Giữ lửa trăm năm, đánh thức tiềm năng làng nghề Ứng Thiên

Giữ nghề giữa nhịp sống mới

Những ngày cận tết Nguyên đán Bính Ngọ, về xã Ứng Thiên (TP. Hà Nội), không khó để bắt gặp hình ảnh các lò rèn đỏ lửa, những sân phơi hương rực màu dưới nắng hay tiếng máy se tăm nhịp nhàng xen lẫn tiếng trò chuyện rôm rả của người thợ. Nhịp sống làng nghề nơi đây vẫn bền bỉ như mạch ngầm chảy qua nhiều thế hệ.

Làng rèn Vũ Ngoại từ lâu được xem là một trong những “cái nôi” của nghề rèn truyền thống. Trong không gian đặc quánh mùi than và kim loại nóng, người thợ rèn vẫn giữ bí quyết được đúc kết qua câu truyền miệng: “Nhất thanh, nhì dáng, thứ ba là nước tôi”. Đó không chỉ là kỹ thuật, mà còn là cảm nhận tinh tế của người làm nghề trong từng nhát búa, từng lần tôi thép.

Ngày nay, bên cạnh búa tay và đe sắt, nhiều hộ đã đầu tư búa máy, quạt điện, giảm sức lao động, tăng năng suất. Theo những nghệ nhân, làng nghề, người dân sẵn sàng đổi mới để nghề tồn tại lâu dài, song rất cần định hướng quy hoạch, mặt bằng sản xuất và giải pháp môi trường để phát triển bền vững.

Mây tre đan Đông Vũ có tuổi đời hàng trăm năm. Những nan tre mảnh mai qua bàn tay người thợ trở thành giỏ, khay, đồ thủ công mỹ nghệ. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Lê Thị Hải, người gắn bó nhiều năm với nghề mây tre đan cho hay, giữ nghề không phải để hoài niệm, mà để nghề tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Khi có thêm khách tham quan, trải nghiệm, sản phẩm bán được nhiều hơn, người làm nghề cũng có thêm động lực bám trụ.

Nếu như rèn và mây tre đan giữ nhịp sản xuất truyền thống, thì làng hương Quảng Phú Cầu lại mang một diện mạo sôi động hơn nhờ kết hợp du lịch. Chỉ cần bước chân tới đầu làng, mùi nhựa trám đã thoảng trong gió. Dưới nắng, những bó tăm nhuộm đỏ, hồng cánh sen xòe tròn như những đóa hoa khổng lồ. Trong đó, hương đen Xà Cầu được làm từ nhựa trám rừng và than củi nghiền nhỏ  đã tồn tại hơn 500 năm, trở thành dấu ấn riêng của vùng đất này.

Là đời thứ tư trong gia đình làm nghề, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, anh Nguyễn Tiến Thi, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất hương làng nghề Xà Cầu, cho hay, gần 20 năm gắn bó trực tiếp với hương, anh chứng kiến không ít thăng trầm. “Nghề nào cũng có lúc khó khăn, nhưng đã là nghề gia truyền thì phải yêu và bám lấy nghề”, anh nói.

Từ 12 thành viên ban đầu, hợp tác xã từng bước đầu tư máy móc, chuẩn hóa quy trình, song vẫn giữ công thức truyền thống: nhựa trám và than hoa, không hương liệu hóa chất. Dịp Tết năm nay, sản lượng tăng khoảng 30% so với cùng kỳ, công nhân phải tăng ca buổi tối để kịp đơn hàng. Theo anh Thi, xu hướng người tiêu dùng quay về sản phẩm truyền thống, an toàn là yếu tố quan trọng giúp hương đen Xà Cầu được thị trường đón nhận.

Với anh Thi, làm hương không chỉ là sản xuất một mặt hàng, mà còn góp phần giữ gìn nét văn hóa tâm linh. “Mỗi nén hương thắp lên là mong ước bình an, tài lộc. Mình làm ra sản phẩm bảo đảm chất lượng, được khách hàng tin dùng, đó là niềm vui lớn”, anh Thi chia sẻ.

Gắn làng nghề với du lịch trải nghiệm

Nhận diện rõ lợi thế, xã Ứng Thiên xác định phát triển du lịch làng nghề là hướng đi quan trọng. Điểm du lịch làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu đã được UBND TP. Hà Nội công nhận, trở thành điểm đến trong tuyến du lịch phía Nam Thủ đô.

