Tin Khu Vực
Khởi nghiệp từ lợi thế bản địa
Giữa vùng núi rừng Thất Sơn, nơi có hệ sinh thái cây dược liệu phong phú, anh Nguyễn Trung Thành, Giám đốc Công ty TNHH Nuôi ong Thảo Dược Mekong Bee đã lựa chọn một hướng khởi nghiệp khá đặc biệt: Nuôi ong dú lấy mật. Hơn 10 năm gắn bó với loài ong bản địa, từ vài tổ ong ban đầu, anh đã từng bước xây dựng mô hình sản xuất hàng hóa, mở ra triển vọng phát triển sinh kế cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại An Giang.
Anh Nguyễn Trung Thành trao đổi về sản phẩm mật ong dú
Sinh sống tại ấp Thới Thuận, phường Thới Sơn, tỉnh An Giang, anh Thành nhận thấy vùng Bảy Núi có điều kiện tự nhiên phù hợp với sự phát triển của ong dú. Đây là loài ong không có ngòi đốt, thường sinh sống trong môi trường tự nhiên, tìm kiếm thức ăn từ nhiều loại hoa và cây thảo dược. Bán kính di chuyển tìm thức ăn của ong có thể cách tổ từ 500-1.000m.
Nhận thấy mật ong nguyên chất luôn được thị trường quan tâm, anh Thành bắt đầu tìm hiểu đặc tính sinh học, tập quán sinh sống và khả năng khai thác kinh tế của loài ong dú bản địa. Từ những tài liệu nghiên cứu ban đầu, anh mạnh dạn đưa một số tổ ong về nuôi thử nghiệm tại nhà. Quá trình này có sự hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật của cán bộ Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang, giúp anh từng bước nắm bắt quy luật sinh trưởng, sinh sản và kỹ thuật chăm sóc đàn ong.
Năm 2014, anh bắt đầu nuôi 10 tổ ong dú để khai thác mật. Nhận thấy mô hình có khả năng mang lại nguồn thu ổn định và cao hơn hẳn mật ong thường, anh tiếp tục nhân rộng quy mô. Đến nay, trang trại đã phát triển lên khoảng 500 tổ ong, mỗi năm thu hoạch từ 300-500 lít mật, với giá bán dao động từ 2-2,5 triệu đồng/lít.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương bên lề sự kiện “Sức sống hàng Việt: An Giang: Tinh hoa miền Tây mới đây”, anh Thành cho biết, điểm khác biệt trong mô hình của Công ty TNHH Nuôi ong Thảo Dược Mekong Bee là kết hợp nuôi ong dú với trồng cây dược liệu. Khu vực nuôi ong được bố trí các loại cây như xuyên tâm liên, cam thảo đất, xuyến chi, sài đất... vừa tạo nguồn thức ăn tự nhiên cho ong, vừa hình thành hệ sinh thái sản xuất gắn với lợi thế thảo dược của địa phương. Việc kết hợp giữa nuôi ong và phát triển vườn cây dược liệu giúp tạo nguồn thức ăn đa dạng, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Đây cũng là hướng đi mà doanh nghiệp đang kiên trì theo đuổi để xây dựng thương hiệu mật ong dú Mekong Bee, gắn với đặc trưng sinh thái vùng Bảy Núi.
Sau hơn 5 năm thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học về ong dú bản địa, anh Thành tiếp tục hoàn thiện quy trình nuôi, khai thác và phát triển sản phẩm. Một số đề tài nghiên cứu về ong dú của anh đã được ghi nhận, trao giải tại tỉnh An Giang. Những kết quả này tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp phát triển sản phẩm theo hướng có nghiên cứu, có kiểm nghiệm và từng bước chuẩn hóa chất lượng.
Tuy nhiên, từ một mô hình khởi nghiệp có hiệu quả đến việc hình thành ngành hàng đặc sản có sức cạnh tranh vẫn còn khoảng cách. Theo anh Thành, một trong những khó khăn hiện nay là mật ong dú chưa có tiêu chuẩn sản phẩm riêng. Doanh nghiệp đang phải áp dụng các tiêu chuẩn đối với mật ong thông thường, trong khi mật ong dú có đặc tính khác biệt, nhất là về độ ẩm và quá trình lên men tự nhiên.
Một tổ mật ong dú
Việc chưa có tiêu chuẩn riêng cũng khiến người tiêu dùng gặp khó khăn khi nhận diện, phân biệt sản phẩm, đồng thời gây trở ngại cho doanh nghiệp trong công bố chất lượng và mở rộng thị trường. Anh Thành mong muốn các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phù hợp với đặc tính của mật ong dú, tạo cơ sở cho việc kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trao sinh kế, mở rộng thị trường cho người dân
Không dừng lại ở mục tiêu phát triển doanh nghiệp, anh Nguyễn Trung Thành đang hướng tới việc đưa mô hình nuôi ong dú trở thành sinh kế cho các hộ nghèo tại địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng Bảy Núi.
