Chuyển đổi số phục vụ trực tiếp các mục tiêu phát triển ngành Công Thương

Chuyển đổi số hướng đến hiệu quả thực chất

Ngày 12/11, Báo Công Thương tổ chức Tọa đàm với chủ đề: Chuyển đổi số ngành Công Thương: Từ quyết tâm đến hiệu quả thực chất.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số (Bộ Công Thương) cho biết, đối với ngành Công Thương, chuyển đổi số phải phục vụ trực tiếp với các mục tiêu phát triển ngành, đó là đảm bảo an ninh năng lượng, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hiện đại hóa hệ thống thương mại.

Cụ thể, trong lĩnh vực năng lượng, vấn đề quan trọng là phải hỗ trợ được công tác quản lý và vận hành của hệ thống. Đối với lĩnh vực công nghiệp, phải làm thế nào để chuyển đổi số nâng cao được năng suất và kiểm soát được chất lượng; trong thương mại, giúp mở rộng kênh phân phối như thương mại điện tử, hiện đại hóa hệ thống logistics cũng như quản lý chuỗi cung ứng.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý cũng như tổ chức thực hiện chứ không chỉ là xây dựng thêm những hệ thống phần mềm. "Bộ Công Thương đang tập trung tái cấu trúc những dữ liệu hiện có của Bộ, kết nối các hệ thống thông tin với nhau, nâng cao chất lượng các dịch vụ công trực tuyến để phục vụ cho người dân doanh nghiệp, đồng thời xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn để phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của Bộ" - ông Hoàng Ninh cho hay. 

Đối với các doanh nghiệp, Bộ Công Thương chú trọng thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào những khâu có thể mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp như tiết kiệm năng lượng, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí để mở rộng thị trường... "Đối với chúng tôi, khi một hệ thống thông tin hay cơ sở dữ liệu đã vận hành nhưng cán bộ vẫn phải thực hiện thao tác thủ công hay doanh nghiệp vẫn phải cung cấp lại thông tin khai báo thì những hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đó chưa thực sự đạt được hiệu quả" - ông Hoàng Ninh nhấn mạnh, đồng thời nêu rõ, cơ sở dữ liệu với góc nhìn của chúng tôi phải giúp giải quyết được công việc nhanh hơn, đặc biệt, giúp cho doanh nghiệp, người dân giảm chi phí và thời gian.

Tập trung ưu tiên cho chuyển đổi số

Ông Nguyễn Xuân Tuấn, Trưởng Ban Khoa học Công nghệ và Chuyển đổi số, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thông tin, EVN xác định chuyển đổi số trước hết là nâng năng lực quản trị, chứ không đơn thuần là đưa thêm phần mềm, giải pháp số vào hoạt động. Tập đoàn đã triển khai chuyển đổi số thống nhất trong 5 lĩnh vực gồm: Quản trị; đầu tư xây dựng; sản xuất; kinh doanh và dịch vụ khách hàng; viễn thông và công nghệ thông tin.

Trong đó, tập trung ưu tiên vào những khâu tác động trực tiếp đến nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, chất lượng nguồn nhân lực và đặc biệt là chất lượng phục vụ khách hàng. Kết quả thực hiện Đề án chuyển đổi số tính đến hết năm 2025 đạt 81,89 điểm, tương ứng mức 4 (mức doanh nghiệp số) và dẫn đầu 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước được đánh giá. Cụ thể, với khách hàng, tỷ lệ thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt đạt 99,7%; 12/12 dịch vụ điện đã được tích hợp trên Cổng dịch vụ công quốc gia. EVN đã chuyển đổi 32,1 triệu công tơ sang công tơ điện tử; tỷ lệ kết nối thu thập dữ liệu từ xa đạt 99,99%.

Trong vận hành, 100% trạm biến áp 110 kV, 220 kV đã hoạt động không người trực, hoàn thành thử nghiệm 10 TBA 500 kV không người trực. AI, UAV và IoT hỗ trợ kiểm tra đường dây, dự báo phụ tải, giám sát năng lượng tái tạo và phát hiện sớm bất thường. Theo tính toán của EVNNPT, việc ứng dụng AI kết hợp UAV, camera thông minh và phần mềm trong quản lý vận hành giúp tiết kiệm khoảng 22,4% công lao động đối với đường dây 500 kV và 17,9% đối với đường dây 220 kV. 

Lĩnh vực đầu tư xây dựng hiện đã quản lý 53.614 dự án, 329.576 gói thầu và 362.499 hợp đồng. Đây không chỉ là kho hồ sơ điện tử, mà là công cụ để theo dõi tiến độ, kiểm soát chất lượng, quản lý hợp đồng và nâng cao năng lực quản lý.