Không gian trưng bày, khu trải nghiệm, hoạt động check-in giữa “rừng hương” nhiều màu sắc thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Người dân không chỉ bán sản phẩm, mà còn kể câu chuyện về nghề, hướng dẫn du khách se tăm, phơi hương. Sự mộc mạc, thân thiện tạo nên dấu ấn riêng.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Thiên, xã Ứng Thiên nằm ở phía Tây Nam Thủ đô Hà Nội, là vùng đất giàu truyền thống lịch sử – văn hóa, nơi hội tụ và kết tinh nhiều giá trị làng nghề đặc sắc. Toàn xã hiện có 13 làng nghề đã được thành phố công nhận, gắn liền với hình ảnh những người dân cần cù, sáng tạo, bền bỉ giữ nghề, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trải qua thời gian, các làng nghề của Ứng Thiên luôn biết cách hài hòa giữa giá trị truyền thống và hơi thở của thời đại, để tạo nên những sản phẩm vừa đậm hồn quê, vừa có tính ứng dụng và giá trị thương mại cao. Những câu chuyện nghề được kể bằng sự mộc mạc, chân thành của con người gắn bó trọn đời với làng nghề.

Đó là nghề mây tre đan Đống Vũ, nơi những nghệ nhân qua nhiều thế hệ đã khéo léo biến vật liệu mộc mạc của đồng bằng thành những sản phẩm gắn bó tự nhiên với đời sống, từ vật dụng sinh hoạt truyền thống đến các sản phẩm phù hợp với nhịp sống hiện đại.

Đó cũng là làng nghề hương Quảng Phú Cầu, nơi âm thanh rộn ràng của sản xuất, sắc màu rực rỡ của hương tre, hương tăm đã trở thành dấu ấn đặc trưng, niềm tự hào của người dân địa phương. Không chỉ sản xuất, người dân Quảng Phú Cầu còn chủ động mở các điểm tham quan, khu trưng bày, giới thiệu và trải nghiệm sản phẩm ngay trong chính xưởng hương của gia đình mình, giúp du khách không chỉ thấy thành phẩm, mà còn hiểu trọn vẹn hành trình tạo nên những nén hương thơm.

Mây tre đan Đống Vũ, hương Quảng Phú Cầu, rèn Vũ Ngoại… đã và đang góp phần tạo nên những biểu tượng sinh động về khát vọng vươn lên, về niềm tin và sự gắn bó bền chặt của người dân Ứng Thiên với nghề truyền thống. Đây chính là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển mô hình gắn làng nghề với du lịch, mở ra hướng đi mới nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần xây dựng nông thôn mới văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.

Phát triển du lịch làng nghề không chỉ nhằm khai thác lợi thế kinh tế, mà còn là giải pháp bảo tồn di sản. Địa phương đang phối hợp triển khai Cụm công nghiệp Xà Cầu – Cầu Bầu giai đoạn 2, từng bước di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, giải quyết bài toán môi trường, tạo không gian thuận lợi cho du lịch.

Với riêng Hợp tác xã Xà Cầu, việc hoàn thiện hồ sơ bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Hương Xà Cầu” được kỳ vọng sẽ nâng cao vị thế sản phẩm, mở rộng thị trường. Anh Nguyễn Tiến Thi cho biết, khi thương hiệu được bảo hộ và quảng bá rộng rãi, cơ hội tăng sản lượng, tiến tới xuất khẩu sẽ rõ ràng hơn.

Làng nghề rèn Vũ Ngoại, mây tre đan Đống Vũ đến hương Quảng Phú Cầu, những biểu tượng làng nghề đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho Ứng Thiên. Giữ nghề, đổi mới sản xuất, gắn với du lịch và bảo vệ môi trường, đó là cách vùng đất phía Tây Nam Hà Nội này đang “đánh thức” tiềm năng văn hóa, biến giá trị truyền thống thành động lực phát triển kinh tế bền vững.

Cho đến nay, làng hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên) không chỉ bán hàng theo cách truyền thống cho thương lái như trước kia, các cơ sở của làng đã và đang nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu riêng, áp dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Hiện nay, hương Quảng Phú Cầu không chỉ được người tiêu dùng Hà Nội ưa chuộng mà còn là mặt hàng quen thuộc ở nhiều thị trường khác trong và ngoài nước.