Sau lễ công bố FTA Index do Bộ Công Thương phối hợp các bộ, ngành tổ chức, với sự tham dự và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, một chuyển động đáng chú ý đã diễn ra ở nhiều địa phương. Không dừng lại ở việc theo dõi thứ hạng, nhiều tỉnh, thành phố đã chủ động tiếp cận bộ chỉ số như một công cụ tự đánh giá để điều chỉnh chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho biết phản ứng từ địa phương sau khi FTA Index được công bố là “rất tích cực”. Ông cho biết, ngay sau sự kiện, Vụ Chính sách thương mại đa biên đã nhận được hàng loạt đề nghị trực tiếp từ các tỉnh, đặc biệt là các đô thị lớn, liên quan đến việc giải thích phương pháp đánh giá, cung cấp bảng chỉ số chi tiết và hướng dẫn cách cải thiện kết quả trong các kỳ xếp hạng tiếp theo.
Ngoài ra, điểm đáng ghi nhận là nhiều kế hoạch được xây dựng theo hướng bài bản, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành, xác định đầu mục công việc, mốc thời gian hoàn thành và cơ chế báo cáo định kỳ với lãnh đạo tỉnh, thành phố.
“Có những tỉnh gửi công văn đề nghị được cung cấp đầy đủ bảng đánh giá từng chỉ số, từng nội dung, để họ biết mình đang yếu ở đâu, cần phải làm gì để cải thiện”, ông Khanh cho hay. Đáng chú ý, một số địa phương không chỉ dừng ở mức tìm hiểu mà đã chủ động xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, đặt mục tiêu rõ ràng như lọt vào top 3 hoặc top 5 trong kỳ đánh giá tiếp theo.
Quan trọng hơn, tư duy của nhiều địa phương đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Việc tham gia xếp hạng không còn là mục tiêu cuối cùng, mà chỉ là một phần trong nỗ lực lớn hơn nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp. Thậm chí, có địa phương mà lãnh đạo trực tiếp chủ trì các cuộc họp chuyên đề, mời đại diện Vụ Chính sách thương mại đa biên cùng các sở, ban, ngành liên quan để cùng thảo luận về tính khả thi của kế hoạch hành động.
Ông Khanh nhấn mạnh, đó cũng chính là bản chất sâu xa của việc xây dựng và công bố FTA Index thúc đẩy sự vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt và hiệu quả hơn của chính quyền địa phương trong thực thi các cam kết FTA.
Ngay sau khi Bộ chỉ số FTA Index năm 2024 được công bố, nhiều tỉnh, thành phố đã chuyển mình, chủ động xây dựng kế hoạch nâng cao hiệu quả thực thi FTA, từ đó nâng tầm công tác hội nhập kinh tế.
Với thành phố Đà Nẵng, để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Kế hoạch số 77/KH-UBND về nâng cao thứ hạng trong Bộ chỉ số FTA Index.
Kế hoạch 77/KH-UBND đặt mục tiêu cải thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do trên địa bàn thành phố. Trong đó, xác định rõ các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm duy trì những chỉ số, chỉ số thành phần đã đạt kết quả cao, đồng thời khắc phục, cải thiện những chỉ số còn ở mức thấp.
Hiện thực hóa mục tiêu trên, lãnh đạo thành phố Đà Nẵng cho rằng, cần tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin về FTA đến toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn.
Trong đó, chú trọng nâng cao nhận thức, hiểu biết và năng lực thực thi các cam kết của doanh nghiệp. Từ đó, giúp doanh nghiệp chủ động tham gia và khai thác hiệu quả các cơ hội mà các FTA mang lại. Đặc biệt, thành phố Đà Nẵng sẽ tập trung tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn, hội nghị, hội thảo chuyên đề với nội dung được thiết kế phù hợp theo từng nhóm lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.
Trong Kế hoạch 77/KH-UBND, UBND thành phố Đà Nẵng cũng chỉ đạo các sở, ngành chủ động xây dựng kế hoạch, đề xuất phương án và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trung ương để ban hành các chương trình truyền thông hiệu quả.
