Kết nối thị trường, nâng sinh kế vùng dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên

Doanh nghiệp liên kết với bà con, tạo đầu ra cho vùng nguyên liệu

Tại Tây Nguyên, cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, cây dược liệu và chăn nuôi là những nguồn sinh kế quan trọng của đồng bào dân tộc thiểu số. Mô hình kiên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và bà con nhằm tìm đầu ra cho những sản phẩm đặc trưng này đang phát huy tốt hiệu quả.

Tại xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi, Công ty TNHH Thảo dược Tây Nguyên (DATO) phát triển vùng nguyên liệu gừng, nghệ, sâm dây, chanh dây phục vụ chế biến. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương tại sự kiện Sức sống hàng Việt do Bộ Công Thương tổ chức gần đây, bà Lương Thị Mỹ Huệ, Giám đốc DATO, cho biết, doanh nghiệp hiện liên kết với khoảng 500 hộ dân, xây dựng vùng nguyên liệu gần 300 ha, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số Xơ Đăng chiếm hơn 70%.

Để tạo dựng niềm tin với bà con, DATO phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch phát triển vùng trồng, tổ chức trao đổi tại xã, thôn, bản, ký hợp đồng liên kết và hướng dẫn kỹ thuật. Doanh nghiệp hỗ trợ một phần cây giống, thông báo địa điểm, thời gian thu mua để người dân chủ động thu hoạch, tập kết sản phẩm.

“Nhà máy đặt tại địa phương cũng là một lợi thế, người dân có điều kiện trao đổi trực tiếp, được hướng dẫn trong quá trình canh tác và thuận lợi hơn khi đưa nông sản đến nơi thu mua”, bà Huệ chia sẻ.

Từ những hộ đầu tiên trồng khổ qua (mướp đắng) rừng, hiện nay, vùng nguyên liệu của doanh nghiệp tiếp tục mở rộng sang sâm dây Ngọc Linh, gừng, nghệ và các loại cây khác. Khi sản phẩm được thu mua qua từng vụ, người dân có thêm niềm tin để tham gia và mở rộng diện tích.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Trước đây, nhiều hộ chủ yếu trồng sắn, nhưng hiệu quả kinh tế thấp, thời gian chờ thu hoạch dài và thu nhập chịu ảnh hưởng khi giá giảm. Doanh nghiệp phối hợp với địa phương định hướng chuyển dần sang những cây trồng phù hợp với nhu cầu nguyên liệu chế biến.

Việc chuyển đổi được thực hiện từng bước, căn cứ điều kiện sản xuất và khả năng tiếp nhận nguyên liệu của doanh nghiệp. Người dân có đơn vị thu mua cụ thể, giảm áp lực tìm đầu ra sau mỗi vụ, doanh nghiệp cũng chủ động hơn về nguồn cung, chất lượng và kế hoạch sản xuất.

Tại Gia Lai, Công ty TNHH MTV Trần Lâm Gia Phát phát triển các sản phẩm chế biến như khô bò, khô gà và hạt mắc ca, đồng thời liên kết với các hộ dân, trong đó có nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số trồng trọt, chăn nuôi, để xây dựng nguồn nguyên liệu.

Với mắc ca, doanh nghiệp có vùng trồng tại xã KDang, đồng thời liên kết với các hộ trồng cây, hướng dẫn chăm sóc, thu hoạch nhằm bảo đảm chất lượng hạt. Đối với nguồn gà, bò nguyên liệu, doanh nghiệp phối hợp với trưởng thôn, bản kết nối các hộ chăn nuôi, hướng dẫn chăm sóc, phòng bệnh và xác định thời điểm xuất bán. Phương thức chăn nuôi được định hướng phù hợp với yêu cầu sản phẩm, hạn chế phụ thuộc vào thức ăn công nghiệp.

“Những năm đầu, doanh nghiệp phải cử người trực tiếp đến các bản, hướng dẫn người dân từ những công đoạn cơ bản. Khi một số hộ nắm được kỹ thuật, họ trở thành lực lượng nòng cốt, hỗ trợ phổ biến kinh nghiệm cho những hộ khác. Nhờ đó, quá trình tổ chức nguồn cung dần ổn định hơn”, ông Trần Đình Đồng, Công ty TNHH MTV Trần Lâm Gia Phát nói.

