Mua hàng xách tay: Đừng chỉ tin vào mác 'hàng ngoại'

Cẩn trọng khi mua hàng xách tay

Một lọ mỹ phẩm được giới thiệu mua trực tiếp tại Pháp, một chiếc túi xách theo kèm là ảnh hóa đơn tại cửa hàng nước ngoài, hay một thiết bị được quảng cáo là "hàng nội địa Nhật" thường dễ tạo cảm giác thiện cảm, tin cậy cho khách hàng. Giữa bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ và có vô vàn người buôn hàng xách tay trên mạng, chiếc mác "hàng ngoại" đôi khi được xem như một lời bảo đảm ngầm về chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Tuy nhiên, đằng sau những lời quảng bá hấp dẫn, tiềm ẩn không rủi ro cho người tiêu dùng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Luật sư Lê Văn Lên, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh cho biết, thuật ngữ "hàng xách tay" thường được sử dụng, nhưng về mặt pháp lý hoàn toàn không tồn tại. Pháp luật xem xét bản chất hàng hóa, mục đích sử dụng, đồng thời phân biệt giữa hành lý, quà biếu phục vụ nhu cầu cá nhân với hàng nhập khẩu đưa ra kinh doanh. Vì vậy, cách gọi "hàng xách tay" không thể thay thế việc xác định nguồn gốc cũng như tính hợp pháp của sản phẩm.

Lưu ý rằng, câu chuyện "người thân gửi về", "mua trong chuyến công tác" hay "đặt trực tiếp từ nước ngoài" chỉ mang tính tham khảo. Trước khi xuống tiền, người mua nên đối chiếu tên sản phẩm, nhà sản xuất, xuất xứ, quy cách và các tài liệu mà bên bán có thể cung cấp, kể cả dù đó có là sản phẩm của nhãn hiệu nổi tiếng, thuộc diện đắt đỏ và khó mua.

Thực tế kiểm tra thị trường cho thấy, đã phát hiện nhiều trường hợp hàng hóa gắn mác nước ngoài nhưng thiếu giấy tờ chứng minh nguồn gốc, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ sử dụng tài liệu không hợp pháp. Điển hình hồi tháng 4/2026, Đội Quản lý thị trường số 9 - Chi cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp với lực lượng công an kiểm tra một điểm chứa trữ, kinh doanh mỹ phẩm.

Qua kiểm tra ban đầu, đoàn phát hiện 5.664 chai sữa tắm xuất xứ Pháp, trị giá hơn 283 triệu đồng. Số hàng này có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài nhưng không có nhãn phụ tiếng Việt, hóa đơn, chứng từ và hồ sơ công bố mỹ phẩm. Toàn bộ hàng hóa đã bị lập biên bản, tạm giữ để xử lý theo quy định.

Xuất xứ trên bao bì sản phẩm không phải căn cứ cuối cùng để xác định tính hợp pháp của lô hàng. Trong khi đó, với các giao dịch bán lẻ, khách hàng gần như không thể tự truy ngược nguồn gốc nhập khẩu, mà chỉ tin tưởng hoàn toàn vào giấy tờ mà phía nhà kinh doanh đưa ra. Vậy nên, người tiêu dùng cần lựa chọn đơn vị kinh doanh uy tín, danh tính rõ ràng, có địa chỉ giao dịch cụ thể và hợp pháp.

Đặc biệt cần tìm hiểu kỹ nếu "giấy tờ" liên quan chỉ là ảnh chụp hóa đơn mua hàng. Hóa đơn thể hiện được tên mặt hàng, số lượng, thời điểm mua, cửa hàng phát hành hóa đơn nhưng không có nghĩa đó là sản phẩm đến tay người mua. Chị Dương Thị Chi, 24 tuổi, ở Hà Nội, chia sẻ: "Trước đây, khi thấy cửa hàng đăng ảnh mua hàng ở nước ngoài thì tôi đã khá yên tâm. Nhưng sau khi học hỏi kinh nghiệm của các khách hàng chung sở thích mua sắm trên mạng, tôi nhận ra rằng tấm ảnh đó chưa đủ chứng minh sản phẩm mình nhận có đúng nguồn hàng được giới thiệu hay không. Giờ tôi hỏi thêm về hóa đơn, hạn sử dụng và cách giải quyết nếu giao sai hàng. Cửa hàng trả lời rõ ràng thì tôi mới đặt mua".

