Giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số

Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ phương thức sản xuất, quản trị đến cách thức tiếp nhận, chia sẻ và tương tác với thông tin. Không gian mạng ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội hiện đại, đồng thời trở thành mặt trận tư tưởng mới với những cơ hội và thách thức đan xen.

Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã mở rộng mạnh mẽ lên môi trường số - nơi thông tin lan truyền theo thời gian thực, mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận vừa là chủ thể tạo lập và phát tán thông tin. Điều này đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng, lý luận, báo chí, truyền thông và công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Mặt trận tư tưởng mới

Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đã tạo ra bước chuyển căn bản trong đời sống xã hội. Việt Nam hiện có hàng chục triệu người sử dụng Internet và mạng xã hội; phần lớn tiếp cận thông tin hằng ngày thông qua các nền tảng số. Điều đó cho thấy, chuyển đổi số đang hiện diện trong mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội.

Cùng với những lợi ích to lớn, môi trường số cũng tạo ra những thách thức chưa từng có đối với công tác tư tưởng. Không gian mạng ngày đã trở thành môi trường cạnh tranh trực tiếp giữa các hệ giá trị, luồng tư tưởng và quan điểm chính trị khác nhau.

Trong môi trường ấy, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị coi không gian mạng là mặt trận trọng điểm để chống phá Đảng và Nhà nước. Với lợi thế về tốc độ lan truyền, tính ẩn danh và khả năng tiếp cận rộng khắp, nhiều đối tượng đã sử dụng các bài viết, video cắt ghép, thông tin sai sự thật, đánh tráo khái niệm, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng nhằm gây hoang mang trong xã hội, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.

Thậm chí, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và công nghệ tạo lập nội dung số đang khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Những thông tin sai lệch có thể được sản xuất với hình thức ngày càng tinh vi, mang tính cá nhân hóa cao và lan truyền với tốc độ rất nhanh. Nếu trước đây thông tin xấu độc chủ yếu xuất hiện trên một số website hoặc diễn đàn nhất định thì hiện nay chúng có thể xuất hiện trên mọi nền tảng, len lỏi vào từng thiết bị cá nhân và từng nhóm đối tượng cụ thể.

Thực tế đó cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số không đơn thuần là đấu tranh phản bác thông tin sai trái sau khi xuất hiện mà phải chủ động xây dựng khả năng miễn dịch thông tin cho xã hội, nâng cao sức đề kháng của cán bộ, đảng viên và nhân dân trước các luồng thông tin độc hại.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Những biến đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông số đang đặt công tác tư tưởng trước yêu cầu phải đổi mới toàn diện cả về tư duy, nội dung và phương thức triển khai.

Công tác tư tưởng không thể tiếp tục vận hành theo phương thức truyền thống, chủ yếu dựa vào truyền đạt một chiều. Không gian số đòi hỏi khả năng tương tác, đối thoại, phản hồi và định hướng dư luận theo thời gian thực. Điều đó đồng nghĩa với việc các cơ quan tuyên giáo, dân vận, báo chí và truyền thông phải chủ động hiện diện trên các nền tảng số, tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành và dẫn dắt dư luận xã hội.

Ở những nơi cấp ủy, tổ chức đảng chủ động ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương thức tuyên truyền và tăng cường hiện diện trên không gian mạng, hiệu quả định hướng tư tưởng được nâng lên rõ rệt. Ngược lại, nơi nào chậm thích ứng, thiếu khả năng nắm bắt xu hướng truyền thông số thì dễ rơi vào tình trạng bị động, chạy theo thông tin hoặc để các luồng thông tin sai trái dẫn dắt dư luận.

Yêu cầu cấp thiết khác là phải xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng có năng lực số, tư duy số và bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong môi trường số, người làm công tác tư tưởng không chỉ cần am hiểu lý luận chính trị mà còn phải thành thạo công nghệ, có khả năng phân tích dữ liệu, nhận diện xu hướng truyền thông và ứng dụng các công cụ hiện đại để phục vụ công tác tuyên truyền, định hướng dư luận.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng phân tích dư luận xã hội cần được đẩy mạnh nhằm chuyển từ tư duy xử lý tình huống sang tư duy quản trị chiến lược không gian tư tưởng. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực dự báo, phát hiện sớm nguy cơ, chủ động ngăn chặn và xử lý hiệu quả các thông tin xấu độc ngay từ khi mới xuất hiện.

Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu xây dựng chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số. Đây không chỉ là yêu cầu về mặt tổ chức hay công nghệ mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới.

Xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng

Tại buổi làm việc với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương và các cơ quan liên quan về Đề án xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số (Đề án), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, việc xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có ý nghĩa lâu dài. Vấn đề đặt ra hiện nay, không chỉ đổi mới một số phương thức tuyên truyền, mà xây dựng một khuôn khổ chiến lược để công tác tư tưởng theo kịp, dẫn dắt và làm chủ những biến đổi rất nhanh của môi trường thông tin, truyền thông và đời sống xã hội.

"Không chỉ nhanh hơn mà phải đúng, có ích hơn. Không phải mở thêm trang điện tử, mạng xã hội hay tăng cường trang thiết bị, càng không phải cách làm cũ đặt trên nền tảng mới, mà phải là cách thức tổ chức triển khai thực hiện trong bối cảnh mới” - đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Khi không gian số đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận, chia sẻ và tương tác với thông tin, công tác tư tưởng không thể tiếp tục vận hành theo những mô hình truyền thống rồi chuyển nguyên trạng lên môi trường số. Thông điệp “không chỉ nhanh hơn mà phải đúng, có ích hơn” đã đặt ra yêu cầu lấy hiệu quả tác động xã hội, khả năng định hướng nhận thức, củng cố niềm tin và tạo đồng thuận làm thước đo cao nhất của công tác tư tưởng. Điều đó đồng nghĩa với việc mọi hoạt động tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng phải hướng đến giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, đáp ứng nhu cầu thông tin chính đáng của cán bộ, đảng viên và nhân dân, đồng thời chủ động dẫn dắt dư luận trước những vấn đề mới nảy sinh.

Đặc biệt, khi nhấn mạnh “không phải mở thêm trang điện tử, mạng xã hội hay tăng cường trang thiết bị, càng không phải cách làm cũ đặt trên nền tảng mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ bản chất của chuyển đổi số trong công tác tư tưởng không nằm ở số lượng nền tảng hay mức độ hiện đại của công nghệ được đầu tư, mà nằm ở sự thay đổi trong cách thức tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ. Đây là yêu cầu mang tính chiến lược, đòi hỏi các cơ quan làm công tác tư tưởng phải chuyển mạnh từ tư duy truyền đạt thông tin sang tư duy tương tác, thuyết phục và tạo ảnh hưởng; từ phản ứng trước sự việc sang chủ động dự báo, nhận diện và xử lý vấn đề từ sớm, từ xa; từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ. Chỉ đạo này không chỉ mở ra hướng đi mới cho việc xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số, mà còn thể hiện tầm nhìn về một nền công tác tư tưởng hiện đại, chủ động, sắc bén, có khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của môi trường truyền thông số, qua đó tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và củng cố niềm tin của nhân dân đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống truyền thông chính thống đủ mạnh để chiếm lĩnh không gian mạng, nâng cao năng lực định hướng dư luận xã hội, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và có sức thuyết phục cao. Trong đó, báo chí cách mạng tiếp tục giữ vai trò lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, vừa là kênh truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, vừa là lực lượng nòng cốt tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Việc Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì xây dựng Đề án không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới kiến tạo một chiến lược dài hạn cho công tác tư tưởng trong thời kỳ mới. Tại các hội thảo khoa học phục vụ xây dựng Đề án, nhiều ý kiến đã thống nhất khẳng định sự cần thiết phải xây dựng một chiến lược tổng thể nhằm định hình không gian tư tưởng số, xây dựng hệ sinh thái tư tưởng số và bảo đảm các nguồn lực về thể chế, con người, công nghệ để triển khai hiệu quả.

Việc xây dựng Đề án xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số sẽ tạo nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.