Gặp người viết lại giấc mơ đổi đời cho phụ nữ vùng cao

Những giấc mơ dang dở…

Sáng sớm ở Sìn Hồ (Lai Châu), sương vẫn còn phủ kín những triền núi. Con đường quanh co dẫn vào bản nhỏ len qua những nương khoai sâm đất đang vào mùa thu hoạch tháng 10. Những người phụ nữ Mông, Dao, Thái gùi trên lưng những chiếc sọt đầy củ sâm đất còn vương mùi đất mới.

Nhưng điều khiến chúng tôi bất ngờ không chỉ là màu nâu của đất, màu xanh của núi rừng, mà là những chiếc điện thoại đang được bật sáng trên những sườn núi cao. Xa xa, vài chiếc tripod (hay chân máy) dựng vội, những cô gái trẻ đang livetream, nói tiếng Kinh còn lơ lớ: “Khoai sâm đất của bà con Sìn Hồ đây ạ, giòn lắm, ngọt lắm… Phía sau lưng tôi là những cây khoai sâm chính hiệu, được bà con trồng trên núi cao đấy ạ!”.

Phía bên cạnh, một người phụ nữ mặc áo trắng cùng một số chị em ở bản cũng đang livetream bán khoai sâm. Giọng chị trong trẻo, hào sảng, không thể lẫn lộn. Người phụ nữ ấy được bà con gọi thân mật là “Cô Ba Hồng” - Vũ Thị Bích Hồng. 

Sinh ra tại Thanh Hóa, lăn lộn mưu sinh từ nước ngoài, bôn ba từ Nam ra Bắc, đã từng làm báo, rồi từ bỏ nghề báo, cách đây vài năm “Cô Ba Hồng” đã theo chồng lên Lai Châu quê chồng để lập nghiêp. Chỉ sau một thời gian ngắn, cô đã trở thành chủ nữ truyền cảm hứng kinh doanh trên nền tảng TikTok Shop cho nhiều chị em nơi đây. 

Trải lòng về quyết định ấy, theo lời chị Hồng, xuất phát từ một điều rất giản dị: “Nhìn thấy nông sản của bà con làm ra mà không tiêu thụ được, tôi tự hỏi nếu mình không đứng ra bán thì ai sẽ giúp họ?”.

Ban đầu, chị thử bán khoai sâm đất trên các nền tảng mạng xã hội. Nhưng mọi việc không hề dễ dàng. Khoai sâm đất giòn, dễ dập trong quá trình vận chuyển. Nhưng rồi những đơn hàng đầu tiên thành công đã mang lại niềm tin cho cả bản làng: “Tôi muốn chứng minh với bà con rằng khó như củ khoai sâm đất mà còn bán được online thì không có gì là không thể”, chị Hồng kể. Từ đó, chị bắt đầu hướng dẫn phụ nữ trong bản cách livestream bán hàng.

Ban đầu, nhiều người còn rụt rè. Không ít chị em nói không sõi tiếng Kinh, chưa từng nghĩ mình có thể nói chuyện trước hàng nghìn người trên mạng. Nhưng khi những đơn hàng đầu tiên xuất hiện, sự e dè dần nhường chỗ cho niềm vui. Chỉ sau một thời gian, hình ảnh những phụ nữ Mông, Dao, Thái đứng trước điện thoại livestream đã trở nên quen thuộc. Họ bán khoai sâm đất, bán mật ong rừng, bán miến dong, thậm chí cả hoa tươi.

Một thay đổi lớn nhất, theo Cô Ba Hồng, không phải là số lượng đơn hàng, mà là sự thay đổi trong tư duy của người dân sản xuất. Trước đây, nhiều nhà vườn nghĩ rằng hoa tươi chỉ có thể bán buôn cho thương lái hoặc chợ đầu mối. Nhưng từ chiến dịch "Sìn Hồ vươn mình" và tiếp đến là chiến dịch “Bình Lư vươn mình” đang được TikTok Shop phối hợp với Sở Công Thương và chính quyền địa phương triển khai, họ nhận ra ngay cả hoa tươi cũng có thể bán trên thương mại điện tử.

Ngồi nghỉ khi đang đào củ sâm bên sườn đồi, một người phụ nữ nói với tôi, ở vùng đất biên viễn này, nếu không có Cô Ba Hồng, khoai sâm đất Sìn Hồ vẫn chỉ nằm yên trong những gùi nông sản, chờ thương lái ghé qua, hay rong ruổi mang ra chợ bán nhặt nhạnh được vài ba đồng.

"Không ai nghĩ rằng, 1kg khoai sâm ở bản chỉ bán được 4-5 nghìn đồng, lại có thể bán được 20-30 nghìn đồng chỉ nhờ chiếc điện thoại" - người phụ nữ này trải lòng. Và những người phụ nữ nơi đây có lẽ vẫn chưa bao giờ nghĩ mình có thể “lên sóng” để mang những củ khoai, củ sắn quê mình đến với người dân khắp mọi miền Tổ quốc.

Như lời chia sẻ của bà Lường Thị Thanh Nga - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Sìn Hồ với chúng tôi, trước khi những chiếc điện thoại trở thành “công cụ mưu sinh”, cuộc sống của nhiều phụ nữ vùng cao ở Sìn Hồ chỉ gói gọn trong nương rẫy. Nhiều cô gái kết hôn khi còn rất trẻ. Họ quen với việc trồng trọt, chăn nuôi, rồi bán nông sản cho thương lái với giá rẻ. Có người cả năm làm lụng vẫn không đủ tiền lo cho con cái học hành. Những giấc mơ vì thế cũng nhỏ bé.

