Nghệ An: Nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm OCOP

Những hạn chế trong phát triển sản phẩm 

Nghệ An là tỉnh đứng top đầu cả nước về số lượng sản phẩm đạt hạng sao OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) được công nhận. Toàn tỉnh hiện có 684 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó, có 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao, 43 sản phẩm đạt hạng 4 sao, 638 sản phẩm đạt hạng 3 sao. Hiện, Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP của tỉnh đang đánh giá 84 sản phẩm mới.

Những năm qua, tỉnh Nghệ An đã nỗ lực để xây dựng chương trình OCOP, tạo sức lan toả, chuyển biến rõ nét và các kết quả đạt được khá ấn tượng. Tuy nhiên, Nghệ An cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, khó khăn. 

Ông Lê Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An cho biết, hiện nay, một số sản phẩm OCOP của tỉnh do sản xuất chủ yếu là thủ công, máy móc, thiết bị còn lạc hậu, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế, chưa quan tâm đến kiểu dáng, bao bì đóng gói nên sức cạnh tranh trên thị trường còn thấp, giá thành chưa cao.

Một số địa phương còn lúng túng trong cách làm, xác định lợi thế, tiềm năng và chủ thể sản xuất, mới chỉ tập trung vào hoàn thiện các sản phẩm đã có, chưa quan tâm nhiều đến phát triển các sản phẩm mới gắn với vùng nguyên liệu, thương hiệu. Việc liên kết trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ, chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ còn hạn chế. Tỉnh có số lượng sản phẩm OCOP nhiều nhưng thiếu sản phẩm tiêu biểu; có nhiều sản phẩm tương đồng, chưa có nhiều khác biệt với những sản phẩm cùng loại dẫn đến sản phẩm thiếu sức cạnh tranh trên thị trường.

Ngoài ra, Nghệ An cũng thiếu các sản phẩm OCOP thuộc nhóm du lịch, thủ công mỹ nghệ, trang trí nội thất và sản phẩm làng nghề truyền thống - những lĩnh vực có dư địa phát triển lớn, nhất là khi du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn với thị trường tiêu thụ bền vững.

Là doanh nghiệp sớm xây dựng các sản phẩm đạt sao OCOP, ông Phạm Ngọc Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu nông, lâm, thuỷ sản Sỹ Thắng cho rằng, điểm khó khăn chung của nhiều chủ thể sản xuất sản phẩm OCOP hiện nay là giá nguyên, phụ liệu đầu vào tăng cao, chi phí sản xuất lớn, thiếu lao động, trong khi đầu ra sản phẩm chưa ổn định. Dù tỉnh đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ như hướng dẫn quy trình sản xuất, xây dựng nhãn hiệu, hỗ trợ kinh phí và kết nối tiêu thụ sản phẩm tại các hội chợ, hội nghị xúc tiến thương mại…, song hiệu quả mang lại vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Có những nơi, người dân còn ngại làm hồ sơ, thủ tục thẩm định công nhận sản phẩm OCOP, các chủ thể có sản phẩm đã được công nhận cũng ngại làm hồ sơ nâng hạng. Ngoài ra, một số chủ thể sản phẩm OCOP cũng gặp khó khăn khi quảng bá sản phẩm, đơn giản nhất là chưa thể livestream bán hàng trên mạng.

Yêu cầu vùng nguyên liệu tập trung, ổn định, có truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm OCOP cũng là một trong những khó khăn mà nhiều chủ thể sản xuất chưa đạt được. Là doanh nghiệp nhiều năm tâm huyết xây dựng các sản phẩm mỹ phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên, bà Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thảo dược Hằng Moon cho rằng, một số doanh nghiệp, hộ sản xuất chưa thể xây dựng được vùng nguyên liệu đảm bảo và liên kết vùng nguyên liệu. Việc xét duyệt công nhận sản phẩm OCOP và nâng hạng sao sản phẩm cũng chặt chẽ hơn trước nên đòi hỏi doanh nghiệp, hộ sản xuất phải tuân thủ các quy định bài bản, chất lượng. Phần lớn các sản phẩm OCOP sản xuất tại khu vực nông thôn nên để bắt kịp các quy định và nhanh nhạy với thị trường cũng sẽ khó khăn hơn. 

Tập trung vào các yêu cầu cốt lõi 

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, UBND tỉnh Nghệ An đang xem xét để tham mưu trình HĐND tỉnh ban hành chính sách mới nhằm thúc đẩy phát triển các sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh và sản phẩm OCOP. Trong đó, sẽ quan tâm đến chính sách phát triển vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hỗ trợ máy móc, thiết bị, xúc tiến thương mại, hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm, chỉ dẫn địa lý… Ưu tiên hỗ trợ cho các chủ thể là các hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trang trại và hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh trên địa bàn các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An, thời gian tới, tỉnh sẽ phát triển sản phẩm OCOP theo hướng chất lượng, đặc trưng, đa giá trị, thân thiện với môi trường, gắn với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chế biến, khai thác tiềm năng, lợi thế và giá trị văn hóa địa phương; xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và thúc đẩy sản phẩm OCOP xanh.

Khuyến khích các chủ thể có sản phẩm OCOP duy trì và nâng cao chất lượng các sản phẩm đạt hạng sao, cải tiến mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong việc xúc tiến thương mại, mở rộng tiêu thụ sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử.

Ngoài ra, sẽ tăng cường công tác giám sát sau công nhận sản phẩm OCOP để kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm, giữ gìn và nâng cao uy tín cũng như xây dựng thương hiệu của sản phẩm OCOP trong lòng người tiêu dùng; xử lý nghiêm khắc các trường hợp vi phạm. Để sản phẩm OCOP có thể duy trì và phát triển, cần đi theo con đường thương hiệu, chất lượng và liên kết sản xuất. Việc chăm sóc, quản lý chất lượng sản phẩm phải được thực hiện xuyên suốt.

Ông Phạm Văn Hóa, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Nghệ An cho rằng, để sản phẩm OCOP “bơi ra biển lớn”, cần đáp ứng đồng thời hai yêu cầu, đó là chuẩn hóa tiêu chuẩn sản phẩm và tiêu chuẩn thương mại. Chứng nhận OCOP chỉ là nền tảng ban đầu, còn để phát triển lâu dài phụ thuộc vào sự đón nhận của thị trường. Thực tế cho thấy, có những sản phẩm không đạt “sao” OCOP nhưng vẫn tiêu thụ tốt nhờ xây dựng được thương hiệu và uy tín.

Thời gian tới, Sở Công Thương tỉnh Nghệ An sẽ tiếp tục triển khai các chính sách sát thực về khuyến nông, khuyến công, hỗ trợ ứng dụng máy móc, công nghệ, nâng cao kỹ năng sản xuất, cải tiến mẫu mã, bao bì nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm OCOP.

Nghệ An hiện có hơn 40 sản phẩm OCOP được xuất khẩu ra thị trường quốc tế như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc…; hơn 300 sản phẩm OCOP được giới thiệu, bán trên các sàn thương mại điện tử.