Tin Khu Vực
Người tiêu dùng có quyền và nghĩa vụ
Hơn 2 năm trước, trong lúc tìm kiếm sản phẩm làm đen tóc, bà Trần Thị Đại, xã Tiến Thắng, TP. Hà Nội mua phải sản phẩm do người bán quảng cáo không đúng với công dụng và có dấu hiệu lừa đảo. Sau khi bị phát hiện hành vi gian dối, người bán còn có ý định lừa thêm tiền của người tiêu dùng với chiêu trò nộp tiền để đổi sang sản phẩm khác tốt hơn.
Tuy nhiên, thay vì thực hiện quyền của người tiêu dùng là yêu cầu người bán bồi thường thiệt hại hay báo cáo cơ quan chức năng, bà Trần Thị Đại lại chọn cách im lặng cho qua, vì cho rằng hành vi đó chưa gây thiệt hại lớn.
Điều 4 Luật số 19/2023/QH15 về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nêu rõ các quyền của người tiêu dùng.
Thực tế cho thấy, không riêng trường hợp của bà Trần Thị Đại, nhiều người tiêu dùng vẫn chọn cách im lặng khi mua phải sản phẩm kém chất lượng. Một trong những nguyên nhân là chưa hiểu rõ quyền cũng như nghĩa vụ của mình khi mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
Điều 4 Luật số 19/2023/QH15 về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nêu rõ các quyền của người tiêu dùng. Trong đó, người tiêu dùng được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản; được bảo vệ thông tin, quyền và lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp.
Người tiêu dùng cũng có quyền được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung giao dịch, nguồn gốc, xuất xứ cũng như thông tin về tổ chức, cá nhân kinh doanh.
Cùng với đó là quyền lựa chọn sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh theo nhu cầu và điều kiện thực tế; quyết định tham gia hoặc không tham gia giao dịch; thỏa thuận các nội dung giao dịch và được cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đúng với nội dung đã giao kết.
Đáng chú ý, người tiêu dùng được yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh bồi thường thiệt hại khi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật; sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, không bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng...
Bên cạnh các quyền được pháp luật bảo vệ, Điều 5 Luật số 19/2023/QH15 cũng quy định 6 nghĩa vụ của người tiêu dùng.
Thứ nhất, kiểm tra sản phẩm, hàng hóa trước khi nhận theo quy định của pháp luật; lựa chọn tiêu dùng sản phẩm, hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
Thứ hai, tiêu dùng không vi phạm pháp luật, không trái với thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội, không xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; không gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của mình và của người khác.
Thứ ba, tuân thủ điều kiện, hướng dẫn vận chuyển, bảo quản, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; quy định về kiểm định, bảo vệ môi trường, tiêu dùng bền vững theo quy định của pháp luật.
Thứ tư, thông tin kịp thời, chính xác cho cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ lưu hành trên thị trường không bảo đảm an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản của người tiêu dùng. Đồng thời, phản ánh hành vi của tổ chức, cá nhân kinh doanh xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.
Thứ năm, chịu trách nhiệm về việc cung cấp không chính xác hoặc không đầy đủ thông tin liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh theo quy định của pháp luật.
Thứ sáu, thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ đặt ra yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh mà chính người tiêu dùng cũng cần hiểu và thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình trong quá trình lựa chọn, mua và sử dụng hàng hóa, dịch vụ.
Người tiêu dùng cần kiểm tra sản phẩm trước khi nhận, ưu tiên lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
Đẩy mạnh tuyên truyền Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Theo bà Trần Thị Dung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng, hệ thống Hội Bảo vệ người tiêu dùng hiện đã được hình thành rộng khắp tại các địa phương, với tôn chỉ, mục đích bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo pháp luật. Hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng nhận được sự quan tâm thông qua việc ban hành các quyết định, nghị quyết, tạo căn cứ pháp lý cho hoạt động của Hội.
Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp khó khăn do nguồn nhân lực được đào tạo đầy đủ kỹ năng còn thiếu, nguồn kinh phí hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến việc giám sát, hỗ trợ doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm; hỗ trợ người tiêu dùng nâng cao nhận thức, lựa chọn thực phẩm an toàn cũng như giải quyết khiếu nại khi quyền lợi bị vi phạm.
Từ thực tế đó, theo đại diện Hội Bảo vệ người tiêu dùng, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người tiêu dùng cần phát huy vai trò trong phát hiện, phản ánh và tố giác các hành vi vi phạm.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định rõ quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng theo quy định của Luật và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Theo bà Trần Thị Dung, nếu chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể, tổ chức xã hội làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến quyền của người tiêu dùng, đồng thời vận động người dân cùng tham gia phản ánh, tố giác những hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm thì chính người tiêu dùng sẽ trở thành lực lượng hỗ trợ quan trọng cho công tác bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm.
Bên cạnh tăng cường tuyên truyền, đại diện Hội Bảo vệ người tiêu dùng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung ứng sản phẩm hàng hoá, dịch vụ.
Cùng quan điểm cần nâng cao tính chủ động trong bảo vệ người tiêu dùng, ông Bùi Thanh Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh vai trò của các tổ chức xã hội trong việc đồng hành cùng cơ quan quản lý và người tiêu dùng. Theo đó, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được thực hiện theo hướng chủ động phòng ngừa, thay vì chỉ tập trung xử lý khi quyền lợi của người tiêu dùng đã bị xâm phạm.
Đây cũng là một nội dung quan trọng trong triển khai Kết luận số 207-KL/TW của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong tình hình mới. Bởi bảo vệ người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và chính người tiêu dùng.
Để hạn chế rủi ro khi mua sắm hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng cần kiểm tra sản phẩm trước khi nhận, ưu tiên lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; tuân thủ hướng dẫn vận chuyển, bảo quản và sử dụng sản phẩm. Khi phát hiện hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm an toàn hoặc có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, người tiêu dùng cần kịp thời phản ánh tới cơ quan, tổ chức có liên quan.