Tin Khu Vực
Báo chí cách mạng trong thời đại số
Hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đã đi qua nhiều giai đoạn lịch sử với những sứ mệnh khác nhau. Từ vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng trong các cuộc kháng chiến, đến lực lượng tiên phong trong công cuộc đổi mới và hội nhập, báo chí luôn giữ vai trò kết nối Đảng với Nhân dân, lan tỏa khát vọng phát triển đất nước.
Bước vào kỷ nguyên số, báo chí đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và mạng xã hội không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất thông tin mà còn đặt lại toàn bộ trật tự truyền thông vốn tồn tại nhiều thập niên qua.
Trong bài viết “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra những biến chuyển mang tính căn bản của môi trường truyền thông hiện đại: "Sau hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển rất mới, rất khác trên hầu hết các phương diện. Không gian số đã trở thành một thành tố thiết yếu của đời sống thực hằng ngày. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã làm thay đổi tận gốc cách thông tin được tạo ra, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng". Nhận định đó không chỉ phản ánh thực trạng mà còn đặt ra một yêu cầu cấp thiết: báo chí phải tự đổi mới để tiếp tục giữ vững vai trò dẫn dắt dư luận và củng cố niềm tin xã hội trong bối cảnh thông tin đang trở nên hỗn độn và khó kiểm chứng hơn bao giờ hết.
Báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển rất mới, rất khác trên hầu hết các phương diện. Ảnh: Thu Hường
Một trong những thách thức lớn nhất mà báo chí đang đối mặt là sự bùng nổ của các nguồn thông tin phi báo chí. Trong bài viết của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, môi trường số đã tạo điều kiện để thông tin được lan tỏa nhanh chóng, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ sai lệch, thao túng và giả mạo thông tin. "Tin giả, tin nửa đúng nửa sai, mập mờ, hình ảnh và âm thanh giả mạo, nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, xâm phạm bản quyền, tấn công mạng và đánh cắp dữ liệu diễn ra ngày càng tinh vi. Thông tin sai có thể lan xa trước khi sự thật kịp được kiểm chứng". Đây không còn là câu chuyện của riêng ngành báo chí mà đã trở thành vấn đề của toàn xã hội.
Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet và khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Trong môi trường ấy, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành người phát tán thông tin. Các tài khoản mạng xã hội có thể tạo ảnh hưởng lớn trong cộng đồng mà không chịu những quy chuẩn nghề nghiệp như báo chí chính thống.
Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh, sự thay đổi đó không làm suy giảm vai trò của báo chí cách mạng: "Khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý". Đó chính là giá trị không thể thay thế của báo chí chuyên nghiệp.
Trong thời đại mà mọi người đều có thể đăng tải thông tin, điều làm nên sức mạnh của báo chí không còn là khả năng đưa tin đầu tiên mà là năng lực xác minh, phân tích, phản biện và kiến giải.
Người dân không chỉ cần biết điều gì đã xảy ra mà còn cần hiểu vì sao sự việc xảy ra, ai chịu trách nhiệm và đâu là giải pháp. Đây là phần việc mà mạng xã hội khó có thể đảm nhiệm và AI cũng chưa thể thay thế hoàn toàn.
Chuyển đổi số không chỉ là công nghệ mà là cuộc cách mạng về tư duy
Trong bài viết của mình, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh một thông điệp quan trọng: "Chuyển đổi số báo chí không thể hiểu đơn giản là lập thêm trang điện tử, mở tài khoản mạng xã hội hay trang bị thiết bị hiện đại. Đó phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp. Báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới, mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới".
Nhìn từ góc độ thể chế, Luật Báo chí năm 2025 chính là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa yêu cầu này. Trao đổi với Báo Công Thương, nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng một trong những điểm mới nổi bật nhất của luật là lần đầu tiên hoạt động báo chí trên không gian mạng được luật hóa đầy đủ. Việc đưa các quy định liên quan đến báo chí số vào luật không chỉ tạo hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí trên môi trường mạng mà còn phản ánh sự thích ứng của hệ thống pháp luật trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ truyền thông.
Đặc biệt, Luật Báo chí năm 2025 lần đầu tiên xác lập khái niệm cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về mặt tổ chức mà là sự thay đổi về mô hình phát triển. Trong bối cảnh các loại hình báo chí đang hội tụ trên cùng một nền tảng công nghệ, việc luật hóa mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện giúp tạo cơ sở pháp lý để tập trung nguồn lực, tích hợp các loại hình báo chí và xây dựng các tòa soạn hiện đại hơn.
Tuy nhiên, như nhà báo Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh, việc tích hợp các nguồn lực báo chí không thể thực hiện theo cách cơ học. Muốn vận hành hiệu quả các tòa soạn hội tụ, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi tư duy quản trị và phương thức làm báo.
Đây cũng là điều được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh khi khẳng định báo chí số không phải là báo chí cũ đặt lên nền tảng mới mà là cách tổ chức mới trong bối cảnh mới.
Sự chuyển đổi ấy cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ người làm báo. Nếu trước đây một phóng viên có thể chỉ chuyên viết, chuyên ảnh hoặc chuyên truyền hình thì nay nhà báo phải trở thành người làm báo đa kỹ năng, có khả năng sản xuất nội dung đa phương tiện, làm chủ công nghệ số và thích ứng với các nền tảng truyền thông mới. Đó không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn.
Song song với chuyển đổi số, báo chí còn đang phải đối diện với một đối thủ cạnh tranh mới và đặc biệt mạnh mẽ: trí tuệ nhân tạo. Cuộc cạnh tranh hiện nay không còn là cuộc đua giữa các cơ quan báo chí với nhau. Mà các cơ quan báo chí đang phải cạnh tranh với mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI).
Nhận định này phản ánh chính xác thực tế đang diễn ra trên toàn cầu. Nếu trước đây người dùng còn tìm kiếm thông tin từ các trang báo thông qua Facebook hay Google thì hiện nay nhiều người nhận thông tin trực tiếp từ các công cụ AI mà không biết nguồn gốc ban đầu đến từ đâu. Điều đó khiến báo chí đứng trước nguy cơ mất dần lượng truy cập, doanh thu quảng cáo và cả mối liên hệ trực tiếp với độc giả.
Tuy nhiên, con đường để báo chí khẳng định giá trị của mình chính là tạo ra những nội dung mà AI không thể thay thế như những thông tin sâu hơn, hữu ích hơn, đi đến tận cùng bản chất của sự việc; phải lý giải nguyên nhân, dự báo xu hướng và chỉ ra tác động đối với xã hội. Đó là sản phẩm của nghiệp vụ báo chí chuyên nghiệp, của quá trình điều tra, xác minh và tiếp cận nguồn tin thực tế.
Đây cũng chính là điều Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra khi nhấn mạnh rằng báo chí không chỉ cần nhanh hơn mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn và có ích hơn.
101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, bức tranh báo chí Việt Nam trong thời đại số đang mở ra một giai đoạn đầy thách thức nhưng cũng là những cơ hội chưa từng có. Khi công nghệ làm thay đổi mọi quy tắc truyền thông, giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng không mất đi mà càng trở nên quan trọng hơn. Bởi giữa biển thông tin mênh mông, điều xã hội cần nhất không phải là nhiều thông tin hơn, mà là những thông tin đúng đắn, đáng tin cậy và có trách nhiệm. Đó cũng chính là sứ mệnh mà báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục gìn giữ và phát huy trong kỷ nguyên số.