Người thầy ngành Công Thương và hành trình ươm mầm những kỹ sư vi mạch

Bằng tâm huyết và sự tận tụy, những người thầy ngành Công Thương đang từng bước ươm mầm tài năng, đào tạo đội ngũ kỹ sư vi mạch chất lượng cao cho đất nước.

Chủ động đào tạo, đón đầu nhu cầu nhân lực ngành bán dẫn

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp bán dẫn, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng trở nên cấp thiết. Không chỉ đóng vai trò truyền đạt kiến thức, đội ngũ giảng viên tại các cơ sở đào tạo thuộc ngành Công Thương còn là những người trực tiếp nghiên cứu, dẫn dắt và khơi dậy niềm đam mê công nghệ ở thế hệ kỹ sư trẻ.

Nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Hoàng Mạnh Kha, Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội về hành trình đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn, những bước đi chủ động của nhà trường trong gắn kết đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp, đặc biệt là vai trò của người thầy trong việc phát hiện, bồi dưỡng và ươm mầm những tài năng vi mạch Việt Nam.

PGS.TS. Hoàng Mạnh Kha, Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội.

PGS.TS. Hoàng Mạnh Kha, Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Công nghiệp Hà Nội.

- Thưa PGS.TS, Đại học Công nghiệp Hà Nội đã đưa nội dung thiết kế vi mạch vào đào tạo từ năm 2022 và phát triển các chương trình chuyên sâu từ năm 2024, việc chuẩn bị sớm này đang tạo ra những lợi thế thực tế gì cho nhà trường trong cuộc đua cung ứng nhân lực bán dẫn?

PGS.TS Hoàng Mạnh Kha: Trong đào tạo một chuyên ngành, lợi thế lớn nhất của việc đi trước là sự chuẩn bị kỹ lưỡng về đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất trước khi đào tạo với quy mô lớn và chuyên sâu. Bắt đầu từ năm 2022, Đại học Công nghiệp Hà Nội đã từng bước đào tạo, bồi dưỡng và hình thành đội ngũ giảng viên có năng lực nghiên cứu, hướng dẫn tốt về thiết kế vi mạch. Đồng thời, nhà trường cũng có thời gian để tiếp nhận phản hồi của sinh viên và doanh nghiệp liên quan đến thiết kế vi mạch, qua đó từng bước hoàn thiện nội dung chương trình rồi mới mở rộng quy mô. Đến nay, chúng tôi thấy lợi thế đó thể hiện ở ba điểm.

Thứ nhất, đội ngũ giảng viên đã làm thiết kế: Các nhóm nghiên cứu của Trường Điện - Điện tử đang thực hiện đề tài về vi mạch tương tự và hỗn hợp như mạch khuếch đại tạp âm thấp, bộ biến đổi DC-DC, bộ chuyển đổi tương tự - số, có công bố trên tạp chí quốc tế. Bài tập trên lớp lấy từ chính các thiết kế này, nên sinh viên học trên bài toán có thông số thật.

Thứ hai, hạ tầng dùng công cụ công nghiệp: Phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch (ICD Lab) từng bước được hoàn thiện với hệ thống máy chủ, máy trạm và phần mềm thiết kế vi mạch có bản quyền (Cadence, Siemens EDA). Sinh viên đi hết một vòng thiết kế theo đúng quy trình các công ty thiết kế vi mạch đang áp dụng.

Thứ ba, doanh nghiệp tham gia từ sớm: Trường Điện - Điện tử đã hợp tác với Qorvo Việt Nam, Dolphin Việt Nam, Amkor Technology Việt Nam,… trong hoạt động đào tạo, thực tập và nghiên cứu cho sinh viên học vi mạch bán dẫn. Doanh nghiệp góp ý chương trình, đặt đề bài và tiếp nhận sinh viên thực tập cũng như tuyển dụng.

Hệ thống chương trình cũng được xây dựng theo từng bậc. Năm 2024, nhà trường xây dựng chương trình Kỹ sư chuyên sâu thiết kế vi mạch với đầu vào là sinh viên đã tốt nghiệp đại học các chương trình đào tạo phù hợp; năm 2025, nhà trường xây dựng chương trình vi mạch bán dẫn và bắt đầu tuyển sinh. Ở bậc sau đại học, năm 2026, chúng tôi xây dựng chương trình Thạc sĩ tài năng kỹ thuật điện tử (chuyên sâu thiết kế vi mạch) theo danh mục được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, gồm hai hướng thiết kế nâng cao và kiểm thử.

Năm 2025, một nhóm sinh viên của trường đạt giải Nhì Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học của Bộ Giáo dục và Đào tạo với đề tài thiết kế bộ biến đổi DC-DC tụ chuyển mạch cộng hưởng hai pha, là loại bài toán kỹ sư thiết kế vi mạch công suất tích hợp vẫn làm ở doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nhiều sinh viên đã thực tập và được tuyển dụng tại các doanh nghiệp lớn về thiết kế và đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn. Qua đó khẳng định chất lượng đào tạo nhân lực chất lượng cao về thiết kế vi mạch của nhà trường.

Người thầy ươm mầm đam mê, chắp cánh tài năng vi mạch

- Nhà trường đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo khoảng 1.000 kỹ sư về vi mạch bán dẫn và cung cấp hơn 3.000 nhân lực cho các công đoạn đóng gói, kiểm thử từ những ngành gần. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đại học Công nghiệp Hà Nội đang tận dụng nền tảng đào tạo điện, điện tử, tự động hóa và hệ thống phòng thí nghiệm hiện có như thế nào, thưa ông?