Nội dung tập trung vào những vấn đề mà doanh nghiệp còn hạn chế trong tiếp cận, như tận dụng cam kết về quy tắc xuất xứ hàng hóa, biện pháp phòng vệ thương mại, các quy định liên quan đến thuận lợi hóa thương mại, cam kết về kiểm dịch động thực vật (SPS), cũng như việc tuân thủ các tiêu chuẩn liên quan đến phát triển bền vững trong lao động, môi trường và trách nhiệm xã hội.
Ngoài ra, thành phố khuyến khích việc sử dụng đa dạng các hình thức truyền thông, từ báo chí, phát thanh, truyền hình đến mạng xã hội, các video clip minh họa trực quan, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận và nắm bắt thông tin hơn.
Song song với đó, việc thực thi các kế hoạch trước đây liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế cũng được tiếp tục triển khai đồng bộ. Đặc biệt là Kế hoạch thực hiện Nghị quyết về nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững giai đoạn 2023 - 2030; cùng với các kế hoạch thực hiện Hiệp định CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP. Tất cả sẽ được lồng ghép với các kế hoạch cũ của thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và tiết kiệm nguồn lực.
Việc xây dựng và ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần được thúc đẩy để nâng cao năng lực cạnh tranh. Các chính sách này không chỉ tập trung vào hỗ trợ tài chính mà còn khuyến khích đổi mới công nghệ, cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, các tiêu chí phát triển bền vững được lồng ghép vào hệ thống chính sách hỗ trợ, với những nội dung như ưu đãi tín dụng xanh, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ thân thiện với môi trường, khuyến khích áp dụng hệ thống quản lý môi trường đạt chuẩn quốc tế. Đây là bước đi quan trọng nhằm giúp doanh nghiệp không chỉ mở rộng thị trường mà còn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các đối tác quốc tế.
Thành phố đặt trọng tâm vào việc nâng cao năng lực hội nhập thị trường quốc tế thông qua các FTA thế hệ mới, từ đó tìm kiếm thêm nhiều thị trường xuất khẩu tiềm năng, giảm thiểu sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Đồng thời, việc tham gia chọn lọc các sáng kiến, mạng lưới, tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế mới sẽ được cân nhắc trên cơ sở phù hợp với tình hình, tiềm lực và định hướng phát triển của thành phố.
Tương tự, với tỉnh Thanh Hóa, theo kết quả Bộ chỉ số FTA Index năm 2024, tỉnh Thanh Hóa đạt 34,13 điểm, đứng thứ 2 cả nước, chỉ xếp sau Cà Mau. Thành tích này không chỉ phản ánh sự nỗ lực của chính quyền địa phương, mà còn khẳng định quyết tâm đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp trong việc tận dụng hiệu quả cơ hội từ các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Một trong những giải pháp hiệu quả để Thanh Hóa trở thành điểm sáng hội nhập của khu vực Bắc Trung Bộ đó là “đòn bẩy” đến từ các FTA. Thời gian qua, tỉnh Thanh Hóa đã chú trọng, ưu tiên những giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thực thi tốt nhất FTA. Thống kê của Sở Công Thương tỉnh cũng cho thấy, tính đến thời điểm này có 111 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu vào thị trường CPTPP; 101 doanh nghiệp xuất khẩu vào EU nhờ EVFTA; 24 doanh nghiệp tiếp cận thị trường Anh thông qua UKVFTA và có đến 303 doanh nghiệp giao thương với các nước thuộc RCEP...
Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm 2025, có tới 47% kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh được hưởng ưu đãi thuế quan từ FTA, tăng 6 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Những kết quả này đã cho thấy năng lực “hấp thụ” chính sách ngày càng mạnh, doanh nghiệp không chỉ biết tận dụng thuế quan mà còn buộc phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cấp tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu bền vững.
Chia sẻ từ thực tiễn, bà Trịnh Thị Cúc - Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu Thủy sản Thanh Hóa cho biết, nhờ các FTA, công ty đã mở rộng sang những thị trường khó tính ở Mỹ, EU và châu Á.