Ngoài giấy tờ, nhãn sản phẩm cũng là chi tiết không nên bỏ qua. Theo quy định tại Điều 42 Nghị định 37/2026/NĐ-CP về các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa lưu thông tại Việt Nam, tùy từng nhóm sản phẩm, yêu cầu ghi nhãn cũng có những quy định riêng.

Khi lựa chọn, khách hàng nên chú ý hướng dẫn sử dụng, cảnh báo, điều kiện bảo quản, hạn dùng và thông tin về tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với hàng hóa. Nếu bao bì chỉ có tiếng nước ngoài, chưa thể xác định cách dùng hoặc các lưu ý an toàn, nên đề nghị người bán giải thích trước khi chốt đơn. Đây là những chi tiết thiết thực để cân nhắc sản phẩm có thực sự phù hợp, thay vì chỉ dựa vào lời quảng cáo hoặc mức giá hấp dẫn.

Đừng để xảy ra tranh chấp mới 'ngã ngửa'

Thận trọng trong truy xuất nguồn gốc "hàng xách tay" là chưa đủ. Khách hàng cần biết rõ danh tính người mình đang thực hiện giao dịch, xác định được tên cơ sở kinh doanh, địa chỉ, phương thức liên hệ và đầu mối chịu trách nhiệm. Để tránh trở thành "con mồi" cho tội phạm trên mạng, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, khuyến cáo rằng sau khi thực hiện hành vi lừa đảo, các đối tượng trên không gian mạng có thể nhanh chóng thay đổi thông tin, ẩn danh hoặc chuyển sang nền tảng khác, gây khó khăn cho việc phát hiện và xử lý vi phạm.

Do đó, trước khi chuyển tiền, khách hàng nên lưu lại đường dẫn gian hàng, tên tài khoản, số điện thoại, nội dung trao đổi, thông tin xác nhận đơn cũng như các cam kết về sản phẩm.

Trong trường hợp mua "hàng xách tay" qua sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng cũng nên đọc kỹ quy trình khiếu nại, thời hạn gửi yêu cầu và điều kiện được hỗ trợ. Việc chuyển sang nhắn tin riêng hoặc thanh toán ngoài hệ thống có thể thuận tiện trước mắt, nhưng đồng thời làm giảm lượng dữ liệu mà nền tảng có thể sử dụng để hỗ trợ khách hàng về sau.

Khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người tiêu dùng được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; được thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, nguồn gốc, xuất xứ và bên kinh doanh. Đây là cơ sở để khách hàng đề nghị làm rõ những nội dung còn thiếu trước khi quyết định mua.

Ngay cả khi đã biết tên sản phẩm, người đặt hàng vẫn nên xác nhận thêm phiên bản, dung tích, số lượng, màu sắc, tình trạng bao bì và phụ kiện đi kèm. Cùng một tên thương mại nhưng sản phẩm dành cho các thị trường khác nhau có thể có quy cách, thành phần hoặc điều kiện bảo hành khác nhau.

Nếu cửa hàng giới thiệu một bộ sản phẩm đầy đủ, nội dung xác nhận đơn nên thể hiện rõ những món đi kèm. Trường hợp hàng đã mở hộp, móp vỏ, thiếu phụ kiện hoặc có dấu hiệu đã qua sử dụng, tình trạng ấy cũng phải được trao đổi trước. Những chi tiết tưởng nhỏ này lại rất quan trọng khi phát sinh khiếu nại.

Mặt khác, khách hàng cũng không nên bỏ qua các chính sách hậu mãi, lưu trữ nội dung chính sách bằng tin nhắn trao đổi hoặc ảnh chụp. Các thông tin quan trọng như sản phẩm nếu có vấn đề sẽ được tiếp nhận ở đâu, ai chịu chi phí vận chuyển, thời hạn đổi trả ra sao và phạm vi bảo hành cụ thể thế nào cần được công bố rõ ràng. Nội dung càng cụ thể sẽ càng thuận lợi cho quá trình xử lý, khi tranh chấp xảy ra. 

Theo hướng dẫn của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, người tiêu dùng có thể gửi phản ánh, kiến nghị đến Sở Công Thương nơi cư trú hoặc nơi doanh nghiệp hoạt động, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được hướng dẫn, hỗ trợ. Tổng đài 1800.6838 cũng là một trong những kênh tư vấn khi cần tìm hiểu phương án bảo vệ quyền lợi.