'Mệnh lệnh' trong thế trận thương mại toàn cầu tái cấu trúc

Thương mại toàn cầu: Tái cấu trúc và “luật chơi” mới

Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và khó lường, việc đặt mục tiêu tăng trưởng tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ở mức 15-16% cho năm 2026 không đơn thuần là một con số tham vọng. Đây là một “tuyên ngôn" chính sách thể hiện rõ tư duy điều hành mới: chủ động thích ứng, nâng cấp vị thế và bứt phá trong một trật tự thương mại toàn cầu đang thay đổi căn bản.

Tinh thần xuyên suốt từ Hội nghị Trung ương 2 là yêu cầu tăng trưởng cao đi đôi với ổn định vĩ mô và nâng cao chất lượng phát triển. Trong đó, xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò động lực chủ lực, không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP mà còn lan tỏa tới sản xuất công nghiệp, việc làm và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, việc ngành Công Thương đặt mục tiêu xuất khẩu tăng 15-16%, cùng với IIP tăng 12-14% và tổng mức bán lẻ tăng 13-15%, cho thấy một cấu trúc tăng trưởng hài hòa giữa ba trụ cột: sản xuất - thị trường trong nước - thị trường quốc tế. Đây là cách tiếp cận cân bằng, giúp nền kinh tế tránh lệ thuộc quá mức vào một động lực duy nhất.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh mục tiêu GDP năm 2026 phấn đấu đạt từ 10% trở lên, xuất khẩu không còn là “lựa chọn”, mà trở thành điều kiện tiên quyết. Nếu không đạt được nhịp tăng trưởng ngoại thương đủ mạnh, mục tiêu tăng trưởng chung sẽ khó khả thi.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong bày tỏ, điểm đáng chú ý trong định hướng điều hành lần này là sự nhận diện rõ ràng về bối cảnh quốc tế: thương mại toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc.

Chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong chỉ ra, đây không còn là những biến động mang tính chu kỳ, mà là sự thay đổi mang tính cấu trúc với ba xu hướng lớn:

Thứ nhất, gia tăng rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn hóa. Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội. Điều này buộc hàng hóa Việt Nam phải chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị.

Thứ hai, tái định hình chuỗi cung ứng. Xu hướng phân tán chuỗi cung ứng, hình thành các cụm sản xuất - tiêu dùng mới đang diễn ra mạnh mẽ. Điều này vừa mở ra cơ hội tham gia sâu hơn, vừa đặt ra thách thức về khả năng thích ứng và nâng cấp vị trí trong chuỗi.

Thứ ba, số hóa thương mại. Từ sản xuất đến phân phối, từ xúc tiến đến giao dịch, tất cả đều đang chuyển dịch nhanh sang nền tảng số. Ai đi nhanh hơn trong chuyển đổi số sẽ chiếm lợi thế.

Những xu hướng này khiến môi trường xuất khẩu trở nên “khó hơn nhưng cũng công bằng hơn”. Không còn dư địa cho những lợi thế ngắn hạn, thay vào đó là yêu cầu cải cách dài hạn.

Xúc tiến thương mại: Từ “hỗ trợ” sang “dẫn dắt”

Theo Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, một điểm nhấn quan trọng trong phương hướng điều hành là đổi mới căn bản công tác xúc tiến thương mại. Nếu trước đây, xúc tiến chủ yếu dừng ở việc hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, kết nối giao thương, thì nay phải chuyển sang vai trò chủ động, chuyên nghiệp và có tính chiến lược.

Trọng tâm mới bao gồm: lựa chọn thị trường chiến lược thay vì dàn trải; kết hợp mở rộng và đa dạng hóa thị tưrờng để giảm rủi ro; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong xúc tiến và phân phối; gắn xúc tiến với xây dựng thương hiệu quốc gia và thương hiệu doanh nghiệp.

Nhận định về vấn đề này, theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, trong bối cảnh các nghị quyết lớn của Trung ương đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, xúc tiến thương mại không còn là “khâu cuối” mà phải tham gia ngay từ đầu chuỗi giá trị, từ định hướng sản phẩm, tiêu chuẩn đến chiến lược thị trường.

Cũng theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, một trong những trụ cột để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu chính là hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài. Với mạng lưới hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, đây là lực lượng có lợi thế đặc biệt trong việc nắm bắt thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ dừng ở cung cấp thông tin, mà phải nâng cấp vai trò theo hướng: trung tâm phân tích chiến lược thị trường; đầu mối kết nối đầu tư, thương mại tích hợp; đơn vị tư vấn pháp lý, phòng vệ thương mại; “người bảo vệ” thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.

“Việc yêu cầu các thương vụ rà soát chỉ tiêu, phân tích nguyên nhân tồn tại và đề xuất giải pháp cụ thể cho từng thị trường cho thấy một cách tiếp cận mới: quản trị theo kết quả và trách nhiệm giải trình rõ ràng ” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, một thực tế cho thấy, dù chính sách có tốt đến đâu, mục tiêu xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào năng lực của doanh nghiệp. Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với “bài toán kép”: Một mặt, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Mặt khác, nâng cao năng lực nội tại để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ xuất khẩu dưới thương hiệu khác, sang xây dựng sản phẩm với thương hiệu riêng, lắp ráp sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn; từ xuất khẩu thô sang xây dựng thương hiệu; từ bị động sang chủ động trong chiến lược thị trường” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nói.

Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng, cần được hỗ trợ để trở thành lực lượng dẫn dắt xuất khẩu, thay vì chỉ đóng vai trò vệ tinh.

Mục tiêu không chỉ là tăng trưởng xuất khẩu, mà còn duy trì xuất siêu với mức thặng dư trên 23 tỷ USD. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối ngoại tệ và củng cố niềm tin thị trường.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhập khẩu phục vụ sản xuất tăng theo, việc duy trì xuất siêu sẽ không dễ dàng. Điều này đòi hỏi sự điều hành linh hoạt, cân đối giữa thúc đẩy xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu hợp lý.

Điểm đáng chú ý nhất trong định hướng lần này là sự chuyển dịch tư duy: từ thích ứng bị động sang chủ động dẫn dắt.

Việt Nam không chỉ tìm cách “đi theo” các thay đổi của thương mại toàn cầu, mà đang từng bước định vị mình như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị mới. Điều này thể hiện qua định hướng phát triển thương hiệu quốc tế, nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm, tham gia sâu hơn vào các hiệp định thương mại, tăng cường năng lực phòng vệ thương mại.

“Nếu thực hiện tốt, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% không chỉ là con số của một năm, mà là bước đệm để Việt Nam bứt phá trong cả giai đoạn 2026-2030” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nêu.

Mục tiêu xuất khẩu tăng 15-16% trong năm 2026 đặt ra áp lực rất lớn trong bối cảnh thế giới nhiều bất định. Nhưng chính trong áp lực đó, cơ hội tái cấu trúc và nâng cấp nền kinh tế cũng mở ra rõ ràng hơn bao giờ hết.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho biết: Với sự chỉ đạo thống nhất từ Trung ương, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và vai trò nòng cốt của ngành Công Thương, cùng với sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp, mục tiêu này hoàn toàn có cơ sở để đạt được. Quan trọng hơn, đây không chỉ là câu chuyện của một năm, mà là bước đi chiến lược để Việt Nam khẳng định vị thế trong một trật tự thương mại toàn cầu đang được viết lại.