PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Xác định 'đường găng' để tăng tốc giải ngân đầu tư công

Đầu tư công tiếp tục là điểm sáng

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, đến hết ngày 31/7/2026, cả nước giải ngân 425.312 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nếu không tính phần vốn đầu tư công của ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và phần kế hoạch vốn mới được giao bổ sung trong tháng, tỷ lệ giải ngân đạt 43,8%.

So với cùng kỳ năm trước, kết quả giải ngân tăng 3,6 điểm phần trăm và cao hơn gần 86,8 nghìn tỷ đồng về giá trị tuyệt đối. Tiến độ giải ngân tiếp tục được cải thiện trong bối cảnh đầu tư công vẫn được Chính phủ xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nhằm làm rõ hơn về vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân).

- Vốn đầu tư công 7 tháng năm 2026 giải ngân 425.312 tỷ đồng, đạt 41,9% kế hoạch năm. Theo ông, kết quả này phản ánh như thế nào về khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Chúng ta đã đi gần 2/3 thời gian của năm 2026. Tuy nhiên, theo tôi, việc đạt được kết quả như vậy cũng đã là tích cực. Thông thường, giải ngân đầu tư công sẽ tăng mạnh từ tháng 9 đến tháng 12. Vì vậy, mới đến tháng 7, tôi cho rằng tiến độ hiện nay phản ánh những bước đi rất thận trọng.

Đầu tư công năm 2026 là một trong những điểm sáng của nền kinh tế. So với cùng kỳ năm 2025, tốc độ giải ngân tăng như vậy đã là một kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nếu tiến độ được đẩy nhanh hơn nữa thì sẽ tốt hơn, bởi điều này giúp tránh tình trạng dồn quá nhiều khối lượng đầu tư công vào những tháng cuối năm.

Khi giải ngân dồn vào cuối năm, tốc độ có thể tăng rất nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lãng phí do khối lượng công việc tập trung quá lớn. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn. Chất lượng công trình cũng có thể chịu tác động nếu phải chạy đua để hoàn thành đúng tiến độ, dù không thể loại trừ việc công tác kiểm định chất lượng vẫn được thực hiện chặt chẽ.

Một điểm đáng lưu ý là tiến độ giải ngân hiện nay cho thấy vốn đầu tư công không bị tắc mà chỉ có thể đang chậm. Vì vậy, có thể kỳ vọng từ nay đến cuối năm, dòng vốn sẽ được đẩy nhanh hơn.

Khi lập kế hoạch đầu tư công, chúng ta cũng cần lưu ý đến tiến độ thực thi. Không nên lập kế hoạch thật lớn rồi triển khai chậm mà cần xây dựng kế hoạch sao cho tiến độ giải ngân ổn định, tránh tình trạng dồn ép vào cuối năm.

Nhìn chung, dòng vốn đầu tư công vẫn đang vận động gần với kịch bản, dù chưa đạt như kỳ vọng. Tôi cho rằng đến cuối năm, tiến độ sẽ tăng tốc và có khả năng bắt kịp.

- Trong bối cảnh đầu tư công được kỳ vọng là một động lực quan trọng cho tăng trưởng năm 2026, tăng 18,4% so với cùng kỳ năm trước sẽ tác động như thế nào đến tổng cầu và hoạt động sản xuất kinh doanh?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Mức tăng trên 18,4% là một trong những điểm sáng, cho thấy tổng cầu của nền kinh tế đang có sự cải thiện. Dù mức tăng chưa đạt như kỳ vọng, nhưng kết quả này vẫn tạo thêm dư địa để thúc đẩy tổng cầu.

Tổng cầu tăng sẽ kích thích tổng cung, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nếu trong những tháng cuối năm có thêm các giải pháp quyết liệt, tổng cầu chắc chắn sẽ được kích thích mạnh hơn.

Đầu tư công vẫn là một trong những động lực lớn của tăng trưởng kinh tế năm nay, thậm chí có thể tạo hiệu ứng lan tỏa cho những năm tiếp theo. Đặc biệt, đầu tư công hiện nay không còn triển khai dàn trải như trước mà tập trung vào những đại dự án có khả năng lan tỏa lớn.

