Phát huy tinh thần tự lực, tự cường và đạo đức cách mạng từ tấm gương cụ Huỳnh Thúc Kháng

Nhân kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876 – 1/10/2026), Báo Công Thương phỏng vấn PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo, giảng viên cao cấp lý luận, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, về tầm vóc lịch sử của chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng, những giá trị đối với người làm báo và tinh thần thực nghiệp, tự lực trong phát triển kinh tế hiện nay.

Trí thức lớn, hết lòng vì dân, vì nước

- Thưa PGS.TS, ông đánh giá như thế nào về tầm vóc của chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng trong việc quy tụ khối đại đoàn kết dân tộc và sự tin cậy đặc biệt giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với cụ Huỳnh Thúc Kháng, nhất là sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945?

PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo: Cụ Huỳnh Thúc Kháng là một trí thức lớn, có học vấn uyên thâm và thực sự tài năng. Năm 1904, cụ đỗ Tiến sĩ. Trong điều kiện xã hội đương thời, con đường khoa cử có thể đưa một người đến vị trí quan lại, nhưng trước tình cảnh đất nước và đời sống khó khăn của nhân dân, nhà nho yêu nước này đã lựa chọn con đường hoạt động vì dân, vì nước.

Từ năm 1905, các chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng, Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp đi nhiều nơi để tìm hiểu tình hình, vận động tân học và Duy Tân. Năm 1906, trở về Quảng Nam, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục thúc đẩy phong trào Duy Tân với những nội dung như khai dân trí, chấn dân khí, phát triển dân sinh, chú trọng giáo dục, thương mại, sản xuất và thực nghiệp.

Năm 1908, cụ Huỳnh Thúc Kháng bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo. Mười ba năm sống trong cảnh tù đày không làm lay chuyển khí tiết của chí sĩ yêu nước. Được trả tự do năm 1921, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục con đường hoạt động xã hội. Năm 1926, Huỳnh Thúc Kháng được bầu làm dân biểu Trung Kỳ, sau đó giữ chức Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Một năm sau, cụ sáng lập báo Tiếng Dân tại Huế, mở thêm một hướng hoạt động để bày tỏ chính kiến và góp tiếng nói vào những vấn đề của đất nước, xã hội.

Từ phong trào Duy Tân đến hoạt động nghị trường và báo chí, chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng luôn tìm kiếm những phương thức đóng góp thiết thực cho xã hội. Giáo dục, khai mở dân trí, phát triển kinh tế và bảo vệ quyền lợi của nhân dân là những mối quan tâm xuyên suốt trong quá trình hoạt động của nhà yêu nước này. Sự kiên định về mục tiêu, cùng nhân cách thanh liêm và tinh thần trách nhiệm, đã góp phần tạo nên uy tín của cụ trong xã hội.

Điều đáng chú ý là cụ Huỳnh Thúc Kháng không phải đảng viên nhưng vẫn được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao phó những trọng trách quan trọng sau Cách mạng Tháng Tám. Sự tin cậy này mang ý nghĩa sâu sắc đối với việc củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Trong giai đoạn đất nước đứng trước nhiều khó khăn, việc giao trọng trách cho một trí thức yêu nước có uy tín thể hiện tinh thần tập hợp những người có năng lực, uy tín cùng hướng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, vượt lên những khác biệt về chính kiến và quá trình hoạt động.

Giữ khí tiết và trách nhiệm của người làm báo

- Từ tấm gương của nhà báo Huỳnh Thúc Kháng, những bài học về khí tiết, cương trực, thanh liêm và tinh thần “dĩ bất biến, ứng vạn biến” có ý nghĩa như thế nào đối với đội ngũ làm báo hiện nay, thưa PGS.TS?

PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo: Bên cạnh vai trò của một trí thức và nhà hoạt động yêu nước, nhà báo Huỳnh Thúc Kháng còn có những đóng góp đáng chú ý đối với báo chí Việt Nam. Năm 1927, ông sáng lập báo Tiếng Dân tại Huế, giữ vai trò chủ nhiệm kiêm chủ bút.

Một dấu mốc đáng chú ý là năm 1933, mặc dù chịu sự kiểm duyệt gắt gao, Tiếng Dân đã đăng những bài viết của các tù chính trị tố cáo chế độ tù đày tại Buôn Ma Thuột. Việc đề cập đến những vấn đề cụ thể của đời sống xã hội cho thấy sự quan tâm của tờ báo đối với hoàn cảnh của người dân, nhất là những người chịu sự áp bức của chế độ thuộc địa.

Từ hoạt động báo chí của nhà báo Huỳnh Thúc Kháng, tôi cho rằng bài học đầu tiên đối với người làm báo là ý thức trách nhiệm với đất nước, nhân dân và lợi ích chung. Báo chí cần xuất phát từ thực tiễn, phản ánh trung thực những vấn đề xã hội quan tâm, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Uy tín của người làm báo phải được xây dựng bằng chất lượng thông tin, sự công tâm và trách nhiệm với công chúng.