Theo kế hoạch, anh Thành dự kiến phối hợp với chính quyền địa phương cung cấp ong giống cho 25 hộ nghèo, với nguồn kinh phí thực hiện từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi địa phương. Các hộ tham gia không chỉ được hỗ trợ tổ ong giống mà còn được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, khai thác mật và phát triển nguồn cây lấy mật.
Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong phát triển sinh kế ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Thay vì chỉ hỗ trợ đầu vào sản xuất đơn lẻ, mô hình hướng tới chuyển giao kỹ thuật, tận dụng lợi thế bản địa và từng bước hình thành sản phẩm hàng hóa có khả năng tiêu thụ trên thị trường.
Thực tế tại vùng Bảy Núi cho thấy, nuôi ong dú có nhiều điều kiện để phát triển ở quy mô hộ gia đình. Loài ong này có thể được nuôi ngay trong vườn nhà, không đòi hỏi diện tích lớn hay nhiều công chăm sóc. Người dân có thể tận dụng cây ăn trái, cây dược liệu và các loại hoa sẵn có làm nguồn thức ăn cho ong, qua đó giảm chi phí đầu tư.
Mô hình đã bước đầu mang lại hiệu quả đối với một số hộ dân. Bà Nèang Xi là một trong những hộ được địa phương hỗ trợ 10 thùng ong giống, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và trồng cây lấy mật. Sau khoảng một năm, bà thu được khoảng 30 triệu đồng từ việc bán mật ong và ong giống.
Sản phẩm mật ong dú đang được xây dựng thương hiệu theo hướng đặc sản địa phương
Đối với những hộ có điều kiện sản xuất hạn chế, nguồn thu này mang ý nghĩa thiết thực. Đặc biệt, tại nhiều khu vực vùng Bảy Núi, diện tích đất sản xuất không lớn, nguồn nước tưới thiếu vào mùa khô, việc phát triển các mô hình đòi hỏi ít diện tích và có thể tận dụng tài nguyên sẵn có sẽ giúp người dân có thêm lựa chọn sinh kế.
So với một số hoạt động chăn nuôi truyền thống như nuôi bò, dê hoặc làm thuê, mô hình nuôi ong dú có ưu thế về khả năng triển khai tại hộ gia đình, không cần quỹ đất lớn. Nếu được tổ chức tốt từ khâu cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua và tiêu thụ sản phẩm, đây có thể trở thành một hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện của nhiều hộ nghèo.
Những mô hình như vậy nằm trong định hướng của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, triển khai theo Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội.
Giai đoạn 2021-2025, tỉnh An Giang được bố trí hơn 952 tỷ đồng để thực hiện chương trình, bao gồm nguồn vốn ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương đối ứng. Nguồn lực được sử dụng cho nhiều nội dung, từ hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất đến đầu tư giao thông, nước sinh hoạt, nhà ở, giáo dục và các công trình thiết yếu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trong bối cảnh đó, việc phát triển những sản phẩm đặc trưng dựa trên lợi thế địa phương như mật ong dú có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ tạo thêm nguồn thu, mô hình còn góp phần khai thác hợp lý tài nguyên bản địa, khuyến khích phát triển nông nghiệp sạch, kết hợp nông nghiệp với dược liệu và công nghệ sinh học.
Tuy nhiên, để mật ong dú thực sự trở thành sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh, bài toán thị trường cần được giải quyết đồng bộ. Hiện nay, sản phẩm của doanh nghiệp chủ yếu tiêu thụ qua các kênh truyền thống như nhà thuốc Đông y, nhà thuốc Tây và một số chuỗi siêu thị nhỏ. Hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, trong đó có TikTok, đã được triển khai nhưng quy mô còn hạn chế.
Tham gia chương trình livestream xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương tổ chức, anh Thành kỳ vọng sản phẩm sẽ tiếp cận được đông đảo người tiêu dùng hơn. Theo anh, trước đây, doanh nghiệp nhỏ chủ yếu bán hàng thông qua các mối quan hệ và kênh phân phối truyền thống, phạm vi tiếp cận khách hàng còn hẹp. Livestream trên nền tảng số tạo cơ hội quảng bá sản phẩm trong thời gian ngắn nhưng có thể tiếp cận lượng lớn người xem, mở rộng khả năng tiêu thụ.
Đây cũng là hướng đi cần thiết để những sản phẩm đặc sản ở vùng sâu, vùng xa từng bước vượt qua giới hạn thị trường địa phương. Khi được hỗ trợ về xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và kết nối phân phối, sản phẩm của các hộ sản xuất nhỏ có thêm cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Về lâu dài, doanh nghiệp mong muốn xây dựng thương hiệu “Mật ong dú Mekong Bee - Bảy Núi An Giang”, gắn với chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chí chất lượng phù hợp. Mục tiêu không chỉ dừng ở thị trường trong nước mà còn hướng tới thương mại hóa sản phẩm, từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.