Vì vậy, những điểm nghẽn trong quá trình đầu tư cần được giải quyết dứt điểm. Nếu các vướng mắc được tháo gỡ một cách nhỏ giọt thì khó tạo ra làn sóng đầu tư mạnh.

Theo tôi, cần rà soát toàn bộ quy trình từ chủ trương đầu tư, thủ tục đầu tư đến quy trình giải ngân. Nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn trong toàn bộ quá trình này, đầu tư công sẽ có sức lan tỏa rất lớn.

Khi giải ngân tốt, dòng tiền được lưu thông sẽ tác động đến nhiều lĩnh vực như xây dựng, việc làm, sắt thép, các nhà thầu phụ, thị trường xăng dầu, giao thông, thị trường lao động, hàng hóa, dịch vụ và cả thị trường tài chính.

Dòng tiền không bị tắc sẽ giúp nền kinh tế vận hành năng động hơn. Doanh nghiệp có thêm việc làm, người lao động có thêm thu nhập. Vì vậy, cần quyết liệt rà soát quy trình đầu tư, xác định những điểm ách tắc và xử lý ngay các nút thắt này.

Tập trung xử lý các khâu quyết định tiến độ

- Để đẩy nhanh giải ngân trong những tháng cuối năm, theo ông cần ưu tiên những giải pháp nào: tháo gỡ thủ tục, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, tăng phân cấp hay siết chặt trách nhiệm người đứng đầu?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, các giải pháp này không thể thực hiện một cách cục bộ mà phải được triển khai đồng thời.

Trước hết, về thủ tục, cần có những quy trình rút gọn và quy trình đặc thù để đẩy nhanh tiến độ. Một số địa phương đã có cơ chế đặc thù thì cần vận dụng tối đa. Đặc thù ở đây phải giúp đi nhanh hơn chứ không phải đi chậm hơn.

Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để địa phương phát huy tính sáng tạo trong tổ chức thực hiện, tất nhiên vẫn phải nằm trong khuôn khổ của pháp luật về đầu tư công. Nếu muốn giải ngân nhanh nhưng vẫn áp dụng nguyên xi những thủ tục cũ thì rất khó đạt được mục tiêu.

Giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Đây lâu nay vẫn là một khâu chậm. Vì vậy, cần có cơ chế tốt hơn để đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, đồng thời bố trí tái định cư phù hợp.

Có thể nghiên cứu tận dụng những cơ sở, trụ sở công dôi dư sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính để phục vụ các mục tiêu phù hợp, trong đó có thể tính đến phương án hoán đổi, bố trí lại quỹ đất và cơ sở vật chất nhằm đẩy nhanh tiến độ.

Một vấn đề khác là phải đề cao trách nhiệm của người đứng đầu. Những cam kết về trách nhiệm đã được đặt ra từ đầu thì cần được thực hiện nghiêm túc. Đồng thời, phải xác định rõ những đầu mối gây ách tắc để có biện pháp xử lý.

Kỷ luật trong đầu tư công cũng cần được siết chặt hơn. Cần có hệ thống đôn đốc, theo dõi và rà soát thường xuyên. Đồng thời, cần xác định những "đường găng" trong quản trị để tập trung xử lý các khâu có tính chất quyết định đến tiến độ. Khi có điều kiện thuận lợi, phải tận dụng tối đa cơ hội để đẩy nhanh đầu tư, thậm chí có thể tăng ca, tăng kíp, làm ngày, làm đêm đối với những dự án đủ điều kiện triển khai.

Nếu thực hiện các giải pháp quyết liệt hơn, tôi cho rằng cuối năm có thể hoàn thành kế hoạch đầu tư công. Khi đó, mức độ bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế và sức thúc đẩy tăng trưởng sẽ mạnh hơn, tạo đà cho cả năm 2026 và những năm tiếp theo.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, khuyến nghị quan trọng nhất là phải quyết liệt xử lý tất cả các vấn đề về thủ tục, vướng mắc và ách tắc, khai thông các nguồn lực với tốc độ nhanh nhất. Đồng thời, phải gắn với việc đề cao trách nhiệm của người đứng đầu. Đây là điều quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả đầu tư công trong thời gian tới.