Tin Khu Vực 
Tăng trưởng phụ thuộc vào tài nguyên, lao động
Sáng 25/3, tại Hà Nội, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” đã được tổ chức bởi Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số" được tổ chức vào sáng 25/3. Ảnh: NH
Phát biểu tại diễn đàn, GS. TS Trần Thị Vân Hoa - Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội cho rằng: Sau 40 năm Đổi mới (1986-2026), Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội có ý nghĩa lịch sử. Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung nghèo nàn, Việt Nam đã trở thành nền kinh tế có thu nhập trung bình với quy mô GDP đạt 514 tỷ USD vào 2025; thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người tăng từ 110 USD/người vào năm 1986 lên 4.496 USD/người vào năm 2025, tiệm cận với mức thu nhập của nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao (4.516 USD/người).
Tuy nhiên, GS.TS Trần Thị Vân Hoa cũng thẳng thắn cho rằng, mô hình phát triển đất nước hiện tại đang bộc lộ nhiều hạn chế như: chất lượng cuộc sống chưa cao, ô nhiễm môi trường lớn, tăng trưởng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư và lao động giá rẻ, năng lực nội sinh yếu, trên 70% giá trị xuất khẩu vẫn đến từ các doanh nghiệp FDI và đối diện nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình…
Trong khi đó, Đại hội XIV của Đảng đã xác lập những quyết sách mang tính bước ngoặt trong mô hình phát triển, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên cho giai đoạn 2026-2030, quyết tâm đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.
Các chuyên gia đánh giá, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và cả giai đoạn 2026 - 2030 là một thách thức đối với Việt Nam. Mục tiêu này càng trở nên thách thức trong bối cảnh diễn biến kinh tế, chính trị thế giới phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo đó, TS. Nguyễn Đình Hòa - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng: Để đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số (từ 10% trở lên) một cách bền vững, mô hình tăng trưởng kinh tế truyền thống dựa trên thâm dụng lao động giá rẻ và tài nguyên thiên nhiên đã không còn hiệu quả. Vì vậy, Việt Nam cần đổi mới mô hình tăng trưởng, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Sự kiện thu hút sự quan tâm của các chuyên gia, nhà khoa học. Ảnh: NH
Khoa học - công nghệ là động lực tăng trưởng
Theo ông Vũ Hoàng Đạt - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là chiến lược phát triển, nhằm đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triến, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045, thành nước phát triển, thu nhập cao.
Thực tế, trong Luật Khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được Quốc hội thông qua vào tháng 6/2025 mới đây, lần đầu tiên đổi mới sáng tạo được làm rõ và được đặt ngang với khoa học - công nghệ. Cùng với đó, Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước chuyển biến lớn về tư duy phát triển đất nước, trong đó có việc đổi mới, xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.
TS. Nguyễn Hồng Thu - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, thực tế đã chứng minh, đổi mới sáng tạo càng cao, sức cạnh tranh và vị thế nền kinh tế quốc gia càng cao. Trong những năm gần đây, năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã có sự cải thiện đáng kể, song hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam vẫn tồn tại một số hạn chế.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng, việc xác lập mô hình phát triển dựa trên Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà là một “yêu cầu sống còn”.
Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại là trong khi các công nghệ đột phá như AI, Blockchain và IoT đang vận hành với tốc độ ánh sáng, thì khung khổ pháp lý thường vận hành theo tư duy truyền thống, dẫn đến sự “lệch pha” nghiêm trọng. Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất mà chúng ta cần tháo gỡ.
Bên cạnh đó, để khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thực sự là động lực tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần tạo ra những cơ chế thuận lợi, để thu hút được nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Liên quan đến vấn đề này, ông PGS.TS. Vũ Sỹ Cường - Học viện Tài chính cho rằng: Việt Nam cần có những cơ chế, chính sách thu hút khu vực tư nhân tham gia vào lĩnh vực này, nhưng muốn khuyến khích được thì cần đưa ra những chính sách cởi mở hơn. Cụ thể hơn, theo ông Cường, một số quốc gia khuyến khích đầu tư vào khoa học - công nghệ bằng cách cho phép doanh nghiệp khấu trừ khoản lỗ do đầu tư vào khoa học - công nghệ trong khoảng thời gian 5 năm để giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần triển khai các cơ chế nhằm đồng tài trợ R&D (nghiên cứu và phát triển) cho doanh nghiệp. Cụ thể, nhà nước tài trợ 30-70% kinh phí, doanh nghiệp đối ứng phần còn lại, giúp chia sẻ rủi ro và tăng khả năng thử nghiệm công nghệ mới tại doanh nghiệp. Đồng thời, nhà nước cần nghiên cứu thử nghiệm cơ chế đặt hàng hoặc mua sản phẩm đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, tạo thị trường đầu ra cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Thúc đẩy chi cho R&D thông qua đơn giản hóa, cụ thể hóa các chính sách chi cho R&D của khu vực công và các chính sách hỗ trợ cho R&D của khu vực doanh nghiệp.
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam là hoạt động khoa học thường niên của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, hướng tới mục tiêu tạo dựng không gian đối thoại học thuật gắn với chính sách có chất lượng, góp phần kết nối nghiên cứu với thực tiễn, kết nối tri thức với hoạch định chính sách, và thúc đẩy sự tham gia của các chủ thể phát triển vào việc giải quyết các vấn đề lớn của nền kinh tế đất nước.