Minh bạch thông tin trên sản phẩm để ngăn chặn phân bón giả

Nhận diện đúng hành vi gian lận, bảo vệ người mua

Theo ông Phan Văn Tâm - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền, một bao phân bón có thể được mua bán trong vài phút, nhưng giá trị thực sự của sản phẩm chỉ được kiểm chứng sau nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí cả một năm. Khi phát hiện chất lượng không đúng như cam kết, người nông dân có thể đã bỏ lỡ thời điểm bón phân quan trọng, khiến năng suất, chất lượng nông sản bị ảnh hưởng và khó khắc phục.

Đáng chú ý, gian lận trên thị trường phân bón không chỉ xuất phát từ việc làm giả chất lượng sản phẩm mà còn thể hiện qua nhiều hình thức như giả mạo nhãn hiệu, sử dụng bao bì gây nhầm lẫn, cung cấp thông tin sai lệch về nguồn gốc, xuất xứ hoặc hàm lượng dinh dưỡng.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Phan Văn Tâm chỉ ra 5 nhóm biểu hiện người nông dân cần đặc biệt quan tâm để nhận diện phân bón giả. Trước hết là sản phẩm bị pha loãng, thay đổi nguyên liệu, thiếu thành phần quan trọng hoặc mang tên gọi, công dụng không đúng thực chất. Bên cạnh đó là hành vi giả mạo nhãn hiệu, bao bì, chủ thể chịu trách nhiệm hoặc xuất xứ; sử dụng tên gọi và thiết kế gần giống sản phẩm quen thuộc nhằm khiến người mua liên tưởng sai.

Một biểu hiện khác là cách trình bày thông tin dinh dưỡng gây nhầm lẫn. Chẳng hạn, những dãy số được in nổi bật như một công thức NPK, nhưng thực tế lại là tên thương mại hoặc mã sản phẩm. Khi thông tin về tỷ lệ, đơn vị và thành phần không rõ ràng, người mua có thể hiểu sai về giá trị dinh dưỡng của phân bón.

Đối với phân bón nhập khẩu, việc sử dụng tiếng nước ngoài và nhãn phụ tiếng Việt cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ. Theo ông Tâm, vấn đề phát sinh khi nội dung dịch sai, thiếu thông tin bắt buộc hoặc cách trình bày khiến người mua nhận thức không đúng về bản chất, công dụng, xuất xứ hàng hóa.

Tuy nhiên, đại diện Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cũng lưu ý, cần phân biệt rõ phân bón giả, phân bón không đạt chất lượng và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây nhầm lẫn trong kinh doanh. Không phải mọi sai lệch đều có thể kết luận là hàng giả; việc xác định vi phạm phải dựa trên quy định pháp luật và kết quả kiểm tra, đánh giá phù hợp.

Nhận diện đúng bản chất hành vi vừa giúp bảo vệ người mua, vừa tránh xử lý thiếu chính xác, ảnh hưởng đến doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Bảo vệ quyền lợi người mua từ trách nhiệm cung cấp thông tin

Diễn biến thị trường phân bón thời gian qua cho thấy sự cần thiết phải tăng cường tuyên truyền pháp luật về quyền lợi người mua, trong đó có các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.

Theo Điều 4 của Luật, người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; nguồn gốc, xuất xứ và tổ chức, cá nhân kinh doanh. Người tiêu dùng cũng có quyền lựa chọn hàng hóa, yêu cầu bồi thường thiệt hại trong những trường hợp luật định, khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Đặc biệt, Điều 10 nghiêm cấm tổ chức, cá nhân kinh doanh thực hiện hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và những nội dung liên quan.

Đặt trong câu chuyện thị trường phân bón, những quy định này cho thấy tầm quan trọng của việc công khai, minh bạch thông tin hàng hóa. Các thông tin về thành phần, công dụng, chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ và chủ thể chịu trách nhiệm cần được thể hiện rõ ràng, giúp người mua có cơ sở nhận diện, so sánh và lựa chọn sản phẩm phù hợp.

