Đây là sáng kiến tiên phong khẳng định vị thế của một quốc gia đang chủ động nắm bắt và định hình tương lai thương mại quốc tế thông qua việc trao quyền cho địa phương và doanh nghiệp.
Việt Nam đã khẳng định sức mạnh kinh tế với kim ngạch xuất khẩu ấn tượng 405,5 tỷ USD Mỹ cho năm 2024 tăng trưởng 14,3%. Thành tích này góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng vượt 7%
với mục tiêu đạt tăng trưởng GDP 8% trở lên và xuất khẩu 12% trong năm 2025, việc đàm phán, ký kết và thực thi các hiệp định thương mại tự do(FTA) có vai trò hết sức quan trọng.
Hiện nay, Việt Nam đã tham gia 20 FTA với 16 FTA đã có hiệu lực, bao gồm các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và UKVFTA chiếm trên 60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.
Để các FTA này phát huy tối đa hiệu quả, đóng góp vào mục tiêu chung của đất nước. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, cần thay đổi tư duy bằng cách làm. Theo đó, việc thực thi FTA cần có chiến lược, có đo lường và gắn với kết quả cụ thể.
Chính phủ đã giao Bộ Công Thương triển khai xây dựng Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi FTA tại các địa phương gọi tắt là FTA Index nhằm nâng cao hơn nữa sự chủ động của các địa phương trong việc tận dụng FTA thông qua các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp.
Vụ Chính sách thương mại đa biên được Bộ Công Thương giao chủ trì triển khai xây dựng Bộ chỉ số FTA Index. Với vai trò đầu mối, Vụ Chính sách thương mại đa biên đã thành lập Tổ công tác liên ngành kết nối và phối hợp chặt chẽ với đầu mối 63 tỉnh, thành và đã cùng Tổ công tác và các đơn vị liên quan tiến hành các thủ tục cần thiết theo đúng quy định hiện hành và đã lựa chọn Trường Đại học Ngoại thương là đơn vị thực hiện nhiệm vụ khảo sát và xây dựng phương pháp đánh giá Bộ chỉ số FTA Index.
Bộ chỉ số FTA Index được xây dựng theo hướng lấy ý kiến doanh nghiệp đối với việc thực hiện các nhiệm vụ được nêu trong Kế hoạch thực thi của Chính phủ và các địa phương, tập trung vào bốn cấu phần chính: Tiếp cận thông tin về các FTA, việc tuân thủ các quy định pháp luật theo cam kết của các FTA, các chính sách - chương trình hỗ trợ doanh nghiệp hay mức độ thụ hưởng của các doanh nghiệp từ các chương trình hỗ trợ tận dụng cơ hội từ các FTA và việc thực hiện các cam kết về phát triển bền vững.
"Tuy nhiên, trong một số các trường hợp thì việc tiếp cận doanh nghiệp ở một số địa phương còn khó khăn do những biến động về doanh nghiệp cũng như là một số nội dung phân tích thì cần có thời gian thêm. Mặc dù vậy thì Trường Đại học Ngoại thương với đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học của mình thì cũng đã xây dựng được bộ chỉ số để mà đảm bảo giúp cho việc đo lường, so sánh, đánh giá hiệu quả việc thực hiện các hiệp định thương mại tự do tại các địa phương”, PGS. TS. Đào Ngọc Tiến - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương chia sẻ.
Bộ chỉ số FTA Index là công cụ đo lường khách quan và toàn diện về hiệu quả thực thi các hiệp định kêu gọi tự do mang lại nhiều lợi ích thiết thực, giúp Chính phủ và Quốc hội có cơ sở dữ liệu để giám sát, chỉ đạo việc thực hiện FTA tại địa phương.
Hỗ trợ các cơ quan Trung ương nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường vai trò hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro, thách thức từ các FTA, giúp địa phương đánh giá kết quả thực hiện so với Chương trình hành động của Chính phủ, của địa phương; xác định điểm mạnh, yếu để hoạch định chiến lược phát triển phù hợp với từng địa phương.
Quan trọng nhất, FTA Index phản ánh mức độ, hiệu quả của các FTA đem lại tới các địa phương, đặc biệt đánh giá đến những đối tượng thụ hưởng trực tiếp là doanh nghiệp và người tiêu dùng, tạo cơ sở kiến nghị chính sách hiệu quả hơn.
Bộ chỉ số này giúp lần đầu tiên có được một bức tranh định lượng và khách quan với mức độ thực thi các hiệp định thương mại tự do tại các địa phương nơi mà doanh nghiệp đang trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh.
Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng nhìn nhận, khi các địa phương thực hiện nghiêm túc đo lường được kết quả và có cơ chế phản hồi từ doanh nghiệp thì chính sách hỗ trợ sẽ thiết thực hơn, xác thực hơn và doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa mới có thể vươn lên mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Hiện nay, nhiều tổ chức quốc tế đánh giá rất cao sáng kiến xây dựng Bộ chỉ số FTA Index của Việt Nam. Đây là một ý tưởng đột phá, có giá trị thực tiễn rất lớn đối với việc theo dõi và nâng cao hiệu quả thực thi các Hiệp định thương mại tự do FTA không chỉ ở Việt Nam mà còn có thể là mô hình tham khảo cho nhiều quốc gia khác.
"Qua Bộ chỉ số này, các cơ quan phía Australia có thể dễ dàng đánh giá và hỗ trợ doanh nghiệp hai nước tận dụng ưu đãi thuế quan. Đặc biệt, chính quyền các bang của Australia có thể xây dựng chiến lược hợp tác với từng tỉnh, thành Việt Nam. Quan trọng hơn, doanh nghiệp Australia trong các lĩnh vực thế mạnh như nông sản, giáo dục và khoáng sản có thêm công cụ đánh giá môi trường đầu tư tại Việt Nam", bà Renee Deschamps - Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Australia tại Việt Nam thông tin.
Chung nhận định này, ông Nguyễn Minh Khôi - Giám đốc chương trình Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu cũng chia sẻ, Viện Tony Blair đã làm việc chặt chẽ với Bộ Công Thương, cụ thể là với Vụ Chính sách thương mại đa biên trong thời gian vừa qua để cung cấp một số gợi ý, góp ý về mặt phương pháp luận cũng như là phương thức điều tra để đảm bảo Bộ chỉ số được xử lý xây dựng trên cơ sở khoa học toàn diện.
Đồng thời các dữ liệu và các phân tích kết quả dữ liệu được đưa ra dựa trên quy trình chặt chẽ, đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế cũng như là xử lý minh bạch về số liệu.
Trong thời gian tới, Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương, Vụ Chính sách thương mại đa biên để cùng hỗ trợ triển khai Bộ chỉ số FTA Index trên toàn quốc cũng như là cải cách năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam ngày càng mạnh hơn và có nhiều tính cạnh tranh hơn trong việc tham gia vào cái chuỗi giá trị xuất khẩu toàn cầu.
Để phát huy tối đa tiềm năng của FTA Index, Bộ Công Thương xác định đây không chỉ là công cụ đánh giá đơn lẻ cho năm 2024 hay giới hạn ở phạm vi các tỉnh thành. Thay vào đó, dựa trên đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Bộ Công Thương sẽ triển khai một lộ trình toàn diện và dài hạn.
Cụ thể, Bộ Công Thương sẽ định kỳ cập nhật và mở rộng phạm vi đánh giá song song với việc tăng cường năng lực cho địa phương thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu, sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành và cơ quan liên quan tạo nên một hệ sinh thái thúc đẩy hiệu quả thực thi FTA trên toàn quốc.
Trước xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, cạnh tranh chiến lược và chiến tranh thương mại giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, đặc biệt là xu hướng bảo hộ mậu dịch ngày càng gia tăng; cùng với chính sách thuế quan của các nước lớn tác động tiêu cực đến thương mại toàn cầu, Bộ Công Thương xác định việc nâng cao hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại tự do là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách và là một trong những công cụ chiến lược, trong đó có việc triển khai Bộ chỉ số FTA Index.
Trong thời gian tới, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục triển khai cơ chế đánh giá FTA Index định kỳ hằng năm nhằm kịp thời phát hiện những điểm nghẽn trong quá trình thực thi, đồng thời đề xuất các giải pháp cải thiện một cách cụ thể.
Bộ cũng sẽ tăng cường phối hợp với các Bộ, ngành Trung ương, các địa phương, hiệp hội doanh nghiệp và ngành hàng để xây dựng năng lực phân tích chính sách FTA tại cơ sở hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các rào cản thương mại mới.
FTA Index sẽ là căn cứ quan trọng để Chính phủ, các Bộ, ngành có cơ sở hoạch định chính sách điều hành xuất nhập khẩu sát với thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh thương mại quốc tế đang phải trải qua nhiều biến động phức tạp như hiện nay.
Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đẩy mạnh vai trò điều phối, hướng dẫn và cam kết đồng hành cùng các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp trong việc tận dụng hiệu quả các FTA để đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và sản phẩm xuất khẩu, góp phần duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững và hiện thực hóa mục tiêu hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu rộng, thực chất mà Đảng, Nhà nước ta đã đề ra.
Với dữ liệu minh bạch, công cụ đo lường khoa học FTA Index đang góp phần hiện thực hóa khát vọng vươn mình của Việt Nam. Không chỉ hướng đến các mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu và kinh tế, Bộ chỉ số FTA Index còn là động lực để Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của một dân tộc đang vươn mình mạnh mẽ trên bản đồ thương mại toàn cầu.