Không để phân cấp trở thành 'chuyển việc khó' cho địa phương

Phân cấp không chỉ là chuyển thẩm quyền

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy và phân cấp, phân quyền, câu chuyện cải cách thủ tục hành chính tiếp tục nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng doanh nghiệp. Bởi suy cho cùng, hiệu quả của cải cách không nằm ở số lượng văn bản được sửa đổi hay số đầu việc được chuyển giao, mà ở việc người dân và doanh nghiệp có thực sự thuận lợi hơn trong quá trình sản xuất, kinh doanh hay không.

Tại Diễn đàn đối thoại về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh lĩnh vực nông nghiệp và môi trường vừa qua, TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, đã nêu một vấn đề đáng suy ngẫm: 'Không nên để quá trình phân cấp trở thành việc chuyển những khó khăn từ Trung ương xuống địa phương'.

Theo ông Dương, doanh nghiệp không quá quan tâm thủ tục được giải quyết ở cấp nào, bộ hay địa phương. Điều họ cần là quy định rõ ràng, cách thực hiện thống nhất và thời gian xử lý nhanh chóng. Nếu những vướng mắc tồn tại ở cấp Trung ương chưa được tháo gỡ mà chuyển nguyên trạng xuống địa phương thì rất dễ tạo thêm áp lực cho cơ sở thực thi, đồng thời phát sinh những cách hiểu và cách áp dụng khác nhau.

Đây cũng là băn khoăn không chỉ của riêng ngành chăn nuôi. Thực tế cho thấy, nhiều thủ tục liên quan đến khảo nghiệm, kiểm dịch, công nhận cơ sở sản xuất, phòng thử nghiệm hay quản lý xuất nhập khẩu vẫn đang tồn tại những điểm chưa thống nhất trong quá trình thực hiện.

Một trong những kiến nghị đáng chú ý của Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam là cần tăng cường vai trò điều phối của cơ quan pháp chế để bảo đảm các quy định được hiểu và áp dụng thống nhất trong toàn ngành. Bởi nếu cùng một quy định nhưng mỗi đơn vị thực hiện theo một cách khác nhau thì doanh nghiệp sẽ là đối tượng chịu chi phí lớn nhất.

Quan sát từ thực tiễn cho thấy, điều doanh nghiệp mong muốn hiện nay không phải là những ưu đãi đặc biệt, mà là một môi trường thể chế ổn định, minh bạch và dễ dự đoán. Khi thể chế thông suốt, doanh nghiệp sẽ chủ động được kế hoạch đầu tư, sản xuất và mở rộng thị trường.

Cải cách phải được đo bằng mức độ thuận lợi của doanh nghiệp

Nếu như câu chuyện phân cấp đặt ra yêu cầu về sự thống nhất trong thực thi chính sách thì các kiến nghị cụ thể từ doanh nghiệp lại cho thấy vẫn còn nhiều dư địa để cắt giảm chi phí tuân thủ. Ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam, cho rằng Nghị quyết 66/NQ-CP của Chính phủ đang mở ra cơ hội lớn để rà soát lại những quy định không còn phù hợp với thực tiễn.

Theo ông Sơn, nhiều sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật hiện phải thực hiện hợp quy hai lần: một lần đối với hoạt chất nhập khẩu và một lần đối với thành phẩm sản xuất trong nước. Cách quản lý này làm tăng chi phí và thời gian thực hiện thủ tục nhưng chưa chắc đã nâng cao hiệu quả quản lý. Doanh nghiệp cũng đề nghị chuyển từ quản lý từng hoạt chất sang quản lý thành phẩm; đồng thời hoàn thiện cơ chế phát triển thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đây là lĩnh vực được khuyến khích phát triển nhưng trên thực tế vẫn gặp không ít rào cản về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Ở góc độ khác, TS. Nguyễn Xuân Dương kiến nghị rà soát các thủ tục như đăng ký địa điểm kiểm dịch, chứng chỉ hành nghề thú y đối với một số vị trí kỹ thuật; đồng thời mở rộng xã hội hóa hoạt động thử nghiệm, kiểm nghiệm. Theo ông Dương, Nhà nước nên tập trung nguồn lực vào quản lý rủi ro đối với những lĩnh vực có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, môi trường và an toàn sinh học. Đối với các yếu tố liên quan đến chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp phải là chủ thể chịu trách nhiệm chính trước thị trường và người tiêu dùng.

Đây cũng là xu hướng quản lý hiện đại mà nhiều quốc gia đang áp dụng: chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng giấy phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, càng nhiều thủ tục tiền kiểm thì chi phí tuân thủ càng lớn. Trong khi đó, nếu xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn minh bạch và cơ chế hậu kiểm hiệu quả, Nhà nước vẫn bảo đảm được mục tiêu quản lý mà doanh nghiệp lại có thêm không gian để đổi mới và phát triển.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho hay, điều doanh nghiệp đang kỳ vọng rất lớn vào giai đoạn cải cách mới. Kỳ vọng ấy không nằm ở những chính sách ưu đãi đặc biệt, mà ở một hệ thống quản lý minh bạch hơn, đơn giản hơn và thống nhất hơn.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần những động lực tăng trưởng mới, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và thủ tục hành chính chính là một trong những giải pháp có tác động nhanh và rộng nhất. Và để chủ trương phân cấp phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là chuyển giao thẩm quyền, mà phải bảo đảm quá trình chuyển giao đó giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn, chứ không phải đối mặt với thêm những khó khăn mới ở một cấp quản lý khác.

Điểm tích cực là những kiến nghị này đã nhận được sự tiếp thu từ phía cơ quan quản lý. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định, mục tiêu của cải cách không đơn thuần là cắt giảm bao nhiêu phần trăm thủ tục hành chính hay điều kiện kinh doanh, mà là tạo ra những thay đổi thực chất để người dân và doanh nghiệp cảm nhận được sự thuận lợi trong quá trình thực hiện.

Theo Thứ trưởng, Bộ sẽ tiếp tục rà soát toàn diện các quy định còn bất cập; mạnh dạn đề xuất sửa đổi hoặc bãi bỏ những thủ tục, giấy phép, điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng giấy phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn nhưng phải bảo đảm không phát sinh thêm các yêu cầu mới làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Bộ cũng yêu cầu các đơn vị chuyên môn nghiên cứu, tổng hợp và trả lời bằng văn bản đối với các kiến nghị của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng. Đây là một tín hiệu tích cực bởi cải cách thể chế không chỉ dừng ở việc lắng nghe mà cần được cụ thể hóa bằng những hành động và phản hồi rõ ràng.

"Bộ sẽ duy trì cơ chế đối thoại mở với doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn. Theo đó, tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp không chỉ thể hiện tại các hội nghị đối thoại mà phải được cụ thể hóa trong từng khâu xử lý công việc, góp phần tạo động lực cho tăng trưởng bền vững", ông Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Theo các hiệp hội, ngành hàng, doanh nghiệp, cải cách chỉ thực sự thành công khi đi kèm đơn giản hóa thủ tục, thống nhất thực thi chính sách và không biến quá trình phân cấp thành việc chuyển những khó khăn từ Trung ương xuống địa phương.