"Chỉ cần có thêm vài triệu đồng để sửa mái nhà, mua chiếc xe máy, hay đơn giản là có tiền cho con đi học tiếp… Nhưng giữa núi rừng trùng điệp, cơ hội dường như quá xa xôi. Nhưng giờ đây, nhờ kinh tế số về tận bản làng, đời sống bà con đã dần "thay da đổi thịt". Những người phụ nữ nơi đây kiếm được thu nhập cũng tự tin hơn rất nhiều, khoảng cách bình đẳng giới nhờ đó cũng được "rút ngắn" lại. Và chính sự xuất hiện của Cô Ba Hồng đã truyền cảm hứng cho những người phụ nữ nơi đây dám vượt qua niềm tin giới hạn của chính mình để vươn lên" - bà Nga nói. 

Minh chứng rõ nét, thành công lớn nhất đến từ chiến dịch “Sìn Hồ vươn mình" với sự chung sức của nhiều chị em trong bản làng, chỉ sau vài tháng, hơn 600 tấn khoai sâm đất đã được tiêu thụ qua nền tảng TikTok Shop, đưa cái tên “khoai sâm Sìn Hồ” trở thành một từ khóa quen thuộc trên mạng xã hội. Đó là con số mơ ước mà trước đây không ai dám nghĩ tới.

Theo chị Hồng, khi bắt đầu chương trình, mục tiêu chỉ là tiêu thụ khoảng 100 tấn khoai sâm đất. Nhưng kết quả, lượng tiêu thụ đã vượt xa kỳ vọng. Điều đó cho thấy tiềm năng rất lớn của thương mại điện tử trong việc kết nối nông sản địa phương với thị trường cả nước. 

Không chỉ riêng Sìn Hồ, chiến dịch “Bình Lư vươn mình” - hướng đến mục tiêu triển khai sáng kiến "Xã thương mại điện tử", trong chương trình “Địa phương vươn mình” do TikTok Shop khởi xướng cũng có sự góp mặt của người phụ nữ xứ Thanh ấy. Chỉ trong một thời gian ngắn, chị đã phối hợp cùng chính quyền địa phương tập hơn được hơn 25 nhà bán hàng tại xã. Trong đó, có hơn 10 người đã cho doanh số ổn định. Sau 2 tháng triển khai, hàng tấn miến dong, mật ong, hoa tươi của Bình Lư đã được bán qua nền tảng số.

… vùng đất sỏi đá "nở hoa"

Theo các báo cáo về kinh tế số, thương mại điện tử Việt Nam đang tăng trưởng rất nhanh, với tốc độ trung bình khoảng 20–25% mỗi năm. Quy mô thị trường đã đạt hàng chục tỷ USD và dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Đối với các địa phương vùng cao, đây là cơ hội hiếm có để vượt qua rào cản địa lý.

Nhằm thúc đẩy xu hướng này, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã phối hợp với TikTok và các đơn vị liên quan tổ chức nhiều chương trình đào tạo, xúc tiến thương mại điện tử cho các địa phương, trong đó có Lai Châu.

Các chương trình tập trung hướng dẫn kỹ năng bán hàng online, xây dựng thương hiệu, livestream và quảng bá sản phẩm địa phương. Hàng nghìn thanh niên, phụ nữ vùng cao đã tham gia các lớp đào tạo, từng bước tiếp cận với kinh tế số.

Nhờ đó, cuộc sống của bà con nơi đây với những đổi thay đang dần hiện hữu. Nhiều gia đình đã xây được nhà mới. Có người mua được xe máy. Có người có tiền cho con đi học tiếp... Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Điều bà con nơi đây trăn trở là làm sao có nguồn hàng ổn định để bán. Và làm sao để nâng cao chất lượng sản phẩm đến tay người tiêu dùng. 

Để kinh tế số trở thành trụ cột phát triển bền vững của đời sống vùng cao; để những "làng Tao Bao", hay "Xã thương mại điện tử" được định hình rõ nét, lan xa, hơn lúc nào hết, ngoài sự chung sức đồng lòng của người dân, rất cần sự phối hợp của các chính quyền địa phương... nhằm giải bài toán từ quy hoạch vùng trồng đến đáp ứng các tiêu chuẩn sản phẩm, đồng thời ứng dụng công nghệ trong sản xuất để nâng cao giá trị cho sản phẩm địa phương. 

Hoàng hôn buông xuống trên những sườn núi Sìn Hồ tạo nên một khung cảnh vừa thơ mộng, vừa hùng vĩ. Sóng điện thoại cũng đã tắt. Tia hy vọng đang dần được thắp lên, những giấc mơ từng dang dở đang dần được nối lại. Những người con phố thị như chúng tôi rời đi với lòng đầy cảm phục, như cái cách ở đâu đó giữa những bản làng xa xôi ấy, có những người phụ nữ được bà con gọi bằng một cái tên giản dị nhưng đầy trân trọng: “Thiên sứ của núi rừng”.

Có lẽ, chỉ khi bài toán phát triển kinh tế bền vững cho địa phương được giải thì chắc chắn sẽ có thêm những "thiên sứ" xuất hiện, với nhiều giấc mơ được đổi thay.

Theo các báo cáo về kinh tế số, thương mại điện tử Việt Nam đang tăng trưởng rất nhanh, với tốc độ trung bình khoảng 20-25% mỗi năm, là cơ hội rất tốt để thúc đẩy tiêu thụ hàng hoá.