Thị trường xuất khẩu còn nhiều dư địa, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có thể biến cơ hội thành đơn hàng. Bên cạnh áp lực cạnh tranh, hàng loạt điểm nghẽn về thủ tục, tiêu chuẩn kỹ thuật, thương hiệu và năng lực đáp ứng thị trường đang làm giảm hiệu quả xuất khẩu. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động xúc tiến thương mại hiện nay không chỉ là mở cửa thị trường mà còn phải góp phần tháo gỡ những rào cản đó.
Theo bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam, thời gian qua, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn duy trì kim ngạch khả quan. Trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch hơn 2,2 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu tăng 1,8%, song giá trị giảm 7,38%.
Những con số này cho thấy ngành gạo vẫn giữ được sản lượng xuất khẩu, nhưng áp lực nâng cao giá trị gia tăng đang trở nên rõ nét hơn. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, muốn nâng giá trị hạt gạo Việt Nam thì bên cạnh năng lực sản xuất, việc mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế của gạo Việt trên các phân khúc chất lượng cao là yếu tố đặc biệt quan trọng.
Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, Hiệp hội kiến nghị Bộ Công Thương cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong công tác đàm phán mở cửa thị trường, đặc biệt là các nghị định thư liên quan đến xuất khẩu gạo. Cùng với đó là xử lý sâu hơn các yêu cầu kỹ thuật, gắn với chuỗi giá trị, tạo điều kiện để gạo Việt Nam tiếp cận nhiều hơn các thị trường có yêu cầu cao nhưng mang lại giá trị lớn.
Đại diện Hiệp hội cũng đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục thúc đẩy ký kết các hợp đồng cấp Chính phủ với những thị trường nhập khẩu gạo trọng điểm. Theo bà Nguyễn Thanh Bình, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội mở rộng thị trường, ổn định đầu ra và nâng cao hiệu quả xuất khẩu.
Không chỉ dừng ở câu chuyện thị trường, Hiệp hội Lương thực Việt Nam còn đề xuất được tham gia xây dựng thương hiệu gạo quốc gia. Theo đó, Hiệp hội dự kiến xây dựng mô hình thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với các giống ST24, ST25, gắn với vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn EU, Nhật Bản và chuỗi liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp với cơ quan quản lý.
Một kiến nghị đáng chú ý khác là xây dựng cơ chế làm việc định kỳ giữa các bộ, ngành với Hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Theo đại diện Hiệp hội, xuất khẩu gạo không chỉ đơn thuần là hoạt động thương mại mà còn gắn với nhiều yếu tố đối ngoại và quan hệ quốc tế. Việc duy trì đối thoại thường xuyên sẽ giúp doanh nghiệp phản ánh kịp thời những khó khăn, tình huống phát sinh để các cơ quan quản lý có giải pháp xử lý phù hợp.
Nếu ngành gạo đặt kỳ vọng vào việc mở rộng thị trường và nâng cao giá trị hạt gạo thì với ngành thủy sản, xúc tiến thương mại còn gắn chặt với việc tháo gỡ những điểm nghẽn đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực xuất khẩu.
Chia sẻ với Báo Công Thương, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước.
Theo ông Nam, kết quả này phản ánh nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của quý II đã chậm hơn so với quý I khi nhiều khó khăn bắt đầu bộc lộ rõ hơn, cả từ thị trường bên ngoài lẫn những vướng mắc trong nước.
Để duy trì đà tăng trưởng, VASEP cho biết từ đầu năm đến nay Hiệp hội đã tăng đáng kể các hoạt động kết nối thị trường, đồng thời tích cực chuẩn bị cho hội chợ quốc tế về thủy sản sẽ diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh vào tháng 8 nhằm tạo thêm cơ hội giao thương cho doanh nghiệp.
Song, theo ông Nguyễn Hoài Nam, chỉ xúc tiến thương mại thôi là chưa đủ. "Chúng tôi hiểu rất rõ mục tiêu tăng trưởng hai con số của Chính phủ. Vì vậy, Hiệp hội cũng tăng khoảng 30-40% khối lượng công việc so với trước. Nhưng để doanh nghiệp có thể tăng xuất khẩu thì ngoài thị trường còn phải tháo gỡ rất nhiều khó khăn khác", ông Nam nói.
Theo Tổng Thư ký VASEP, hiện doanh nghiệp thủy sản đang đối mặt đồng thời với nhiều áp lực. Thiếu lao động là vấn đề nổi cộm khi nhiều nhà máy tại Đồng bằng sông Cửu Long và TP. Hồ Chí Minh thiếu từ vài trăm đến cả nghìn lao động, dù doanh nghiệp đã tăng lương từ 20-30%.
Bên cạnh đó là khó khăn trong tiếp cận tín dụng, khiến doanh nghiệp không có thêm nguồn lực để thu mua nguyên liệu phục vụ các đơn hàng xuất khẩu. Một vướng mắc khác được VASEP phản ánh là thủ tục hành chính liên quan đến xác nhận, chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu sau khi thực hiện phân cấp. Theo ông Nam, nhiều lô hàng đã có nguyên liệu nhưng chưa thể hoàn tất hồ sơ đúng thời hạn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao hàng.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải gánh thêm nhiều chi phí phát sinh. Điển hình là quy định về xử lý nước thải trong các khu công nghiệp khiến nhiều nhà máy vừa phải đầu tư hệ thống xử lý riêng, vừa phải đấu nối với hệ thống xử lý tập trung, làm chi phí sản xuất tăng lên đáng kể.
Theo ông Nguyễn Hoài Nam, VASEP đã tổng hợp khoảng 10 nhóm kiến nghị gửi Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đó, hơn một nửa liên quan đến việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Theo các hiệp hội ngành hàng, trong giai đoạn hiện nay, xúc tiến thương mại cần được nhìn nhận theo nghĩa rộng hơn. Đó không chỉ là tổ chức hội chợ, kết nối giao thương hay quảng bá sản phẩm, mà còn là quá trình đồng hành cùng doanh nghiệp từ mở cửa thị trường, xử lý rào cản kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, cải cách thủ tục hành chính đến giải quyết những khó khăn phát sinh trong hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
Khi những mắt xích này được kết nối đồng bộ, hoạt động xúc tiến thương mại mới thực sự phát huy vai trò là lực đẩy, giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam và đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.