Tuy nhiên, cần phân biệt phạm vi áp dụng pháp luật. Theo Điều 3, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 điều chỉnh việc mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt và không vì mục đích thương mại. Vì vậy, trường hợp nông dân mua phân bón làm đầu vào phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh phải được xem xét theo các quy định pháp luật tương ứng, nhất là pháp luật chuyên ngành về phân bón, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và xử lý hành vi gian lận thương mại.

Dù vậy, yêu cầu bảo đảm thông tin trung thực, minh bạch, phòng ngừa nhầm lẫn và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người mua vẫn là những nội dung cần được đẩy mạnh tuyên truyền trên thị trường phân bón.

Ở chiều ngược lại, Điều 5 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng đặt ra trách nhiệm của người tiêu dùng trong việc kiểm tra hàng hóa trước khi nhận theo quy định, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và thông tin cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan khi phát hiện hàng hóa không bảo đảm an toàn hoặc hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Đây cũng là những kỹ năng cần được phổ biến rộng rãi để nâng cao nhận thức, giúp người mua chủ động phòng ngừa rủi ro khi lựa chọn và sử dụng hàng hóa.

Tăng cường hậu kiểm, bảo vệ doanh nghiệp chân chính

Bên cạnh những thiệt hại đối với người nông dân, ông Phan Văn Tâm nhấn mạnh, phân bón giả còn gây tổn thất đối với doanh nghiệp làm ăn chân chính. Khi sản phẩm giả mạo gây thất vọng cho khách hàng, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu có thể bị suy giảm uy tín, mất doanh thu, đồng thời phải phát sinh chi phí xác minh, kiểm nghiệm, giải quyết khiếu nại và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nghiêm túc phải đầu tư nguyên liệu, nhà máy, nghiên cứu, kiểm soát chất lượng và hệ thống dịch vụ kỹ thuật. Nếu hàng hóa gian lận được cạnh tranh bằng chi phí thấp, môi trường kinh doanh sẽ thiếu công bằng, làm giảm động lực đầu tư vào chất lượng và công nghệ.

Từ thực tế này, ông Phan Văn Tâm kiến nghị, Hiệp hội Phân bón Việt Nam phát huy vai trò đầu mối, tổng hợp các đề xuất với cơ quan có thẩm quyền nhằm thống nhất hướng dẫn nhận diện, xử lý từng nhóm hành vi vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát thông tin trên bao bì và môi trường mạng, nhất là đối với phân bón nhập khẩu; đối chiếu thông tin trên nhãn hàng hóa với hồ sơ nhập khẩu và hồ sơ được phép lưu hành.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng hệ thống dữ liệu tra cứu thuận tiện, liên thông và được cập nhật thường xuyên, giúp nông dân, đại lý và lực lượng chức năng kiểm tra thông tin sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm cũng như các cảnh báo đã được xác minh.

Cùng với tăng cường hậu kiểm, ông Tâm đề nghị giảm kiểm tra trùng lặp đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, tập trung nguồn lực vào những đối tượng có nguy cơ vi phạm cao. Việc bảo vệ nhãn hiệu, đặc biệt là thương hiệu của các doanh nghiệp uy tín, cũng cần được chú trọng để hạn chế hành vi lợi dụng danh tiếng nhằm tiêu thụ hàng hóa gây nhầm lẫn.

Những đề xuất này không chỉ hướng đến mục tiêu ngăn chặn phân bón giả mà còn góp phần xây dựng thị trường minh bạch, tạo điều kiện để người mua tiếp cận sản phẩm đúng chất lượng, doanh nghiệp chân chính cạnh tranh công bằng.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (Luật số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024) quy định: Nghiêm cấm hành vi lừa dối, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về hàng hóa, dịch vụ và các nội dung liên quan.