Câu chuyện này cho thấy hiệu quả thiết thực mà FTA mang lại. Doanh nghiệp không chỉ tiếp cận thị trường mới, mà còn nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng chuẩn mực quốc tế, tạo việc làm bền vững cho hàng nghìn lao động.
Bên cạnh thành công, công tác hội nhập, thực thi các FTA của Thanh Hóa cũng đối diện nhiều thách thức. Biến động thương mại toàn cầu, nguy cơ Mỹ và một số quốc gia tăng thuế nhập khẩu hàng hóa châu Á, yêu cầu bền vững về môi trường và lao động… đều đặt doanh nghiệp trước sức ép lớn.
Giai đoạn 2021 - 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh ước đạt 30 tỷ USD, tăng bình quân 15,5%/năm. Năm 2025, Thanh Hóa đặt mục tiêu xuất khẩu 8 tỷ USD, hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ lớn của cả nước.
Hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh Thanh Hóa xác định ba hướng đi chiến lược: Đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất; đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một vài đối tác rủi ro; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, tiếp cận vốn và thông tin thị trường.
Hay với tỉnh Nghệ An, tại Lễ công bố Bộ chỉ số FTA Index năm 2024 tỉnh đạt 24,03/40 điểm, xếp thứ 33 trên cả nước.
Cụ thể các tiêu chí thành phần của tỉnh Nghệ An như sau: Mức độ tiếp cận thông tin về FTA của doanh nghiệp đạt 5,94 điểm, xếp thứ 29; tình hình tuân thủ các quy định pháp luật nội hóa từ cam kết FTA đạt 4,82 điểm, xếp thứ 39. Hiệu quả các chương trình, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA đạt 5,07 điểm, xếp thứ 32; việc triển khai các cam kết phát triển bền vững tại địa phương đạt 6,08 điểm, xếp thứ 29.
Theo lãnh đạo UBND tỉnh Nghệ An cho biết, việc Bộ Công Thương công bố FTA Index 2024 là nguồn động viên, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn cho Nghệ An và các địa phương trong việc thực thi FTA hiệu quả hơn nữa. FTA Index là thông tin quan trọng để lãnh đạo tỉnh tăng cường chỉ đạo, giám sát việc thực thi tại địa phương, là cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách, chiến lược phát triển xuất khẩu của tỉnh Nghệ An trong giai đoạn sắp tới.
Với kỳ vọng và quyết tâm, tỉnh Nghệ An phấn đấu năm 2025 đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 4,0 tỷ USD và cam kết tiếp tục nỗ lực, hành động quyết liệt để cải thiện môi trường thực thi FTA, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp phát triển, đóng góp vào thành công chung của cả nước trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Tỉnh Nghệ An cũng phấn đấu năm 2025 và những năm tiếp theo chỉ số FTA Index của tỉnh sẽ nằm trong top 20 (tính theo số lượng khi chưa sáp nhập tỉnh). Đây thực sự là một thử thách lớn đối với tỉnh Nghệ An.
Hiện thực hóa mục tiêu, UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị có liên quan cần tăng cường phổ biến về FTA cho các đối tượng liên quan, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết về nội dung cam kết cũng như các công việc cần triển khai để thực thi hiệu quả các FTA.
Đẩy mạnh công tác thông tin thị trường, các yêu cầu về kỹ thuật, chính sách, quy định về quản lý xuất nhập khẩu hàng hóa của thị trường các nước tham gia FTA; nâng cao chất lượng dự báo để các doanh nghiệp kịp thời nắm bắt và chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động xúc tiến xuất khẩu, tham mưu giải pháp phát triển nguồn nguyên liệu trong nước giúp doanh nghiệp tăng tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ; kịp thời hướng dẫn các thông tin liên quan đến việc cấp C/O cho doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa vào các thị trường có FTA, các kỹ năng ứng phó với các vụ việc về phòng vệ thương mại.
Bên cạnh đó cần triển khai có hiệu quả các chương trình hỗ trợ, nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ phù hợp với cam kết quốc tế.
