Gỡ vướng quy tắc xuất xứ, giúp doanh nghiệp Hải Phòng tận dụng FTA

C/O  - “tấm hộ chiếu” của hàng xuất khẩu

Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 10 và 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, GDP quý III/2026 tăng 9,95%, đưa tăng trưởng 9 tháng đạt 9,01%. 10 tháng năm 2026 ghi nhận những dấu mốc lịch sử như tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.010 tỷ USD; vốn FDI đăng ký đạt 54,85 tỷ USD, cao nhất kể từ năm 2009; vốn FDI thực hiện đạt 24,08 tỷ USD, cao nhất trong 5 năm.

Góp phần vào kết quả chung đó, số liệu từ Cục Hải quan khu vực III cho biết, kim ngạch xuất khẩu của thành phố Hải Phòng 10 tháng ước đạt 49,3 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ, bằng 94,9% kế hoạch năm; nhập khẩu đạt 40,1 tỷ USD, tăng 18,8%. Các thị trường xuất khẩu chủ lực của thành phố là Hàn Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU).

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về kết quả tăng trưởng xuất khẩu này, ông Nguyễn Công Hân, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng cho biết, mạng lưới các Hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là các FTA thế hệ mới đang mở ra nhiều cơ hội cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa của thành phố. Chưa kể hiện nay, cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn thành phố đã nắm vững quy định về xuất xứ hàng hóa, từ đó tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan và bảo đảm minh bạch trong xuất khẩu. Ông Nguyễn Công Hân ví Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) là “tấm hộ chiếu” thương mại, giúp hàng hóa Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA, đồng thời phục vụ công tác quản lý thương mại, phòng vệ thương mại và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Hải Phòng hiện có hơn 3.200 doanh nghiệp trực tiếp hoạt động xuất nhập khẩu và hơn 1.800 doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu. Với quy mô đó, việc doanh nghiệp đáp ứng được quy tắc xuất xứ hay không tác động trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh của cả thành phố.

Theo ông Nguyễn Công Hân, nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc mới tham gia xuất khẩu, vẫn gặp khó trong việc xác định xuất xứ, lựa chọn mẫu C/O phù hợp, chuẩn bị hồ sơ và xử lý các tình huống phát sinh. Trong khi đó, hoạt động hậu kiểm, xác minh xuất xứ của cơ quan quản lý nước ngoài ngày càng chặt chẽ, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị và tuân thủ.

Thực tế hiện nay, vướng mắc của doanh nghiệp hiện không còn nằm chủ yếu ở việc tiếp cận chính sách, mà tập trung vào năng lực thực thi. Nhiều doanh nghiệp phản ánh khó khăn trong việc xác định hàm lượng giá trị khu vực (RVC), áp dụng quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR), chứng minh nguồn gốc nguyên liệu mua từ nhiều nhà cung cấp, cùng các vấn đề về thủ tục hành chính và dịch vụ logistics.

Khó khăn càng rõ ở những ngành phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu như điện tử, dệt may. Ông Đỗ Nam Hải, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần May Hai - doanh nghiệp có phần lớn sản phẩm xuất sang EU và Hoa Kỳ cho rằng các FTA giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, duy trì sản xuất và việc làm cho hàng nghìn lao động. Tuy nhiên, theo ông, ưu đãi thuế quan chỉ là điều kiện cần; doanh nghiệp phải tiếp tục đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình và đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường.

Nếu không đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp không chỉ mất ưu đãi thuế quan mà còn có thể bị từ chối C/O hoặc gặp rủi ro khi hậu kiểm. Thiếu hệ thống lưu trữ hồ sơ khoa học cũng khiến doanh nghiệp khó giải trình nguồn gốc hàng hóa, ảnh hưởng đến uy tín trên thị trường quốc tế.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, thời gian qua, Sở Công Thương thành phố Hải Phòng liên tiếp tổ chức các chương trình tập huấn nghiệp vụ xuất xứ hàng hóa và hỗ trợ phát triển xuất khẩu cho các doanh nghiệp. Đơn cử, trong hội nghị tập huấn ngày 25/7 vừa qua, báo cáo viên của Sở Công Thương thành phố đã truyền đạt 5 chuyên đề về tổng quan về xuất xứ hàng hóa và C/O; quy trình cấp C/O; giải pháp tài chính hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu; các tình huống thực tiễn và lỗi thường gặp; công tác hậu kiểm, xác minh xuất xứ.

Tương tự, tại hội nghị ngày 7/11, các chuyên đề tập huấn về xuất xứ được đi sâu hơn: phân biệt quy tắc xuất xứ ưu đãi và không ưu đãi, lựa chọn chứng từ phù hợp; hướng dẫn quy tắc xuất xứ, hồ sơ và những sai sót thường gặp đối với C/O mẫu B; thực hành xác định xuất xứ cho sản phẩm cụ thể và rà soát hồ sơ tình huống. Doanh nghiệp được trực tiếp trao đổi về những vướng mắc khi chuẩn bị hồ sơ, kê khai thông tin và thực hiện thủ tục đề nghị cấp C/O.

Các ý kiến của doanh nghiệp được lãnh đạo Sở và các đơn vị chuyên môn giải đáp ngay tại hội nghị. Với những nội dung vượt thẩm quyền, Sở Công Thương Hải Phòng tổng hợp, kiến nghị Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan xem xét, tháo gỡ.

Cải cách thủ tục, tạo dư địa tăng trưởng

Song song với tập huấn, Hải Phòng đẩy mạnh cải cách thủ tục cấp C/O. Từ tháng 8/2025, thành phố triển khai cấp C/O theo mô hình “5 tại chỗ” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công: tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả tại một đầu mối, giúp giảm khoảng 70% thời gian thực hiện thủ tục. Tính đến giữa tháng 9/2026, thành phố đã cấp khoảng 150.000 bộ C/O cho hàng xuất khẩu, tổng trị giá khoảng 7 tỷ USD.

Những nỗ lực này đã được ghi nhận. Theo kết quả Chỉ số thực thi FTA (FTA Index) năm 2025 do Bộ Công Thương công bố, Hải Phòng đạt 35,62/40 điểm, đứng đầu 34 tỉnh, thành phố và là địa phương duy nhất được xếp hạng “Rất tốt”, trong khi điểm trung bình cả nước là 21,66. Thành phố dẫn đầu ở hai chỉ số thành phần là tiếp cận thông tin và thực thi quy định pháp luật theo FTA. Phát biểu tại Lễ công bố FTA Index 2025, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố, cho biết Hải Phòng coi FTA Index là công cụ quản trị và cải cách, không chạy theo thứ hạng.

Hỗ trợ doanh nghiệp về xuất xứ hàng hóa cũng gắn với mục tiêu tăng trưởng chung. Phát biểu tại kỳ họp HĐND thành phố, ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng, cho biết công nghiệp tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu, chiếm khoảng 49,5% GRDP. Để đạt mục tiêu tăng trưởng từ 13% trở lên, thành phố tập trung tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp, trong đó có thị trường và logistics.

Thời gian tới, Sở Công Thương Hải Phòng sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng công tác cấp C/O theo hướng công khai, minh bạch, đúng thời hạn; đẩy mạnh chuyển đổi số; duy trì các kênh đối thoại và tổ chức tập huấn chuyên đề định kỳ. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi từ các FTA, giảm rủi ro phòng vệ thương mại và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Từ tháng 8/2025, thành phố triển khai cấp C/O theo mô hình “5 tại chỗ” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công: tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả tại một đầu mối, giúp giảm khoảng 70% thời gian thực hiện thủ tục. Tính đến giữa tháng 9/2026, thành phố đã cấp khoảng 150.000 bộ C/O cho hàng xuất khẩu, tổng trị giá khoảng 7 tỷ USD.