TP. Hồ Chí Minh trước dư địa mới từ Luật Phát triển đô thị

Gần một tháng sau Hội nghị quán triệt và triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị, sáng 21/9, Kỳ họp thứ 5 HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI xem xét 24 dự thảo nghị quyết nhằm cụ thể hóa việc thực hiện luật, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. 

Theo ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh, đây là những nội dung có phạm vi điều chỉnh rộng, chứa đựng nhiều vấn đề mới, chưa có tiền lệ và liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng.

Điều đáng chú ý là ngay tại kỳ họp này, câu chuyện về một không gian phát triển mới được đặt cùng với yêu cầu về cách thành phố sử dụng không gian đó như thế nào. Trao quyền rộng hơn đồng nghĩa với việc những quyết định ở cấp thành phố sẽ có ảnh hưởng trực tiếp hơn đến tiến độ giải quyết công việc, sử dụng nguồn lực và hiệu quả phát triển.

Trao quyền lớn, yêu cầu thực thi cũng lớn

Phát biểu chỉ đạo tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 5 HĐND TP. Hồ Chí Minh, ông Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh cho biết, Luật Phát triển đô thị trao cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố khoảng 240 nội dung để chủ động quy định, quyết định và tổ chức thực hiện.

Ông Trần Lưu Quang nhìn nhận, đây là mức độ phân quyền lớn từ trước tới nay, qua đó mở ra thêm không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh. Nhưng đi cùng với quyền chủ động lớn hơn là yêu cầu về trách nhiệm lớn hơn.

“Đây là mức độ phân quyền lớn nhất từ trước tới nay, mở ra không gian phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh, đồng thời đặt lên vai chúng ta trách nhiệm nặng nề. Thành phố đã được trao quyền, từ thời điểm này, câu hỏi không còn chỉ là có cơ chế hay không, mà phải là với cơ chế đó chúng ta làm được gì, tạo ra sản phẩm gì và nếu không làm, ai là người chịu trách nhiệm?” - Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh quán triệt.

Từ yêu cầu đó, vấn đề được ông Trần Lưu Quang nhấn mạnh là làm sao để quyền đã được phân cấp thực sự được chuyển thành quyết định và kết quả ở cấp thành phố. Việc phân quyền từ Trung ương xuống thành phố sẽ không đạt được mục tiêu, nếu tiếp tục phát sinh thêm các tầng xin ý kiến trong nội bộ bộ máy, khiến quá trình xử lý công việc kéo dài.

Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh yêu cầu không để văn bản xin ý kiến chuyển lòng vòng giữa các sở, ngành; đồng thời tăng cường giám sát, kiểm soát việc thực thi nguồn lực. Theo ông, phân quyền mạnh cần đi đôi với hậu kiểm chặt chẽ, nhưng kiểm soát không nhất thiết phải bằng việc gia tăng thủ tục mà cần dựa trên công khai, minh bạch, giám sát và kết quả thực tế.

Quan điểm này cũng đặt ra một ranh giới khá rõ trong quá trình thực thi cơ chế mới. Theo ông Trần Lưu Quang, cán bộ quyết định đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung phải được khuyến khích và bảo vệ. Ngược lại, không để xảy ra tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc lợi dụng cơ chế để vụ lợi, phục vụ lợi ích nhóm hay làm thất thoát tài sản của Nhà nước và nhân dân.

Nhìn từ phía người dân và doanh nghiệp, hiệu quả của việc phân quyền có lẽ cũng không nằm ở số lượng văn bản được ban hành. Điều họ quan tâm hơn là thủ tục có thuận lợi hơn không, công việc có được giải quyết nhanh hơn không, những vướng mắc có được tháo gỡ và nguồn lực có được khơi thông hay không. “Đây là thước đo cuối cùng của việc phân quyền và cũng là thước đo trách nhiệm của chúng ta trước Đảng bộ và nhân dân Thành phố” - Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Khi quy hoạch đã mở, thể chế cần theo kịp

Ở một góc nhìn khác, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, câu chuyện thể chế của TP. Hồ Chí Minh cần được nhìn trong mối quan hệ với không gian phát triển mới sau hợp nhất.

Theo ông, TP. Hồ Chí Minh có sức vươn lớn, nhưng nếu vẫn vận dụng cơ chế gần như giống với cả nước thì chính sự khác biệt về quy mô và yêu cầu phát triển của Thành phố có thể trở thành điểm nghẽn. Vì vậy, việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế không chỉ có ý nghĩa đối với riêng TP. Hồ Chí Minh, mà còn có thể tạo ra một cách làm để các địa phương khác tham khảo.

PGS.TS Trần Đình Thiên gọi quy hoạch và thể chế là “hai cánh” để Thành phố phát triển. Trong đó, một “cánh” là không gian phát triển được mở ra từ quy hoạch, định hình lại diện mạo Thành phố sau khi hợp nhất 3 địa phương. “Cánh” còn lại là thể chế, với những quyền hạn mới được mở ra từ Luật Phát triển đô thị. “Thành phố bây giờ đã có đủ lực, đủ quyền, đủ tự tin để xác lập chân dung phát triển của mình. Đây là cơ hội để TP. Hồ Chí Minh bứt phá, đua tranh với thế giới” - PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định.

Nhưng cơ hội, theo cách nhìn của chuyên gia, không tự chuyển thành kết quả. Điều TP. Hồ Chí Minh cần chuẩn bị là năng lực để vận hành hiệu quả những cơ chế mới, từ đó phát huy cao hơn sự chủ động và sáng tạo trong quá trình phát triển.

Với quy mô không gian mới, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, điều quan trọng là thành phố phải tạo được sự cộng hưởng giữa các khu vực đã được hợp nhất. Ông nhìn nhận sự bổ sung của 3 địa phương không chỉ là phép cộng về quy mô, mà có thể tạo ra sức mạnh mới nếu được tổ chức và phối hợp phù hợp. Bài toán vì thế không chỉ nằm ở việc có thêm những cơ chế nào, mà còn ở cách TP. Hồ Chí Minh phối hợp để những lợi thế mới có thể bổ trợ cho nhau. 

Từ góc nhìn này, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số cũng cần được đặt trong một bài toán dài hạn hơn. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, không nên chỉ nhìn mục tiêu tăng trưởng trong một vài năm mà cần tính đến những điều kiện để duy trì được tốc độ tăng trưởng trong dài hạn, tránh việc tập trung quá lớn cho mục tiêu ngắn hạn, rồi tạo áp lực lên các điều kiện phát triển về sau.

Luật Phát triển đô thị đang mở rộng đáng kể dư địa chủ động cho TP. Hồ Chí Minh. Nhưng phần việc khó hơn cũng bắt đầu từ đây: khi quyền được trao nhiều hơn, khả năng tổ chức thực hiện, phối hợp và chịu trách nhiệm cũng phải theo kịp.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu vừa ký Quyết định số 1796/QĐ-TTg ngày 17/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ, ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị. Luật Phát triển đô thị đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026 (một số cơ chế, chính sách có hiệu lực tại thời điểm khác).

Đây là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của thành phố là đô thị loại đặc biệt nói chung, của TP. Hồ Chí Minh nói riêng, của các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt; đồng thời, Luật Phát triển đô thị có các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước của các Bộ, cơ quan ngang Bộ và chính quyền TP. Hồ Chí Minh cũng như các tỉnh, thành phố khác.