Đường dây nóng: 0866.59.4498 - Thứ tư 14/04/2021 15:14

Gốm Đạo - ngược chiều để giữ nghề truyền thống

08:00 | 21/03/2021
Gốm Đạo – thương hiệu gốm vuốt tay của nghệ nhân Phạm Anh Đạo được xem là của hiếm của làng nghề Bát Tràng, Hà Nội đến nay vẫn được duy trì trước xu thế sản xuất công nghiệp cho nâng suất cao.

Đầu năm, làng nghề Bát Tràng khá tĩnh lặng trong mưa xuân lất phất. Theo chân đồng nghiệp, chúng tôi ghé thăm xưởng gốm vuốt tay của nghệ nhân Phạm Anh Đạo nằm sâu trong ngõ nhỏ.

Nở nụ cười hiền khô đón chúng tôi vào nhà, Phạm Anh Đạo chỉ nói vài câu rồi để vợ anh - chị Mỹ Trinh ngồi chuyện trò với khách, còn anh nhanh chóng ngồi vào bàn xoay bắt đầu cầm đất, nặn, vuốt, tạo hình những chiếc đĩa.

Trong xưởng sản xuất ngổn ngang vật liệu, các loại sản phẩm gốm, dưới ánh đèn sáng rực, Phạm Anh Đạo như đang trình diễn nghệ thuật gốm vuốt tay với ánh mắt đầy chú tâm, thao tác các công đoạn nặn gốm một cách thuần thục, chính xác trong từng đường nét, nhịp ngắt của bàn xoay trước sự thích thú của chúng tôi.

Gốm Đạo - ngược chiều để giữ nghề truyền thống
Gốm vuốt tay đang là phương thức sản xuất hiếm hoi được Phạm Anh Đạt duy trì

Phạm Anh Đạo sinh năm 1977, trong chiếc nôi gia đình nhiều đời làm gốm của làng nghề Bát Tràng, tuy nhiên, anh không may mắn như những người con khác của gia đình khi bị mất đi thính giác, ngôn ngữ kém. Vì vậy, gia đình đã không đặt nhiều hy vọng vào con đường nối nghiệp của Phạm Anh Đạo.

Nhưng không ai ngờ rằng, Đạo lại rất có năng khiếu tạo hình với gốm. Khi ngồi vào bàn xoay Đạo tự tin tạo ra những thế dáng, mỗi đường nét và cho ra đời những sản phẩm, những tác phẩm đầy tính nghệ thuật và giàu cảm xúc.

Vuốt gốm bằng tay là một nét nghệ thuật đặc sắc của làng nghề Bát Tràng trong quá trình sản sản xuất ra các sản phẩm gốm; là phương thức tạo hình gốm không có sự hỗ trợ của khuôn đúc, máy in, máy dậm nên mỗi sản phẩm gốm tạo ra sẽ không giống nhau.

Nhận thấy năng khiếu của Đạo, khi anh học hết cấp 3, gia đình quyết định mở xưởng để anh sản xuất gốm theo phương thức thủ công. Đây cũng là giai đoạn làng Bát Tràng bắt đầu chuyển dần sang sản xuất gốm bằng máy móc nhằm mang lại năng suất cao, cũng như kinh tế ổn định hơn, phù hợp và đáp ứng xu thế công nghiệp hóa.

Gốm Đạo - ngược chiều để giữ nghề truyền thống
Phạm Anh Đạt được xem như là kẻ gàn dở trước xu thế sản xuất công nghiệp của làng nghề

So với làm gốm công nghiệp sản xuất hàng loạt, làm theo phương thức thủ công rất nhọc nhằn, người thợ còng lưng mỗi ngày bên bàn xoay, nhưng mỗi mẻ chỉ làm vài chục sản phẩm và không có sản phẩm nào giống nhau. Thậm chí, có rất nhiều sản phẩm sai, lỗi, méo mó, màu men loang lổ.

Theo chị Mỹ Trinh chia sẻ, nếu như gốm công nghiệp có thể sản xuất tới 10 lò mỗi tháng, thì gốm thủ công mỗi tháng có khi chỉ được 1-2 lò, nên phải cân đối làm sao để thị trường chấp nhận sản phẩm nhà mình, bán được để duy trì cuộc sống. Như, mỗi chiếc cốc, với gốm công nghiệp sản xuất hàng loạt có thể bán giá 50.000 đồng, nhưng gốm thủ công sản lượng cực ít phải bán tới 150.000-200.000 đồng. Sản phầm làm bằng tay đắt 4-5 lần so với sản phẩm công nghiệp, lợi nhuận lại không nhiều.

Giữa làn sóng 4.0 của làng nghề, gốm Đạo được cho là đi ngược chiều, thậm chí Phạm Anh Đạo còn được cho là kẻ gàn dở. Có thời điểm gia đình Phạm Anh Đạo nản chí, bởi làm gốm thủ công sản lượng ít mà giá thành lại cao, thị trường hẹp. Nhưng, vì đam mê làm gốm thủ công và nhờ sự động viên của bố là nghệ nhân dân gian Phạm Văn Huy- đó là kiên trì con đường đã chọn, giữ lấy cách làm gốm Việt truyền thống đã tiếp thêm động lực để Phạm Anh Đạo và vợ anh gắn bó với nghề.

Gốm Đạo - ngược chiều để giữ nghề truyền thống
Mỗi sản phẩm gốm thủ công đều chứa đựng tâm huyết của nghệ nhân

Với lòng tin gốm thủ công là sản phẩm đơn chiếc, mỗi sản phẩm đều chứa đựng tâm huyết và cảm xúc của người thợ nên sẽ có người hiểu giá trị. Và, gốm Đạo dần thoát sự chơi vơi, từng bước khởi sắc khi được nhiều khách quốc tế, nhất là dòng khách Nhật Bản yêu thích bởi sản phẩm lạ mắt và đặc biệt là làm thủ công.

Nhiều giới nghệ sỹ, họa sỹ như Lê Thiết Cương, Minh Hiếu… biết gốm Đạo và đã tìm đến kết hợp làm các chương trình triển lãm. Đạo tạo dáng sản phẩm và sau đó các họa sỹ vẽ lên. "Phạm Anh Đạo còn phục chế cả những nước men, hoa văn gốm thời Lý, Trần; làm lộc bình, ấm tích có sản phẩm chỉ để chơi chứ không bán"- chị Trinh cho hay.

Theo thời gian, mọi người nhận ra sự khác biệt của gốm Đạo chính là tâm hồn người nghệ sỹ đặt để trong việc sáng tạo mỗi tác phẩm, sản phẩm. Gốm Đạo tạo chỗ đứng, gây dựng được thương hiệu trong làng nghề nổi tiếng; chiếm được niềm tin, sự yêu mến của khách hàng.

Chính đam mê, sự tâm huyết với nghề truyền thống, năm 31 tuổi Phạm Anh Đạo được vinh danh là nghệ nhân trẻ nhất làng Bát Tràng. Đặc biệt, anh đã giày công, đổ nhiều tâm sức hơn một năm trời để hoàn thiện cặp chóe Tứ Linh nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long và tác phẩm này đã được công nhận là : “Cặp chóe Tứ linh đắp nổi được chế tác bằng phương pháp thủ công truyền thống lớn nhất”, và bán đấu giá 6 tỷ 50 triệu đồng, hiện trưng bày tại Trung tâm đấu giá Lạc Việt.

Gốm Đạo - ngược chiều để giữ nghề truyền thống
Gốm Đạo đang được người tiêu dùng tin yêu

Trải qua những thăng trầm, đánh đổi cả sức khỏe Phạm Anh Đạo đang duy trì nghề truyền thống được ví như là “cơm tám, giò chả” của Bát Tràng.

Có lẽ, để có được thành công đó, ngoài đam mê giữ tinh hoa vốn cổ của Phạm Anh Đạo thì đóng góp không hề nhỏ chính là vợ anh- người đồng cam cộng khổ. Do chồng bị hạn chế khi tiếp xúc, nên vợ anh là người đại diện giao dịch chính với khách hàng. “Việc tiếp khách, định giá, bán hàng đều vợ lo liệu, chứ anh Đạo chẳng bao giờ quan tâm đến sản phẩm bán giá bao nhiêu, chỉ biết đẹp là làm”- chị Mỹ Trinh bày tò.

Gần hai năm nay, tác động của dịch Covid-19, nhu cầu thị trường đối với gốm Bát Tràng sụt giảm, nhưng theo chị Mỹ Trinh, gốm Đạo chỉ làm theo đơn, nên vẫn khá lạc quan. Và với lối đi đã chọn, nghệ nhân Phạm Anh Đạo cùng đôi tay tài hoa của mình ngày ngày vẫn miệt mài với nắm đất, bàn xoay, nặn vuốt để tạo nên các sản phẩm cho đơn hàng, cũng như dành tất cả đam mê cho những tác phẩm gốm nghệ thuật, khác biệt mà anh yêu thích…

Hoa Quỳnh