Mô hình PPP++: Đóng góp vào sự phát triển bền vững hạ tầng quốc gia

Khẳng định hiệu quả mô hình PPP++ bằng sản phẩm thật

Ngày 19/12/2025 ghi dấu mốc quan trọng khi Tập đoàn Đèo Cả đồng loạt thông tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, thông tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng và khởi công dự án mở rộng cao tốc TP.Hồ Chí Minh -Trung Lương - Mỹ Thuận. Cả ba dự án đều được triển khai theo mô hình PPP++ huy động nguồn lực tư nhân, với tổng mức đầu tư gần 70.000 tỷ đồng.

Theo ông Lê Quỳnh Mai - Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, PPP++ không phải là một khái niệm lý thuyết, mà được kiểm chứng bằng tiến độ, chất lượng và sản phẩm thực tế: “Chúng tôi không nói PPP++ bằng khẩu hiệu, mà chứng minh trên công trường, bằng sản phẩm được nghiệm thu và những tuyến đường đưa vào khai thác. Đó là bài kiểm tra hiện trường rõ ràng nhất về năng lực tổ chức nguồn lực và kỷ luật thực thi”.

Trong bối cảnh nhiều dự án giao thông khác gặp khó khăn về tiến độ, việc Đèo Cả đồng thời thông tuyến hai dự án cao tốc và khởi công một dự án quy mô lớn khẳng định năng lực tổ chức và điều hành nổi trội của doanh nghiệp, cũng như tính khả thi của mô hình PPP++ trong thực tiễn.

Thực tế triển khai cho thấy, nhiều dự án phải đối mặt với điều kiện đặc biệt khắc nghiệt như địa hình phức tạp, thiên tai kéo dài, chi phí tăng cao trong khi yêu cầu kiểm soát suất đầu tư rất chặt chẽ. Trong bối cảnh đó, mô hình PPP++ phát huy hiệu quả nhờ “phép cộng” giữa các chủ thể tham gia, đặc biệt là sự đồng lòng của nhà đầu tư đồng thời là nhà thầu, cùng chia sẻ trách nhiệm trong suốt quá trình triển khai thực hiện dự án, vận hành công trình.

Khác với PPP truyền thống, PPP++ tạo ra sự hợp lực cả về vốn, năng lực thi công và trách nhiệm thực hiện. Nhiều nguồn lực cùng tham gia (nhà đầu tư, ngân hàng, nhà thầu…) song được tổ chức dưới một đầu mối chỉ huy thống nhất đủ năng lực, uy tín và trách nhiệm để phân vai rõ ràng, “khóa” tiến độ, chất lượng và trách nhiệm, đồng thời xử lý rủi ro kịp thời.

Theo PGS. TS Trần Chủng – Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), từ thực tiễn của Đèo Cả có thể rút ra bài học then chốt của PPP++ là khả năng thu hút và quản trị nhiều “dấu cộng”: “Đó là uy tín của nhà đầu tư, năng lực tổ chức điều hành dự án khoa học, chuyên nghiệp và sự minh bạch trong chia sẻ lợi ích, rủi ro”.

Ở các dự án này, trách nhiệm của nhà đầu tư không dừng lại ở giai đoạn xây dựng, mà kéo dài suốt vòng đời dự án. Nếu với đầu tư công, thời gian bảo hành thường ngắn, thì ở các dự án PPP++, nhà đầu tư vận hành, bảo trì trong thời gian dài lên tới hàng chục năm.

“PPP++ là một chuỗi kỷ luật rất cụ thể công việc rõ mốc, nghiệm thu đầy đủ, dòng tiền gắn với sản phẩm thật, trách nhiệm không bị đùn đẩy. Trách nhiệm dài hạn chính là nền tảng để công trình vận hành bền vững và bảo vệ uy tín nhà đầu tư”, đại diện Đèo Cả cho biết.

Hướng tới mô hình PPP++/BT++

Từ những kết quả đạt được, Tập đoàn Đèo Cả đang nghiên cứu mở rộng thành mô hình PPP++/BT++ cho các dự án BT, theo hướng cân bằng giữa xây dựng hạ tầng giao thông và phát triển đô thị, bất động sản đối ứng. Mục tiêu là tối ưu lợi ích hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Về tiềm năng, mô hình này có nhiều lợi thế khi kế thừa kinh nghiệm huy động vốn từ PPP++ đã được áp dụng thành công tại nhiều dự án. Mô hình cho phép thu hút các nhà đầu tư bất động sản tham gia phần đối ứng, đồng thời kết hợp các nhà đầu tư chuyên sâu theo từng lĩnh vực, gồm đơn vị phát triển hạ tầng giao thông và đơn vị phát triển bất động sản, qua đó tạo ra sự phân công vai trò rõ ràng.

Dòng tiền từ phần đối ứng bất động sản giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước mà vẫn bảo đảm phát triển hạ tầng công ích, đồng thời hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích giữa các nhà đầu tư trong quá trình triển khai.

Ông Lê Quỳnh Mai cho rằng, PPP++/BT++ sẽ giúp doanh nghiệp nhìn rõ dòng tiền, phần việc và giới hạn năng lực. “Những khâu vượt quá khả năng của doanh nghiệp, đặc biệt là giải phóng mặt bằng, tái định cư dễ phát sinh xung đột lợi ích thì cần có cơ chế phối hợp và chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước và địa phương để dự án được triển khai trên nền tảng đồng thuận xã hội”.

Đại diện Đèo Cả nhấn mạnh, phần đối ứng của các dự án PPP++/BT++ luôn đặt lợi ích người dân lên hàng đầu, với yêu cầu xây dựng khu tái định cư trước, bảo đảm hạ tầng, dịch vụ và chất lượng sống tốt hơn. Các dự án bất động sản đối ứng được triển khai đồng bộ theo hướng phát triển bền vững, thân thiện với môi trường.

“Chủ trương huy động nguồn lực từ đất đai để phát triển hạ tầng là kịp thời. Mô hình PPP++/BT++ mà chúng tôi hướng tới cũng dựa trên quan điểm ‘Con đường vàng tạo ra giá trị vàng’, nhằm tối ưu việc cân bằng lợi ích cho người dân, doanh nghiệp và Nhà nước”, ông Mai chia sẻ.

Từ góc nhìn chuyên gia kinh tế, mô hình PPP++/BT++ là một giải pháp cần thiết trong bối cảnh ngân sách hạn chế, trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng rất lớn. Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra những thách thức về kiểm soát giá đất, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Theo các chuyên gia, để mô hình PPP++/BT++ thành công, cần có công thức định lượng rõ ràng giữa phần công ích và phần thương mại, bảo đảm khả năng hấp thụ của thị trường; cơ chế giám sát minh bạch về giá đất, tiến độ tái định cư và chất lượng nhà ở đối ứng; đồng thời có sự tham gia của các cơ quan độc lập trong đánh giá tác động xã hội.

Bên cạnh đó, khung pháp lý cần tiếp tục được hoàn thiện để phân định rõ trách nhiệm giữa các bên trong giai đoạn vận hành,bảo trì dài hạn, với vai trò đặc biệt quan trọng của chính quyền địa phương trong giải phóng mặt bằng và xây dựng đồng thuận xã hội.

Tập đoàn Đèo Cả cho biết, sẽ phối hợp cùng các chuyên gia, cơ quan quản lý và báo chí để làm rõ và chia sẻ mô hình PPP++/BT++, trên cơ sở minh bạch, khả thi, hiệu quả, lấy sản phẩm thật làm thước đo và đồng thuận xã hội làm nền tảng, qua đó đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của hạ tầng quốc gia.