Già hóa dân số đặt ra yêu cầu chuẩn bị tài chính dài hạn

Thông tin này được nhấn mạnh tại Tọa đàm “Quyết định tài chính trong kỷ nguyên quản trị rủi ro tại Việt Nam”, diễn ra chiều 21/9 tại TP. Hồ Chí Minh.

Không chỉ dừng lại ở khoản tiền đang có

Theo Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (SOA), đến năm 2036, gần 20% dân số Việt Nam sẽ vượt mốc 60 tuổi. Tuổi thọ trung bình tăng đồng nghĩa với việc thời gian sử dụng quỹ tích lũy sau khi nghỉ hưu kéo dài hơn, kéo theo chi phí sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe phát sinh cũng lớn hơn.

Khảo sát “Mức độ sẵn sàng cho hưu trí tại Việt Nam năm 2025” của SOA chỉ ra khoảng trống lớn giữa tâm lý chủ quan và sự chuẩn bị thực tế. Dù có tới 71% người tham gia tin rằng khoản tiết kiệm hiện tại đủ cho tuổi hưu, 39% trong số đó thừa nhận họ tích lũy muộn hơn dự định.

Việc bắt đầu trễ buộc người dân phải dành ra khoản tiền lớn hơn trong những năm làm việc còn lại. Mặt khác, mức tiết kiệm vừa vặn ở hiện tại chưa chắc đáp ứng đủ nhu cầu sau hàng chục năm tới, nhất là khi tuổi thọ tiếp tục tăng, chi phí y tế leo thang hoặc lạm phát bào mòn sức mua. Đây đều là những yếu tố được SOA cảnh báo có thể làm đảo lộn các mục tiêu tài chính dài hạn.

Bà Jessie Li, FSA, Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á thuộc SOA, nhận định môi trường tài chính tại Việt Nam đang đòi hỏi các quyết định có tầm nhìn xa hơn. Trước làn sóng già hóa dân số, lạm phát và biến động kinh doanh, việc phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu quá khứ không còn đủ để bảo đảm an toàn.

Theo bà Jessie Li, các nhà quản lý cần xây dựng nhiều kịch bản, dự báo trước tác động tài chính tương ứng và cân nhắc kỹ các yếu tố đánh đổi (trade-off) trong từng phương án. Dữ liệu đóng vai trò nền tảng cho phân tích, còn điều cốt lõi nằm ở khả năng nhận diện sớm những hệ quả dài hạn.

Khoảng trống trong sự chuẩn bị của người dân cũng đặt ra thách thức tương tự đối với các tổ chức tài chính và doanh nghiệp bảo hiểm. Một sản phẩm ra đời hôm nay phải duy trì được giá trị và cam kết sau 10 đến 20 năm hoặc lâu hơn, trong bối cảnh tuổi thọ, lạm phát, chi phí y tế và biến động thị trường liên tục thay đổi.

Bà Phei San Teng, FSA, Giám đốc Định phí AIA Việt Nam, nhấn mạnh bảo hiểm là ngành kinh doanh dựa trên những cam kết dài hạn. Do đó, doanh nghiệp phải đánh giá năng lực thực hiện cam kết trong các kịch bản rủi ro.

Một ví dụ cụ thể là quá trình thiết kế sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư có quyền lợi bảo vệ tăng dần theo thời gian. Khi mô phỏng kịch bản thị trường lao dốc, doanh nghiệp nhận thấy giá trị tài khoản của khách hàng có nguy cơ không đủ để duy trì hợp đồng, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi bảo vệ.

Trước rủi ro này, sản phẩm được điều chỉnh theo hướng doanh nghiệp chủ động giảm một phần lợi ích kinh doanh để ưu tiên tính bền vững của hợp đồng bảo hiểm cho khách hàng.

Bà Teng cho rằng bài toán không dừng ở việc doanh nghiệp có đủ tiềm lực chi trả sau 10-20 năm hay không. Quan trọng hơn, dưới tác động của lạm phát, quyền lợi khách hàng nhận được sau nhiều năm vẫn phải giữ được giá trị thực tế.

Công nghệ hỗ trợ tính toán, con người quyết định

Sự kết hợp giữa tốc độ già hóa dân số với sự bùng nổ của dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình cách các tổ chức tài chính đánh giá rủi ro. Công nghệ giúp xử lý khối lượng dữ liệu lớn, rút ngắn thời gian tính toán và thiết lập các mô hình dự báo đa chiều.

Dù vậy, công nghệ không thể xóa bỏ hoàn toàn yếu tố bất định. Kết quả đầu ra vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào chất lượng dữ liệu, các giả định đầu vào và năng lực ứng biến khi thực tế đi lệch khỏi dự báo.

Bà Jessie Li khẳng định giá trị cốt lõi của tư duy định phí nằm ở khả năng phản biện các giả định, kết nối dữ liệu với bối cảnh bất định và nhìn thấu tác động tài chính của từng kịch bản. Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế trách nhiệm ra quyết định của con người.

Đồng quan điểm, ông Chung Bá Phương, FSA, Thành viên HĐQT Techcom Life và Techcom Insurance, chia sẻ rằng phân tích rủi ro chỉ thực sự phát huy giá trị khi chuyển hóa thành các quyết định cụ thể, từ điều chỉnh chiến lược, phân bổ vốn đến xác định khẩu vị rủi ro. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra các mô hình kỹ thuật ngày càng phức tạp, mà là đưa ra những lựa chọn kinh doanh rõ ràng.

Ông Chung Bá Phương nhấn mạnh, các quỹ hưu trí, y tế hay sản phẩm bảo hiểm kéo dài hàng chục năm buộc phải tính toán khả năng cân đối thu - chi trong chặng đường 5 năm, 10 năm hoặc xa hơn. Bởi lẽ, biến động về tuổi thọ, chi phí y tế hay lạm phát đều có thể làm thay đổi trạng thái an toàn của một quỹ.

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu chuẩn bị tài chính dài hạn, từ tích lũy cho tuổi nghỉ hưu đến dự phòng chi phí y tế và ứng phó lạm phát. Theo các chuyên gia, tổ chức tài chính cần xây dựng nhiều kịch bản, đánh giá rủi ro và cân đối nguồn lực dài hạn.