PGS.TS Hoàng Mạnh Kha: Hai con số này ứng với hai nhóm nhân lực khác nhau nên chúng tôi tổ chức đào tạo theo hai cách.

Nhóm 1.000 kỹ sư thiết kế cần chiều sâu, theo đó, sinh viên học chương trình Vi mạch bán dẫn đi qua đủ nền tảng vật lý linh kiện, lý thuyết mạch, thiết kế tương tự và số, rồi làm đồ án trên công cụ thiết kế công nghiệp. Sinh viên giỏi được định hướng học tiếp lên chương trình thạc sĩ tài năng.

Nhóm 3.000 nhân lực đóng gói, kiểm thử là nơi thế mạnh của Trường Điện - Điện tử phát huy rõ nhất. Mỗi năm, trường tuyển sinh hàng nghìn sinh viên các ngành điện tử viễn thông, kỹ thuật máy tính, điều khiển và tự động hóa, kỹ thuật điện. Các em đã học mạch điện, điện tử tương tự và số, đo lường, vi điều khiển, lập trình nhúng. Phần còn thiếu để làm việc ở nhà máy đóng gói, kiểm thử chủ yếu là công nghệ đóng gói, đo kiểm tham số vi mạch, lập trình máy kiểm thử, quản lý chất lượng và an toàn phòng sạch. Nhà trường bổ sung phần này bằng các học phần tự chọn, mô-đun định hướng bán dẫn trong một, hai học kỳ cuối, kết hợp thực tập tại doanh nghiệp.

Hạ tầng hiện có cũng được dùng theo hướng đó. Các phòng thí nghiệm đo lường, điện tử công suất, hệ thống nhúng và mô hình nhà máy thông minh phục vụ thực hành đo kiểm, vận hành thiết bị và quy trình sản xuất. ICD Lab phục vụ nhóm thiết kế. Thiết bị chuyên dụng của dây chuyền đóng gói, nhà trường không đầu tư dàn trải mà dựa vào thực tập tại nhà máy của đối tác.

- Được biết, trong đào tạo vi mạch bán dẫn, nhà trường đã có những sinh viên và giảng viên tham gia nghiên cứu, dự án chuyên sâu. PGS.TS có thể chia sẻ một trường hợp tiêu biểu cho thấy vai trò của người thầy trong việc phát hiện, bồi dưỡng nhân lực trẻ, giúp sinh viên từng bước tiếp cận công nghệ và yêu cầu của ngành bán dẫn?

PGS.TS Hoàng Mạnh Kha: Với ngành vi mạch, tôi cho rằng, chương trình và phòng thí nghiệm mới là điều kiện cần. Điều quyết định sinh viên có đi được đường dài hay không là có người thầy dẫn dắt các em qua những lần thiết kế thất bại đầu tiên.

Trường hợp tôi muốn kể là nhóm sinh viên do TS. Phạm Xuân Thành hướng dẫn, đạt giải Nhì Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2025 với đề tài bộ biến đổi DC-DC tụ chuyển mạch cộng hưởng hai pha. Thầy Thành phát hiện các em từ học phần thực hành điện tử tương tự, qua cách các em quay lại tìm nguyên nhân khi mô phỏng ra kết quả sai và từ học kỳ 2 của năm thứ 2, các em được mời vào ICD Lab.

Ban đầu các sinh viên không nhận ngay đề tài lớn mà làm từng khối nhỏ: một khóa chuyển mạch, một bộ so sánh, một mạch tạo xung không chồng pha. Mỗi khối có thông số phải đạt, và các em phải tự giải thích vì sao chọn kích thước linh kiện như vậy. Nắm chắc từng khối rồi mới ghép thành bộ biến đổi hoàn chỉnh. Song song đó, nhóm họp hằng tuần, mỗi em trình bày một bài báo quốc tế chuyên ngành cùng hướng nghiên cứu. Thầy không làm thay phần thiết kế, khi mô phỏng thất bại, thầy hỏi các em đã kiểm tra những gì trước khi chỉ ra chỗ sai. Qua đó giúp người học nắm vững kiến thức, hình thành tư duy phản biện và tư duy thiết kế, điều mà mọi kỹ sư thiết kế vi mạch đều cần có.

Thông qua việc hướng dẫn người học và hiểu rõ năng lực, thế mạnh của từng người học, thầy Thành đã kết nối sinh viên giỏi với các phòng thí nghiệm, trường đại học đối tác ở nước ngoài, các doanh nghiệp lớn về thiết kế vi mạch. Hiện đã có một số sinh viên của trường sau khi tốt nghiệp dành học bổng chương trình thạc sĩ, tiến sĩ tại phòng thí nghiệm đối tác, nhiều sinh viên được tuyển dụng vào các doanh nghiệp lớn với môi trường làm việc chuyên nghiệp và có tính quốc tế hóa cao.

- Xin cảm ơn PGS.TS!

PGS.TS Hoàng Mạnh Kha: Tôi cho rằng, mỗi lứa sinh viên giỏi hôm nay, nếu được dẫn dắt đúng cách, sẽ là người hướng dẫn giỏi cho các lứa sau. Với nhân lực bán dẫn nói riêng và các ngành đào tạo khác nói chung, việc các cựu sinh viên đang học tập tại các cơ sở đào tạo uy tín hoặc làm việc trong các công ty hàng đầu về vi mạch bán dẫn tham gia hướng dẫn sinh viên hiện tại là cách chúng tôi đang phát huy nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại nhà trường cũng như đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp. 

Hoàng Thanh

Có thể bạn quan tâm