Ở đâu có người lao động, ở đó phải có công đoàn

Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở 6 nhiệm vụ trọng tâm, mang tính định hướng chiến lược cho tổ chức Công đoàn và giai cấp công nhân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Công đoàn Việt Nam trước yêu cầu đổi mới toàn diện

Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV (nhiệm kỳ 2026 - 2031) diễn ra vào thời điểm đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới. Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; yêu cầu tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, phát triển nhanh, bền vững, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Trong mục tiêu đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, giai cấp công nhân và người lao động có vị trí hết sức quan trọng. Không có một nền công nghiệp hiện đại nếu thiếu đội ngũ công nhân hiện đại. Không có năng suất lao động cao nếu người lao động không được đào tạo, chăm lo, bảo vệ và khơi dậy khát vọng cống hiến. Không thể có phát triển bền vững nếu đời sống của công nhân, người lao động còn nhiều khó khăn, nếu tiếng nói chính đáng của người lao động chưa được lắng nghe đầy đủ.

Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, giai cấp công nhân luôn là lực lượng tiên phong, là nòng cốt của liên minh công nhân, nông dân, trí thức; là lực lượng trực tiếp làm ra của cải vật chất, xây dựng cơ sở kinh tế, kỹ thuật của đất nước; đồng thời là lực lượng có ý thức tổ chức, kỷ luật, tinh thần đoàn kết và bản lĩnh chính trị.

Tuy nhiên, ngoài ghi nhận thành tựu mà Công đoàn Việt Nam đã đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ ra những hạn chế, như: một số hoạt động công đoàn còn nặng hành chính, phong trào, chưa thật sự đi sâu vào những vấn đề người lao động cần nhất. Năng lực đại diện, đối thoại, bảo vệ quyền lợi người lao động ở một số nơi còn hạn chế. Công đoàn cơ sở ở không ít doanh nghiệp còn yếu, chưa đủ sức nắm bắt, phản ánh và giải quyết kịp thời những bức xúc của đoàn viên.

Đời sống của một bộ phận công nhân, nhất là lao động tại khu công nghiệp, khu chế xuất, lao động di cư, lao động phi chính thức, lao động phổ thông, lao động thời vụ còn khó khăn về thu nhập, nhà ở, trường học cho con, y tế, văn hóa, an sinh. Trong khi đó, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa đang làm thay đổi rất nhanh việc làm, kỹ năng và quan hệ lao động.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, những vấn đề đó đặt ra yêu cầu rất rõ, Công đoàn phải đổi mới nhanh hơn, sâu hơn, thực chất hơn. Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân. Công đoàn không thể hấp dẫn nếu người lao động không thấy quyền lợi của mình được bảo vệ tốt hơn. Công đoàn không thể hiện đại nếu vẫn chủ yếu hoạt động bằng giấy tờ, hội họp và khẩu hiệu.

Sáu nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn mới

Trong bài phát biểu tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, 6 nhiệm vụ trọng tâm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở chính là khung định hướng cho hàng chục triệu đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động cả nước trong nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Nhiệm vụ đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, xứng đáng là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đây là định hướng mang tầm chiến lược, xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn: người công nhân hôm nay cần tri thức, kỹ năng, kỷ luật, tác phong công nghiệp, năng lực làm chủ công nghệ và tinh thần đổi mới sáng tạo.

Ngoài đào tạo nghề, nhiệm vụ đặt ra yêu cầu toàn diện hơn: mỗi khu công nghiệp phải là môi trường sống nhân văn, an toàn, có nhà ở, trường học, y tế, thiết chế văn hóa. Chăm lo công nhân phải là tạo điều kiện để người lao động trưởng thành và có tương lai tốt hơn, chứ không chỉ là hỗ trợ nhất thời lúc khó khăn.

Nhiệm vụ thứ hai, yêu cầu đặt đoàn viên, người lao động làm trung tâm của mọi hoạt động công đoàn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, hiệu quả của công đoàn phải được đo bằng niềm tin của đoàn viên, sự hài lòng của người lao động, chất lượng thỏa ước lao động tập thể và số vụ việc được bảo vệ thành công, chứ không phải số cuộc họp, số văn bản, số phong trào.

Tinh thần cốt lõi được nhấn mạnh: "Ở đâu có người lao động, ở đó phải có công đoàn. Ở đâu quyền lợi chính đáng của người lao động bị ảnh hưởng, ở đó công đoàn phải có tiếng nói. Ở đâu có nguy cơ phát sinh tranh chấp lao động, ở đó công đoàn phải chủ động đối thoại, hòa giải, bảo vệ cái đúng, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động". Đây là tiêu chí đánh giá hoạt động công đoàn theo chiều thực chất, gắn với từng cá nhân người lao động.

Nhiệm vụ thứ ba, xác định cơ sở là địa bàn quyết định sức sống của tổ chức công đoàn, từ đó đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công đoàn cơ sở. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, công đoàn cơ sở không thể chỉ là nơi tổ chức phong trào, thu đoàn phí, phát quà dịp lễ, tết. Công đoàn cơ sở phải là địa chỉ người lao động tìm đến khi có vướng mắc về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm, an toàn lao động, điều kiện làm việc.

Cán bộ công đoàn cơ sở phải gần công nhân, hiểu công nhân, nghe được tiếng nói của công nhân và dám bảo vệ công nhân bằng pháp luật, bằng đối thoại và bằng trách nhiệm. Công đoàn cấp trên có vai trò hỗ trợ cơ sở về pháp lý, kỹ năng thương lượng, đối thoại và xử lý tranh chấp.

Nhiệm vụ thứ tư, hướng đến xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ, qua đó góp phần giữ vững ổn định xã hội và môi trường phát triển đất nước. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người lao động phải được xử lý hài hòa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, phản ánh của công nhân phải được lắng nghe trước khi trở thành bức xúc; mâu thuẫn nhỏ phải được giải quyết trước khi tích tụ thành điểm nóng.

"Đầu tư cho người lao động chính là đầu tư cho năng suất, thương hiệu và sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Nhiệm vụ thứ năm, đặt ra yêu cầu xây dựng Công đoàn Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa, minh bạch và đủ năng lực đại diện trong tình hình mới. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, công đoàn số phải giúp người lao động dễ dàng phản ánh kiến nghị, được tư vấn pháp luật, tra cứu quyền lợi và đăng ký hỗ trợ. Đội ngũ cán bộ công đoàn phải được đào tạo chuyên nghiệp hơn về pháp luật lao động, an sinh xã hội, truyền thông số, dữ liệu và xử lý khủng hoảng.

Nhiệm vụ thứ sáu, cũng là nhiệm vụ có tầm quan trọng chính trị đặc biệt, công đoàn phải tham gia tích cực hơn vào xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và củng cố nền tảng xã hội của Đảng trong giai cấp công nhân. Công đoàn phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, kỷ luật lao động và khát vọng cống hiến; phát hiện, bồi dưỡng, giới thiệu nhiều công nhân ưu tú cho Đảng xem xét kết nạp, để trong các nhà máy, khu công nghiệp ngày càng có nhiều đảng viên là công nhân trực tiếp sản xuất, có uy tín với đồng nghiệp.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang tầm chiến lược

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nhạc Phan Linh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận, thành viên Hội đồng Tiền lương quốc gia cho rằng, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam thể hiện tư duy, góc nhìn, sự khẳng định tầm chiến lược của lãnh đạo Đảng và Nhà nước về vai trò của giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn.

Đối với giai cấp công nhân, ngay nhiệm vụ trọng tâm thứ nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh phải xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh.

Điều này thể hiện hai khía cạnh. Một là, sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước về việc chăm lo, phát triển giai cấp công nhân, cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, trao cơ hội học tập suốt đời.

Hai là, khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của giai cấp công nhân ở vị trí tiên phong, quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Công nhân lao động chính là lực lượng tạo ra của cải, sự phồn vinh của đất nước; là cơ sở kinh tế - xã hội để tạo ra sự bứt phá mạnh mẽ, hướng đến mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.

Về tổ chức Công đoàn Việt Nam, TS. Nhạc Phan Linh chia sẻ: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đi thẳng vào bản chất, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức khi nhấn mạnh lấy đoàn viên, người lao động làm trung tâm. Chỉ đạo về khắc phục biểu hiện hành chính hóa công tác công đoàn, thay vào đó là niềm tin, sự hài lòng của người lao động, chất lượng thỏa ước lao động tập thể, số vụ việc được bảo vệ thành công; đổi mới mạnh mẽ công đoàn cơ sở; nâng cao năng lực đại diện; thúc đẩy quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ là những chỉ đạo rất sâu sắc, rất thấu hiểu về hoạt động công đoàn của người lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước.

TS. Nhạc Phan Linh nhấn mạnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu công đoàn "phải góp phần giữ vững ổn định xã hội và môi trường phát triển đất nước; tích cực xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và củng cố nền tảng xã hội của Đảng trong giai cấp công nhân" một lần nữa khẳng định, vị trí không thể thay thế của Công đoàn Việt Nam đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vốn đã được khẳng định trong Điều 10 Hiến pháp.

Từ thực tiễn hoạt động doanh nghiệp, ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh, Tổng Giám đốc Hoai Linh Group, Giám đốc Vietnam Industry Zone (VIZ), chuyên gia cao cấp Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (AIST) thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, 6 định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước rất thực tế và thực chất.

Đơn cử, tại Hoai Linh Group, chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận dựa trên nền tảng "tử tế, minh định và chính trực". Thay vì xem người lao động là chi phí, Hoai Linh Group sẽ kiến tạo một hệ sinh thái nhân văn nơi công nghệ hóa đi đôi với nâng cấp tư duy, minh bạch hóa mọi phúc lợi qua số hóa và trao thực quyền cho nhân viên để tạo đối thoại bình đẳng.

Theo ông Đỗ Nguyễn Hồng Linh, khi mọi người được tôn trọng và gắn kết bằng lợi ích thực chất, người lao động lúc đó sẽ trở thành những "cổ đông tinh thần" cùng doanh nghiệp vượt qua mọi biến động.

Sáu nhiệm vụ trọng tâm mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề ra tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV tạo thành một hệ thống định hướng toàn diện: xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, đổi mới tổ chức, chăm lo thiết thực người lao động, xây dựng quan hệ lao động lành mạnh, chuyển đổi số tổ chức công đoàn và tăng cường vai trò chính trị.