Luật sư Lê Xuân Thảo: Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được sáng tạo

Yêu cầu cấp thiết "bảo vệ bản quyền"

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, tình trạng xâm phạm bản quyền hình ảnh, video, tác phẩm báo chí đang trở thành nỗi ám ảnh với những người làm sáng tạo nội dung. Từ phóng viên ảnh, nhiếp ảnh gia đến các nhà sáng tạo du lịch, nhiều người phải bỏ ra hàng trăm triệu đồng đầu tư thiết bị, công sức nhưng lại bất lực khi sản phẩm bị sao chép, chỉnh sửa và sử dụng trái phép trên không gian mạng.

Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 38/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến 30/5/2026, với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Thực hiện Công điện trên, các bộ ngành, địa phương đã quyết liệt chỉ đạo, đồng thời triển khai đồng bộ các mặt công tác, phát hiện, đấu tranh, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ. Theo thông tin từ Bộ Công an, mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, khởi tố 7 bị can liên quan đến nhiều doanh nghiệp và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, giải trí. Động thái mạnh tay từ cơ quan chức năng là tín hiệu rất tích cực đối với cộng đồng sáng tạo nội dung, nhiếp ảnh và báo chí…

Phóng viên ảnh Phạm Hoàng Sơn, công tác tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa cho biết, để có một bộ ảnh báo chí chất lượng, người làm nghề phải đầu tư rất lớn cả về thiết bị lẫn thời gian tác nghiệp. “Tôi đầu tư 2 thân máy ảnh gồm Nikon D5, Sony A73 cùng các lens 24-70, 70-200, flycam, MacBook, thẻ nhớ… tổng chi phí hơn trăm triệu đồng. Chưa kể chi phí đi lại, ăn ở trong quá trình tác nghiệp, đặc biệt tăng rất nhiều khi đi nước ngoài tác nghiệp SEA Games”, anh Sơn chia sẻ.

Anh Sơn cho biết thêm, phía sau mỗi bức ảnh là rất nhiều công sức mà không phải ai cũng nhìn thấy. Có những sự kiện phải bám theo nhiều ngày, tác nghiệp trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc di chuyển hàng trăm cây số để ghi lại khoảnh khắc giá trị. Tuy nhiên, chỉ ít phút sau khi đăng tải, nhiều tác phẩm đã bị sao chép, cắt logo rồi chia sẻ tràn lan trên mạng xã hội. “Có những bộ ảnh mình vừa đăng chưa đầy một giờ đã bị fanpage khác lấy lại nguyên bộ, xóa logo rồi đăng như của họ. Có trường hợp mình nhắc nhở thì họ gỡ xuống, nhưng cũng có người ngang nhiên tiếp tục sử dụng”, anh Sơn nói và cho rằng điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn xem việc “xài chùa” hình ảnh trên mạng là bình thường.

Theo anh Sơn, sự phát triển của công nghệ vô tình khiến việc xâm phạm bản quyền trở nên dễ dàng hơn. Không chỉ gây thiệt hại kinh tế, tình trạng vi phạm bản quyền còn làm suy giảm động lực sáng tạo của những người làm nghề nghiêm túc. Nhiều sản phẩm được đầu tư kỹ lưỡng có thể bị sao chép dễ dàng, trong khi người vi phạm lại hưởng lợi từ chính chất xám của người khác.

“Tôi mong muốn cơ quan chức năng có thêm những biện pháp mạnh hơn nữa để xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số, đặc biệt với tình trạng sử dụng trái phép hình ảnh báo chí trên mạng xã hội. Đồng thời, các nền tảng cũng cần tăng cường cơ chế bảo vệ người sáng tạo như xác minh nguồn ảnh gốc, hỗ trợ xử lý báo cáo nhanh và hạn chế tình trạng đăng tải trái phép”, anh Sơn đề xuất.

Không riêng lĩnh vực báo chí, nỗi lo bản quyền cũng đang trở thành áp lực lớn với những người làm du lịch, review trải nghiệm. Đầu tư cả trăm triệu đồng để quảng bá hình ảnh du lịch tại Pù Luông (Thanh Hóa), anh Ngân Anh Tuấn cho biết thường xuyên bị đánh cắp hình ảnh, video để chạy quảng cáo bán tour. “Điều khiến tôi bức xúc nhất là nhiều đơn vị lấy cắp hình ảnh, video do mình đầu tư thực hiện để chạy quảng cáo và còn ra đơn nhiều hơn cả mình”, anh Tuấn nói.

Theo anh Tuấn, để có được những thước phim đẹp về ruộng bậc thang, bản làng hay cuộc sống người dân bản địa, anh đã đầu tư các thiết bị chuyên nghiệp, với chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng. Không chỉ tiền bạc, mỗi video còn là công sức đi thực địa, săn bình minh, dựng hình và quảng bá. “Có những hôm phải dậy từ rất sớm để quay biển mây, có hôm lội suối, leo núi cả ngày mới lấy được vài cảnh đẹp. Nhưng chỉ cần đăng lên mạng, người khác có thể tải về và sử dụng rất dễ dàng”, anh Tuấn tâm sự.

Chia sẻ của anh Sơn và anh Tuấn cũng là tâm tư của nhiều người làm trong công tác báo chí truyền thông và người sáng tạo nội dung số. Hiện nay, trong thời đại số, việc bảo vệ bản quyền không chỉ là bảo vệ tài sản cá nhân mà còn là bảo vệ giá trị lao động sáng tạo. Thực tế đáng buồn là khi những sản phẩm trí tuệ liên tục bị sử dụng trái phép mà không được xử lý nghiêm, người làm nghề sẽ dần mất động lực đầu tư, sáng tạo và cống hiến.

Chính vì vậy, việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm cùng với nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền trên môi trường số được xem là yêu cầu cấp thiết hiện nay, nhằm tạo ra sự công bằng cho những người làm nghề nghiêm túc.

Cần xử lý nghiêm vi phạm bản quyền 

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ, Luật sư Lê Xuân Thảo cho biết, theo quy định pháp luật hiện hành, hành vi sử dụng hình ảnh, video, bài viết của người khác mà không xin phép có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

“Các tác phẩm báo chí, ảnh, video đăng trên mạng xã hội vẫn được pháp luật bảo hộ bản quyền như những tác phẩm khác. Việc tự ý sử dụng, cắt logo, chỉnh sửa hoặc đăng lại đều có thể bị xử lý nếu chưa được chủ sở hữu cho phép”, Luật sư Thảo nhấn mạnh.

Theo Luật sư Thảo, khó khăn lớn hiện nay là môi trường số khiến việc sao chép diễn ra quá nhanh, phạm vi lan truyền rộng, trong khi công tác kiểm soát và xử lý còn gặp nhiều hạn chế.

“Nhiều người nghĩ rằng nội dung trên mạng là miễn phí nên có thể sử dụng tùy ý. Trong khi thực tế, quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định”, Luật sư Thảo nói.

Luật sư Thảo cho rằng người làm nghề cần chủ động lưu giữ dữ liệu gốc, thời điểm đăng tải, hợp đồng hoặc các bằng chứng liên quan để làm căn cứ pháp lý khi xảy ra tranh chấp. Đồng thời, các nền tảng mạng xã hội cũng cần siết chặt cơ chế kiểm duyệt và xử lý vi phạm bản quyền.

Việc tác giả chủ động bảo vệ bản quyền cùng sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng sẽ góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, nâng cao ý thức tôn trọng chất xám, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người làm nghề trong thời đại số.