Đằng sau các kết quả đó là hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin, với 532 nghiệp vụ lõi đã được số hóa; 12 kho dữ liệu và 26 hệ thống phần mềm dùng chung trong toàn Tập đoàn được khai thác hiệu quả, theo đúng tinh thần dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, dùng chung". EVN không chỉ tập trung dữ liệu, mà đã biến dữ liệu thành một nguồn lực mới cho quản trị, điều hành, dự báo và tạo nền tảng cho việc ứng dụng AI. "Chuyển đổi số đã giúp EVN tối ưu hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiết kiệm khoảng 3.000 tỷ đồng mỗi năm. Nhưng điều EVN quan tâm hơn những con số đó là sự thay đổi về mô hình hoạt động và điều quan trọng nhất là chuyển đổi số đã trở thành năng lực quản trị của EVN" - ông Nguyễn Xuân Tuấn nói.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Giám đốc Chuyển đổi số, Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) cho biết, tại Viện Dầu khí Việt Nam, chúng tôi nhìn nhận chuyển đổi số không đơn thuần là đưa công nghệ mới vào sử dụng, mà quan trọng hơn là công nghệ đó giúp giải quyết được vấn đề gì trong công việc. VPI là một đơn vị nghiên cứu khoa học, vì vậy chúng tôi tập trung chuyển đổi số theo ba hướng chính.

Thứ nhất, dữ liệu. Trong ngành dầu khí, dữ liệu được tích lũy qua nhiều năm, từ địa chất, địa vật lý đến khoan, khai thác và chế biến dầu khí. Đây là nguồn tài sản rất có giá trị. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những dữ liệu này được quản lý tốt hơn, kết nối với nhau và dễ dàng khai thác, thay vì nằm phân tán ở nhiều hệ thống.

Thứ hai, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào nghiên cứu. Chúng tôi đang nghiên cứu, thử nghiệm AI để hỗ trợ xử lý tài liệu kỹ thuật, phân tích dữ liệu, dự báo và tự động hóa một số công việc. Mục tiêu là giúp các nhà nghiên cứu giảm thời gian xử lý những công việc lặp lại, có thêm thời gian tập trung vào phân tích chuyên môn.

Thứ ba, phát triển các công cụ số phục vụ công việc thực tế. Chẳng hạn, VPI đã xây dựng một số hệ thống phục vụ quản lý dữ liệu, tổng hợp báo cáo và khai thác thông tin chuyên ngành. Những công cụ này có thể không quá lớn về quy mô, nhưng giúp giải quyết các nhu cầu cụ thể của đơn vị sử dụng.

Bên cạnh đó, VPI cũng đang nghiên cứu những công nghệ mới như bản sao số, tức là tạo ra mô hình số mô phỏng một hệ thống hoặc thiết bị thực tế để hỗ trợ phân tích, dự báo và ra quyết định. "Hướng đi của VPI là bắt đầu từ dữ liệu, lựa chọn đúng bài toán và ứng dụng công nghệ từng bước, phù hợp với năng lực cũng như nhu cầu thực tế" - ông Nguyễn Văn Thắng khẳng định. 

Gắn kết chuyển đổi số và chuyển đổi xanh

Cũng tại tọa đàm, ông Đặng Tùng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, trong các lĩnh vực chuyển đổi số, lĩnh vực của Bộ Công Thương đang quản lý là một trong những lĩnh vực rất quan trọng - từ chế biến, sản xuất, xuất nhập khẩu cho đến các vấn đề về năng lượng. Vì vậy, trong bối cảnh chuyển đổi số cũng như các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, sức ép đối với lĩnh vực của ngành Công Thương rất lớn.

Theo ông Đặng Tùng Anh, hiện nay, Bộ Công Thương đã ban hành rất nhiều văn bản từ Chiến lược chuyển đổi số của Bộ Công Thương giai đoạn 2025 - 2030; Kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030 đến kế hoạch chuyển đổi số hàng năm và các văn bản định hướng khác.

Chia sẻ thêm về một số giải pháp Bộ Công Thương cần triển khai trong chuyển đổi số, ông Đặng Tùng Anh nêu, chúng ta cần phải chuyển đổi việc từ số hóa quy trình sang chuyển đổi mô hình kinh doanh sản xuất, tức là chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu. Đồng thời, cần có những giải pháp để hỗ trợ  các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở các lĩnh vực liên quan đến ngành Công Thương, từ giải pháp kỹ thuật đến định hướng.

Một trong những nội dung khác cần thực hiện đó là tiếp tục bồi dưỡng nâng cao nhận thức. Trong bối cảnh hiện nay, công nghệ phát triển rất nhanh, vì vậy, nhận thức cần phải bắt kịp với định hướng công nghệ khi chúng ta dịch chuyển lên môi trường số.

Ngoài ra, cần gắn kết chặt chẽ chuyển đổi số với chuyển đổi xanh, hướng tới đổi mới mô hình sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và tối ưu hóa thời gian. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị tạo ra trên mỗi đồng vốn đầu tư mà còn cải thiện hiệu quả sản xuất, đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới.

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Công Thương đã từng bước đưa chuyển đổi số vào trong mọi lĩnh vực, từ quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công, nghiên cứu khoa học đến sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.