Mở rộng kênh bán hàng, tăng giá trị sản phẩm

Liên kết với người dân để phát triển vùng nguyên liệu là bước đầu, để duy trì hiệu quả, doanh nghiệp cần có sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường và mở rộng các kênh tiêu thụ.

Tại DATO, từ gừng, nghệ, sâm dây và chanh dây, doanh nghiệp phát triển nhiều sản phẩm chế biến, trong đó có các dòng si-rô kết hợp mật ong. Theo bà Huệ, sản phẩm hướng đến sự tiện dụng, chú trọng nguyên liệu tự nhiên và không sử dụng chất bảo quản, hương liệu.

Sản phẩm chế biến của DATO được phân phối qua hệ thống siêu thị, cửa hàng đặc sản, đại lý và một số điểm bán tại sân bay ở nhiều tỉnh, thành. Với nông sản thô, doanh nghiệp cho biết đã xuất khẩu sang Australia, Hàn Quốc, khu vực Trung Đông và Mỹ.

Trên môi trường số, DATO đã đưa sản phẩm lên TikTok và Shopee, bố trí nhân sự phụ trách truyền thông, tiếp thị, website và các sàn thương mại điện tử. Theo bà Huệ, chỉ riêng sản phẩm nghệ mật ong của doanh nghiệp đã bán được hơn 15.000 sản phẩm trên sàn kể từ khi bắt đầu triển khai kênh này vào cuối năm 2023. Doanh nghiệp cũng ghi nhận phản hồi tích cực và lượng khách hàng quay lại mua hàng.

“Doanh nghiệp mong muốn được hỗ trợ tư vấn để mở rộng sang các nền tảng như Alibaba, Amazon, đồng thời tăng cường kết nối, quảng bá trực tuyến và hợp tác với đối tác có khả năng hỗ trợ bán hàng”, bà Huệ cho hay.

Tại Trần Lâm Gia Phát, chế biến cũng là hướng đi nhằm gia tăng giá trị cho nguyên liệu địa phương. Doanh nghiệp phát triển các sản phẩm khô bò, khô gà và mắc ca, đồng thời tổ chức liên kết với người trồng, người chăn nuôi để bảo đảm nguồn cung.

Theo ông Đồng, sản phẩm của doanh nghiệp chú trọng chất lượng nên giá thành cao hơn một số mặt hàng cùng loại trên thị trường. Vì vậy, doanh nghiệp cần làm rõ sự khác biệt để thuyết phục người tiêu dùng. Chất lượng nguyên liệu, quy trình chế biến và cách giới thiệu sản phẩm là những yếu tố quan trọng để duy trì sức cạnh tranh.

Đại diện Trần Lâm Gia Phát cũng nhìn nhận, đối với sinh kế của người dân, khả năng tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa trực tiếp. Khi doanh số tăng, doanh nghiệp có thể mở rộng nhu cầu nguyên liệu, tạo thêm cơ hội thu mua từ các hộ liên kết. Ngược lại, nếu sản phẩm khó tiêu thụ, kế hoạch sản xuất và thu mua sẽ phải điều chỉnh.

Do đó, mở rộng vùng nguyên liệu cần gắn với chiến lược thị trường, phân khúc khách hàng, tiêu chuẩn sản phẩm và khả năng đáp ứng đơn hàng. Người dân cần được hướng dẫn sản xuất theo yêu cầu cụ thể, thay vì tăng diện tích hoặc sản lượng theo phong trào.

Khi hướng đến các hệ thống phân phối lớn hoặc thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải bảo đảm tính đồng đều của nguyên liệu, quy trình thu hoạch và sản lượng cung ứng. Đây là cơ sở để duy trì đơn hàng, đồng thời giúp người sản xuất có thêm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng lâu dài.

