Hoàn thiện Luật Dầu khí: Hài hòa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 8/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, ngày 3/8, Quốc hội đã nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về dự án Luật. Đồng thời, các đại biểu đã thảo luận tại tổ, có 66 lượt ý kiến phát biểu. Qua tổng hợp, về cơ bản các đại biểu thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí; đồng thời thảo luận, phân tích sâu sắc nhiều nội dung, đóng góp nhiều ý kiến cụ thể, xác đáng vào các điều khoản, từng nội dung của dự thảo Luật.

Trong phiên thảo luận chiều 8/8, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tiếp tục thảo luận về các nội dung được đề cập trong hồ sơ dự án Luật, tập trung vào một số nội dung như: Sự phù hợp của nội dung dự thảo luật với chủ trương, đường lối của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; tương thích với cam kết và điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Đồng thời, tập trung thảo luận việc bổ sung quy định và phạm vi điều chỉnh các hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ carbon; dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao và phát triển các dự án năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.

Ngoài ra, thảo luận về chính sách ưu đãi trong hoạt động dầu khí và chính sách khai thác tài nguyên đối với mỏ, lô dầu khí khai thác tận thu; việc phân quyền, quy định cơ chế thẩm định, phê duyệt cho Bộ Công Thương và giao quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam.

Đảm bảo tính liên tục của các đại dự án năng lượng

Thảo luận tại hội trường, nhiều đại biểu nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này không chỉ giải quyết triệt để các vướng mắc chuyển tiếp dự án, mở đường cho công nghệ mới như thu giữ carbon (CCS) hay năng lượng tái tạo ngoài khơi, mà còn là chính sách đòn bẩy quan trọng để thu hút đầu tư vào các lô dầu khí vùng nước sâu, xa bờ, góp phần bảo vệ an ninh - quốc phòng trên biển.

Với góc nhìn của địa phương thành phố Cần Thơ - địa bàn có đường ống dẫn khí từ vùng biển Tây Nam về bờ, nằm ở trung tâm điện lực của đất liền, là địa phương thụ hưởng và có đóng góp quan trọng trong chuỗi dự án này, đại biểu Đào Chí Nghĩa, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ đặc biệt quan tâm đến tính thông suốt pháp lý của các dự án đang chuyển tiếp và tính chủ động của các địa phương ven biển.

Đánh giá cao quy định chuyển tiếp tại Điều 62 của dự thảo, đại biểu Nghĩa phân tích: "Các khoản quy định tại Điều 62 khẳng định hợp đồng đã ký, giấy chứng nhận đầu tư đã cấp, đề án hay hồ sơ đã trình... tiếp tục được thực hiện mà không phải làm lại từ đầu theo luật mới. Thực tiễn tại Cần Thơ, chúng tôi đang triển khai chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn kéo dài qua nhiều năm. Việc bảo đảm tính liên tục pháp lý này giúp nhà đầu tư yên tâm giữ cam kết, còn địa phương có cơ sở vững chắc để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng kết nối”.

Tuy nhiên, để tránh các phát sinh tranh chấp pháp lý trong tương lai, đại biểu đoàn Cần Thơ kiến nghị Ban soạn thảo rà soát, bổ sung 2 trường hợp chuyển tiếp cụ thể:

Một là, các hợp đồng dầu khí đang đàm phán nhưng chưa kịp ký kết/trình cơ quan thẩm quyền trước ngày luật mới có hiệu lực. Cần làm rõ sẽ áp dụng theo điều kiện mời thầu cũ hay quy định mới, tránh việc các bên phải quay lại đàm phán từ đầu sau nhiều năm thương thảo.

Hai là, số dư Quỹ bảo đảm nghĩa vụ dọn dẹp công trình dầu khí đã trích lập theo quy định cũ cần có nguyên tắc tiếp tục quản lý, sử dụng rõ ràng.

Cần chính sách "đủ lực" cho mỏ dầu khí vùng nước sâu, xa bờ

Đồng tình với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhận định, việc sửa đổi Luật Dầu khí là bước đi chiến lược nhằm thể chế hóa Nghị quyết 55-NQ/TW về Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia và Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh, tròn 40 năm kể từ ngày khai thác dòng dầu thương mại đầu tiên tại mỏ Bạch Hổ (1986 - 2026), ngành dầu khí Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt mới. "Hiện nay, sản lượng tại các mỏ cũ đang giảm dần và đối mặt nguy cơ cạn kiệt. Trong khi đó, các mỏ mới đầy tiềm năng lại nằm ở vùng nước sâu, xa bờ - nơi đòi hỏi công nghệ cực kỳ tiên tiến, chi phí đầu tư khổng lồ và mức độ rủi ro rất cao. Do đó, luật mới cần phải bổ sung các chính sách ưu đãi đủ mạnh, đột phá" ông Ngân phân tích.

Góp ý cụ thể vào các điều khoản tại dự thảo luật, đại biểu đoàn TP.Hồ Chí Minh đề xuất, trước hết, tại Điều 8 về yêu cầu về an toàn dầu khí cần bổ sung cụm từ "an ninh, quốc phòng" đi liền với "an toàn dầu khí".

Hai là, tại Chương VI về chính sách ưu đãi, đề nghị nâng mức ưu đãi vượt trội đối với các dự án dầu khí nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, vùng địa chất phức tạp. Bởi các dự án này không thuần túy mang giá trị kinh tế mà còn gánh vác sứ mệnh khẳng định và bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc phòng trên biển.

Ba là, tại Điều 44 về hiệu quả đầu tư tối thiểu cần quy định định lượng rõ ràng, minh bạch để nhà đầu tư dễ dàng tính toán, áp dụng.

Một điểm mới nổi bật được cả hai đại biểu tập trung phân tích là việc đưa hoạt động thu giữ, xử lý, lưu trữ carbon (CCS) và năng lượng tái tạo ngoài khơi (điện gió ngoài khơi) vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật Dầu khí (Chương VIII và IX).

Theo đại biểu Đào Chí Nghĩa, việc cho phép tận dụng hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu sẵn có của ngành dầu khí để triển khai CCS và năng lượng ngoài khơi là bước đi rất thực tế, tránh lãng phí nguồn lực. Tuy nhiên, do dự thảo mới dừng lại ở các hoạt động "gắn liền với dự án dầu khí", đại biểu đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định hướng dẫn chi tiết, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho CCS độc lập và điện gió ngoài khơi thương mại để các địa phương chủ động đưa vào quy hoạch phát triển không gian biển 1 triệu km².

Liên quan đến quy chế hoạt động của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tại Chương XI, đại biểu Trần Hoàng Ngân bày tỏ sự nhất trí cao với đề xuất của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về cơ chế xử lý chi phí. Đại biểu đề xuất cần bổ sung quy định chuyển tiếp hoặc giao Chính phủ ban hành hướng dẫn riêng đối với các chi phí do Tập đoàn đại diện Nhà nước thực hiện. Điều này giúp phân định minh bạch giữa nhiệm vụ sản xuất kinh doanh thuần túy và nhiệm vụ chính trị, quốc phòng mà doanh nghiệp nhà nước gánh vác theo tinh thần Nghị quyết số 12-NQ/TW về “Tiếp tục đổi mới, cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước”; phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phát triển kinh tế, chức năng sở hữu, thực hiện nhiệm vụ chính trị.

Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định tiến bộ của Luật Dầu khí năm 2022 (hiện hành) và cụ thể hóa 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 81/NQ-CP ngày 3/4/2026, bao gồm: đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân quyền, giao quyền; hoàn thiện quy định về hợp đồng và hoạt động dầu khí; chính sách ưu đãi đầu tư; phát triển chuỗi giá trị dầu khí, dịch vụ kỹ thuật cao và năng lượng ngoài khơi; quy định khung cho việc giảm phát thải khí nhà kính, thu giữ và lưu trữ carbon.