Bài học tiếp theo là bản lĩnh nghề nghiệp. Quá trình hoạt động của chí sĩ yêu nước này cho thấy người làm báo cần kiên định với những giá trị theo đuổi, đồng thời có sự tỉnh táo, linh hoạt trong cách thể hiện.

Tinh thần “dĩ bất biến, ứng vạn biến” cũng có thể được vận dụng từ góc độ này. “Bất biến” là những nguyên tắc, giá trị cốt lõi cần giữ vững; “ứng vạn biến” là khả năng thích ứng với những thay đổi của hoàn cảnh. Đối với báo chí, tính trung thực, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp là những nguyên tắc cần được duy trì, trong khi phương thức tác nghiệp, cách tiếp cận đề tài và hình thức truyền tải thông tin phải đổi mới để đáp ứng yêu cầu thực tế.

Hiện nay, sự phát triển của công nghệ số và mạng xã hội khiến thông tin được truyền tải nhanh hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm chứng và xử lý thông tin. Người làm báo cần thận trọng trước những nội dung chưa được xác minh, tránh để tốc độ đưa tin ảnh hưởng đến độ chính xác. Việc lựa chọn vấn đề, cách đặt câu hỏi và phương thức truyền tải cũng cần phù hợp với từng nhóm công chúng nhưng không làm sai lệch bản chất sự việc.

Tấm gương nhà báo Huỳnh Thúc Kháng gợi mở rằng bản lĩnh báo chí không chỉ thể hiện ở sự cương trực mà còn ở khả năng kiên trì theo đuổi những vấn đề có ích cho xã hội. Giữ vững nguyên tắc, tôn trọng sự thật, đề cao trách nhiệm với công chúng và chủ động đổi mới phương thức làm nghề là những yêu cầu có giá trị lâu dài đối với đội ngũ người làm báo.

Bài học tự lực, tự cường

- Từ tư tưởng phát triển kinh tế tự lực, tự cường, những bài học nào có thể gợi mở để cán bộ Bộ Công Thương nâng cao chất lượng tham mưu chính sách, đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam trong hội nhập quốc tế, thưa PGS.TS?

PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo: Cụ Huỳnh Thúc Kháng là một trí thức Nho học, đồng thời chịu ảnh hưởng của những tư tưởng học tập và cải cách từ phương Tây. Hoạt động trong phong trào Duy Tân cho thấy ông quan tâm đến giáo dục, nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí và phát triển dân sinh. Việc chú trọng thương mại, sản xuất và thực nghiệp cũng phản ánh nhận thức về vai trò của năng lực kinh tế đối với sự phát triển đất nước.

Những tư tưởng ấy có thể gợi mở một số vấn đề trong quá trình phát triển hiện nay. Tự lực, tự cường không đồng nghĩa với khép kín hay tách rời thế giới. Đó là khả năng phát huy nguồn lực trong nước, nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời chủ động hợp tác, tiếp thu thành tựu và mở rộng hội nhập quốc tế.

Đối với cán bộ Bộ Công Thương, bài học trước hết là đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và nhân dân làm trọng tâm trong quá trình tham mưu chính sách. Muốn làm được điều đó, cán bộ cần có tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và khả năng bám sát thực tiễn sản xuất, kinh doanh để nhận diện đúng những vấn đề doanh nghiệp và thị trường đang đặt ra. Chất lượng tham mưu không chỉ thể hiện ở việc xây dựng văn bản mà còn ở khả năng dự báo, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp phù hợp với yêu cầu phát triển.

Một nội dung quan trọng khác là nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Doanh nghiệp Việt Nam cần có điều kiện phát triển sản xuất, cải thiện năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng. Trong quá trình đó, cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tháo gỡ những vướng mắc thuộc phạm vi quản lý và tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát huy năng lực.

Bên cạnh đó, mở rộng hội nhập cần đi đôi với nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong nước. Cán bộ ngành Công Thương cần theo sát biến động của thị trường quốc tế, những thay đổi trong chính sách thương mại của các đối tác và yêu cầu mới đối với hàng hóa xuất khẩu. Trên cơ sở đó, công tác tham mưu cần hướng đến việc cung cấp thông tin kịp thời, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội thị trường và chủ động ứng phó với những rủi ro phát sinh.

Tinh thần thực nghiệp từ phong trào Duy Tân cũng đặt ra yêu cầu coi trọng hiệu quả thực tế. Chính sách cần xuất phát từ những vấn đề của sản xuất, kinh doanh, giải pháp đưa ra phải có tính khả thi và hướng đến kết quả cụ thể. Đội ngũ cán bộ cần kết hợp kiến thức chuyên môn với hiểu biết thực tiễn, tăng cường đối thoại với doanh nghiệp và thường xuyên đánh giá hiệu quả thực thi chính sách.

- Trân trọng cảm ơn PGS.TS!

Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Công Thương ban hành Công văn 1182-CV/ĐUB yêu cầu các cấp ủy đảng nghiên cứu, quán triệt, tổ chức triển khai các nhiệm vụ trọng tâm tuyên truyền kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 - 01/10/2026). Trong đó có việc đẩy mạnh tuyên truyền tới toàn bộ đảng viên, công chức, viên chức và người lao động trong tổ chức đảng.