Chung tay kết nối doanh nghiệp với thị trường

Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tìm đầu ra cho sản phẩm, tăng doanh thu, đồng thời nâng cao thu nhập và đời sống cho bà con dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên, thời gian qua Bộ Công Thương cũng như ngành Công Thương địa phương trong khu vực đã tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại đáng chú ý và được doanh nghiệp đánh giá cao.

Theo bà Huệ, DATO đã tham gia nhiều chương trình xúc tiến thương mại, những hoạt động này giúp doanh nghiệp kết nối với khách hàng trên cả nước, đồng thời thu hút sự quan tâm của một số đối tác quốc tế.

Tại các sự kiện xúc tiến thương mại, doanh nghiệp có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, cung cấp thông tin về nguyên liệu, quy trình chế biến và đặc trưng hàng hóa; đồng thời tiếp nhận phản hồi để đánh giá khả năng tiêu thụ, hoàn thiện sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của các hệ thống phân phối.

Đối với Trần Lâm Gia Phát, hội chợ, triển lãm là kênh tìm kiếm đại lý và kiểm chứng khả năng tiêu thụ tại những khu vực mới. Doanh nghiệp đã đưa sản phẩm đến một số chương trình xúc tiến ngoài tỉnh, trong đó có hội chợ tại Điện Biên được tổ chức vào trung tuần tháng 10/2026, nhằm giới thiệu hàng hóa và tìm hiểu nhu cầu tiêu dùng.

“Tham gia hoạt động xúc tiến thương mại giúp quảng bá sản phẩm đặc trưng của Gia Lai đến với người trong nước và có thể vươn ra thế giới”, ông Đồng chia sẻ.

Đáng lưu ý, mở rộng đầu ra cho sản phẩm, giúp bà con dân tộc thiểu số phát triển kinh tế, không chỉ được ngành Công Thương thực hiện mà còn được sự chung tay của các ngành, tổ chức khác.

Đơn cử, tại Gia Lai, tổ chức Đoàn Thanh niên cũng tham gia hỗ trợ thanh niên, trong đó có thanh niên dân tộc thiểu số, phát triển kinh tế, khởi nghiệp và tìm kiếm thị trường.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Hồng Hiệp, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Gia Lai, cho hay, hỗ trợ thanh niên người dân tộc thiểu số không chỉ dừng ở khơi dậy tinh thần khởi nghiệp mà còn cần kết hợp tập huấn, tiếp cận nguồn vốn, kết nối với chính quyền và mở rộng quan hệ với các tổ chức, doanh nghiệp.

Tỉnh đoàn đang tích cực triển khai các hoạt động tập huấn, khuyến khích thanh niên phát triển ý tưởng khởi nghiệp dựa trên kiến thức, kỹ năng và điều kiện thực tế tại địa phương. Nguồn vốn được kết nối thông qua Quỹ Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp tỉnh Gia Lai, các tổ vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội và kênh hỗ trợ của Trung ương Đoàn.

Để các ý tưởng khởi nghiệp phát triển thành mô hình kinh doanh lâu dài, các hoạt động hỗ trợ được gắn với nhu cầu thị trường. Bên cạnh vốn và kiến thức sản xuất, thanh niên được hướng dẫn hoàn thiện sản phẩm, xây dựng phương án kinh doanh, tổ chức phân phối và kết nối với doanh nghiệp có khả năng thu mua, tiêu thụ.

Như vậy có thể thấy, tại khu vực Tây Nguyên, doanh nghiệp là mắt xích quan trọng đưa sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số đến gần hơn với thị trường. Thông qua liên kết, người dân địa phương có thêm định hướng về cây trồng, vật nuôi, tiêu chuẩn nguyên liệu và nơi tiêu thụ. Từ đó, giúp sản phẩm đặc trưng của Tây Nguyên ngày một lan toả rộng rãi, cuộc sống của bà con dân tộc thiểu số ngày một khởi sắc, tiến tới gần hơn mục tiêu làm giàu ngay trên mảng đất quê hương.

Liên kết doanh nghiệp và bà con dân tộc thiểu số trong phát triển vùng nguyên liệu mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả. Không chỉ giúp doanh nghiệp có nguồn cung nguyên liệu ổn định mà còn giúp bà con dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế.