GS.TS Hoàng Văn Cường: Kết nối trí thức với thực tiễn để phát triển kinh tế

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vai trò của đội ngũ trí thức, đặc biệt là các giáo sư, phó giáo sư ngày càng trở nên quan trọng. Không chỉ là lực lượng nghiên cứu, đây còn là những “đầu tàu” dẫn dắt tri thức đi vào thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước nhiệm kỳ 2024 - 2029 đã chia sẻ nhiều quan điểm về phát huy vai trò đội ngũ trí thức. Đồng thời cần gắn kết nghiên cứu với thực tiễn và định hướng phát triển khoa học công nghệ phục vụ các ngành công nghiệp, thương mại.

Vai trò của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư trong phát triển kinh tế

- Thưa Giáo sư Hoàng Văn Cường, với vai trò là Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, ông đánh giá thế nào về vai trò của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư trong việc thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp và thương mại của Việt Nam?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Chúng ta biết rằng các giáo sư, phó giáo sư là lực lượng đầu ra tiêu biểu của đội ngũ trí thức, trong khi đội ngũ trí thức lại chính là lực lượng tiên phong đưa tri thức, khoa học công nghệ vào cuộc sống.

Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên vươn mình với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính vì vậy, đây là thời điểm cần phát huy mạnh mẽ vai trò của đội ngũ trí thức nói chung, đặc biệt là các nhà khoa học đầu ngành như giáo sư, phó giáo sư, nhằm dẫn dắt tri thức và công nghệ vào thực tiễn.

Việc phong hàm giáo sư, phó giáo sư không chỉ đơn thuần là sự vinh danh, mà còn là cách tạo ra những nhân tố dẫn dắt đội ngũ trí thức, lan tỏa tri thức khoa học vào đời sống. Từ đó, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong giai đoạn hiện nay.

- Một trong những hạn chế hiện nay là khoảng cách giữa nghiên cứu, học thuật và ứng dụng thực tiễn. Theo ông, cần những giải pháp gì để đội ngũ trí thức, nhà khoa học gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp ngành Công Thương?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Hiện nay tồn tại lớn là khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn còn khá xa. Nguyên nhân là do hai khu vực này gần như vận hành song song, thiếu sự liên kết và hợp tác thực chất.

Ở khu vực nghiên cứu, nhiều sản phẩm khoa học được tạo ra chủ yếu để công bố, sau đó chưa được đưa vào ứng dụng. Trong khi đó, khu vực sản xuất kinh doanh vẫn vận hành theo công nghệ và phương thức cũ, chưa có nhu cầu mạnh mẽ tiếp nhận các thành tựu mới. Điều này khiến khoa học công nghệ và thực tiễn phát triển tách rời nhau.

Để khắc phục, cần xây dựng cơ chế buộc hai khu vực này phải kết nối. Trước hết, phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, đặt ra các bài toán cụ thể cho phát triển. Nếu tiếp tục dựa vào công nghệ và quy trình cũ, Việt Nam sẽ chỉ dừng ở vai trò gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp.

Do đó, cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, buộc doanh nghiệp tìm đến các cơ quan nghiên cứu và nhà khoa học. Đồng thời, phải đổi mới tiêu chí đánh giá khoa học, không chỉ dựa vào công bố mà còn phải đánh giá khả năng ứng dụng, giải quyết vấn đề thực tiễn.

Cùng với đó, cần có cơ chế đầu tư cho nghiên cứu rủi ro và chấp nhận rủi ro trong ứng dụng khoa học. Không phải mọi nghiên cứu đều có thể ứng dụng ngay, do đó cần có cơ chế hỗ trợ để không trở thành rào cản đối với đổi mới sáng tạo.

Ưu tiên lĩnh vực khoa học công nghệ trong bối cảnh mới

- Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng, theo ông, Việt Nam cần ưu tiên phát triển những lĩnh vực khoa học công nghệ nào để phục vụ trực tiếp cho ngành công nghiệp mũi nhọn?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để vươn lên cùng các quốc gia trên thế giới thông qua cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu hướng phát triển xanh. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể rút ngắn khoảng cách phát triển, thậm chí bứt phá.

Lợi thế của Việt Nam là nguồn nhân lực có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ số và tư duy sáng tạo, đồng thời có điều kiện thuận lợi để phát triển theo hướng xanh. Hai xu hướng này có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau.

Từ đó, Việt Nam có thể tập trung phát triển các ngành như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu và các lĩnh vực công nghiệp mới. Bên cạnh đó, một số lĩnh vực như điều khiển tự động, công nghệ không gian tầm thấp cũng là những hướng đi tiềm năng.

Tuy nhiên, không thể tham gia toàn bộ chuỗi giá trị, mà cần lựa chọn những khâu có lợi thế, như thiết kế, phần mềm, điều khiển thông minh – những lĩnh vực phát huy thế mạnh trí tuệ con người. Nếu tập trung đúng hướng, Việt Nam có thể từng bước làm chủ các công nghệ then chốt như chip bán dẫn hay hệ thống điều khiển tự động.

- Để đáp ứng yêu cầu phát triển mới, việc nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức theo chuẩn quốc tế là rất quan trọng. Theo ông, cần những đổi mới gì trong cơ chế đánh giá, công nhận và phát triển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Hiện nay, tiêu chuẩn phong giáo sư, phó giáo sư đã tiệm cận với chuẩn quốc tế, đặc biệt thông qua yêu cầu công bố khoa học trên các tạp chí uy tín. Điều này góp phần thúc đẩy hội nhập của khoa học Việt Nam với thế giới.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn. Do đó, trong thời gian tới cần bổ sung tiêu chí đánh giá khả năng ứng dụng của các công trình khoa học, cũng như mức độ đóng góp vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Những nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao, dẫn dắt thực tiễn cần được ưu tiên đầu tư và khuyến khích. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các giáo sư, phó giáo sư như những “tổng công trình sư”, dẫn dắt các nhóm nghiên cứu và gắn kết với doanh nghiệp để giải quyết các bài toán cụ thể.

Khi đó, việc công nhận các chức danh khoa học không chỉ mang ý nghĩa vinh danh mà còn tạo ra giá trị thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội.

- Trân trọng cảm ơn GS đã chia sẻ!

GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước nhiệm kỳ 2024 - 2029, là chuyên gia kinh tế có nhiều đóng góp trong hoạch định chính sách.

Trong cuộc trao đổi, ông nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư trong đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn, đồng thời đề xuất hoàn thiện cơ chế kết nối giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ số, xanh và đổi mới tiêu chí đánh giá nhằm phục vụ hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế.