Nông sản Việt trước áp lực phòng vệ thương mại gia tăng

Ngày 25/6, tại TP. Cần Thơ, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức hội thảo “Doanh nghiệp nông nghiệp trước làn sóng điều tra phòng vệ thương mại”.

Gia tăng sức ép từ các vụ điều tra thương mại

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, đến nay, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 320 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường trên thế giới.

Đáng chú ý, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, đã phát sinh 21 vụ việc mới, gần bằng tổng số vụ việc của cả năm 2025 là 23 vụ. Các mặt hàng nông, lâm, thủy sản như tôm, cá tra, mật ong, gỗ... đang trở thành nhóm hàng chịu tác động mạnh từ các công cụ phòng vệ thương mại.

Theo ông Chu Thắng Trung, nhiều cuộc điều tra hiện nay có tính chất phức tạp, xuất hiện những yêu cầu chưa từng có tiền lệ. Trong một số trường hợp, mức thuế áp dụng cao tương đương với lệnh cấm nhập khẩu, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu và sinh kế của hàng vạn nông dân.

Tuy vậy, thời gian qua, Cục Phòng vệ thương mại đã phối hợp hỗ trợ nhiều ngành hàng bảo vệ thành công lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam. Điển hình là việc chứng minh minh bạch để thị trường Hoa Kỳ tiếp tục duy trì mức thuế 0 USD/kg đối với cá tra phi lê đông lạnh, hay giảm mạnh thuế chống bán phá giá đối với mật ong từ trên 100% xuống còn 6,72-21,55%.  

Theo ông Ngô Thiệu Phong - Tổng Biên tập Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam cho biết, nông nghiệp tiếp tục là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, với nhiều mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch hàng tỷ USD và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh bảo hộ thương mại gia tăng, hàng hóa Việt Nam đang đối mặt với nhiều rào cản như chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ thương mại cùng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng. Số vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với nông sản Việt Nam ngày càng tăng và phức tạp hơn.

Để giảm thiểu rủi ro, các địa phương cần xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển chuỗi giá trị bền vững, trong khi các hiệp hội ngành hàng cần tăng cường cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó hiệu quả.

Minh bạch chuỗi cung ứng là “lá chắn” cho doanh nghiệp

Bên cạnh các biện pháp phòng vệ thương mại truyền thống, doanh nghiệp xuất khẩu hiện còn phải đối mặt với những “rào cản xanh” ngày càng phổ biến tại nhiều thị trường lớn.

Theo bà Nguyễn Thị Thương Linh - Phó giám đốc Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI)- Chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long, kết quả khảo sát do VCCI thực hiện năm 2023 cho thấy có tới 68% doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đến vấn đề phòng vệ thương mại.

Khi xảy ra các vụ kiện, số lượng doanh nghiệp có khả năng đáp ứng đầy đủ yêu cầu từ cơ quan điều tra nước ngoài còn rất hạn chế. Nhiều doanh nghiệp thiếu dữ liệu minh chứng về chuỗi sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu và hoạt động kinh doanh, dẫn đến bị động trong quá trình xử lý vụ việc.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu thay đổi nhanh chóng, việc xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn là công cụ bảo vệ doanh nghiệp trước các cuộc điều tra thương mại.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Hoàng Lâm - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Lam Rice Group cho rằng, môi trường thương mại quốc tế hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Nếu trước đây, khách hàng chủ yếu quan tâm đến giá thành và chất lượng sản phẩm thì nay các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng đã trở thành tiêu chí bắt buộc.

Theo ông Lâm, thách thức lớn nhất hiện nay là chứng minh được tính minh bạch và độ tin cậy của sản phẩm. Nhiều khách hàng tại Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản và Trung Đông yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ hồ sơ vùng nguyên liệu, dữ liệu truy xuất nguồn gốc cùng các chứng nhận liên quan trước khi tiến hành đàm phán hợp đồng.

Từ thực tiễn hoạt động, ông Lâm xác định xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch là nền tảng cốt lõi để nâng cao năng lực phòng vệ thương mại. Doanh nghiệp quản lý toàn bộ dữ liệu từ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhật ký canh tác đến thu hoạch, chế biến và xuất khẩu. Đây chính là những bằng chứng quan trọng giúp doanh nghiệp bảo vệ mình khi phát sinh các cuộc điều tra từ nước ngoài.

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi về xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, những thách thức đối với nông sản Việt Nam và các giải pháp nâng cao năng lực ứng phó cho doanh nghiệp. Nhiều kinh nghiệm về xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch, phát triển chuỗi cung ứng bền vững và vai trò hỗ trợ của hiệp hội ngành hàng cũng được chia sẻ.