Người tiêu dùng cần phát huy quyền tự bảo vệ

Ngày 20/6/2023, Quốc hội thông qua Luật số 19/2023/QH15 về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, thay thế Luật số 59/2010/QH12 ngày 17/11/2010. Một trong những nội dung quan trọng của Luật là quy định cụ thể các quyền của người tiêu dùng. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý để người dân chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình mua bán, sử dụng hàng hóa, dịch vụ.

Hiểu đúng quyền để tự bảo vệ mình

Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định rất nhiều quyền của người tiêu dùng. Trong đó, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản; được bảo vệ thông tin và các quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

Người tiêu dùng cũng có quyền được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung giao dịch cũng như nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa và thông tin về tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Bên cạnh đó là quyền lựa chọn sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và đơn vị cung cấp phù hợp với nhu cầu, điều kiện thực tế; quyết định tham gia hoặc không tham gia giao dịch; thỏa thuận các nội dung giao dịch và được cung cấp hàng hóa, dịch vụ đúng với những nội dung đã giao kết.

Người tiêu dùng được quyền góp ý với tổ chức, cá nhân kinh doanh về giá cả, chất lượng hàng hóa, dịch vụ, phong cách phục vụ, phương thức giao dịch và các nội dung liên quan.

Đặc biệt, khi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật; hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng, giá hoặc không đúng với nội dung đăng ký, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu và cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Pháp luật cũng trao cho người tiêu dùng quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp; được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn về kiến thức và kỹ năng tiêu dùng; được tạo điều kiện lựa chọn môi trường tiêu dùng lành mạnh, bền vững và được bảo vệ khi sử dụng dịch vụ công. Như vậy, hành lang pháp lý bảo vệ người tiêu dùng ngày càng được hoàn thiện. Vấn đề quan trọng là người tiêu dùng có hiểu và chủ động sử dụng những quyền đã được pháp luật trao hay không.

Theo đánh giá của các chuyên gia, trong các giao dịch mua bán hiện nay, không ít người tiêu dùng vẫn chưa có thói quen chủ động bảo vệ quyền lợi của mình. Khi mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc sản phẩm không đúng với nội dung công bố, một bộ phận người tiêu dùng lựa chọn bỏ qua thay vì phản ánh, khiếu nại hoặc tố giác tới cơ quan có thẩm quyền.

Sự im lặng này không chỉ khiến chính người tiêu dùng chịu thiệt thòi mà còn có thể tạo điều kiện để các hành vi vi phạm tiếp tục tồn tại, ảnh hưởng đến quyền lợi của những người tiêu dùng khác và môi trường kinh doanh lành mạnh.

Chủ động lên tiếng trước các hành vi vi phạm

Để bảo vệ quyền lợi của chính mình, đồng thời góp phần đấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh và cung cấp hàng hóa, dịch vụ, vai trò chủ động của người tiêu dùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bà Trần Thị Dung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, người tiêu dùng có vai trò quan trọng trong việc phát hiện, phản ánh và tố giác các hành vi vi phạm, đặc biệt trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Theo bà Trần Thị Dung, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam năm 2023 đã quy định rõ quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng theo quy định của pháp luật. Điều này cho thấy, người tiêu dùng không chỉ là đối tượng được pháp luật bảo vệ mà còn có thể trở thành một lực lượng quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm trên thị trường. "Nếu chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể và tổ chức xã hội làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các quyền của người tiêu dùng, đồng thời kêu gọi người dân chung tay phản ánh, tố giác các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm thì hiệu quả giám sát thị trường sẽ được nâng lên", bà Trần Thị Dung nhấn mạnh.

Đặc biệt, việc người tiêu dùng chủ động cung cấp thông tin về các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng, không an toàn cũng sẽ góp phần hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác phát hiện và xử lý vi phạm. Trong điều kiện lực lượng quản lý nhà nước còn hạn chế về nhân lực, sự tham gia của hàng triệu người tiêu dùng sẽ trở thành những “tai mắt” hỗ trợ cho công tác bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước.

Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện chính sách và tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, việc nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ cho người tiêu dùng rất cần thiết. Khi hiểu rõ quyền của mình, lưu giữ thông tin, chứng từ liên quan đến giao dịch và chủ động phản ánh khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, người tiêu dùng không chỉ bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch, an toàn và có trách nhiệm hơn.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã quy định rõ các quyền của người tiêu dùng trong quá trình mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, để những quyền này thực sự phát huy hiệu quả, mỗi người tiêu dùng cần chủ động lên tiếng, phản ánh và tố giác khi phát hiện các hành vi vi phạm.