EU kiểm soát và cảnh báo sản phẩm không an toàn như thế nào?

Từ cảnh báo đến mạng lưới kiểm soát toàn châu Âu

Theo Báo cáo Safety Gate 2025 của Ủy ban châu Âu được công bố vào tháng 3/2026, trong năm 2025, hệ thống cảnh báo nhanh của EU ghi nhận 4.671 cảnh báo về sản phẩm nguy hiểm, mức cao nhất kể từ khi cơ chế trao đổi thông tin được triển khai vào năm 2003. Con số này phần nào cho thấy quy mô của bài toán bảo đảm an toàn hàng hóa tại thị trường chung châu Âu.

Phía sau hàng nghìn cảnh báo là một cơ chế kiểm soát được thiết kế theo hướng liên thông. Khi một sản phẩm nguy hiểm được phát hiện tại một quốc gia, thông tin nhanh chóng được chia sẻ để các cơ quan chức năng trên toàn EU và Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) cùng kiểm tra, truy vết và xử lý.

“Xương sống” của cơ chế này là Safety Gate. Đây là hệ thống cảnh báo nhanh của EU đối với các sản phẩm phi thực phẩm nguy hiểm. Hệ thống cho phép cơ quan quốc gia chịu trách nhiệm về an toàn sản phẩm trao đổi thông tin về những sản phẩm có nguy cơ và các biện pháp xử lý đã được áp dụng. Safety Gate hoạt động liên tục 7 ngày/tuần, 365 ngày/năm và bao phủ cả sản phẩm tiêu dùng lẫn sản phẩm phục vụ mục đích chuyên nghiệp. Dược phẩm, thiết bị y tế, thực phẩm và thức ăn chăn nuôi không thuộc phạm vi của Safety Gate do đã có những hệ thống cảnh báo chuyên biệt.

Quy trình kiểm soát bắt đầu từ cấp quốc gia. Khi cơ quan giám sát thị trường phát hiện một sản phẩm nguy hiểm, thông tin về sản phẩm, loại rủi ro và biện pháp đã áp dụng được đưa lên Safety Gate. Ủy ban châu Âu kiểm tra và lưu chuyển thông tin. Từ cảnh báo này, cơ quan chức năng tại những quốc gia khác rà soát thị trường của mình; nếu phát hiện cùng sản phẩm, các biện pháp xử lý tiếp tục được triển khai và cập nhật trở lại hệ thống. Thông tin cuối cùng được công khai trên Cổng thông tin Safety Gate để người tiêu dùng tiếp cận.

Theo cơ chế này, một cảnh báo phát đi từ một quốc gia có thể kích hoạt hoạt động rà soát tại nhiều thị trường khác. Tùy mức độ rủi ro, cơ quan chức năng có thể rút sản phẩm khỏi thị trường, thu hồi từ người tiêu dùng, ngăn hàng hóa tại biên giới hoặc yêu cầu các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ thông tin chào bán.

So với năm 2024, số cảnh báo được phát đi qua Safety Gate trong năm 2025 tăng 13%. Đáng chú ý, các cơ quan quốc gia thông báo 5.794 biện pháp xử lý tiếp nối sau khi tiếp nhận cảnh báo, tăng 35% so với năm trước. Diễn biến này phản ánh quá trình phối hợp xử lý sản phẩm nguy hiểm giữa các thành viên trong mạng lưới sau khi thông tin cảnh báo được chia sẻ.

Xét theo nhóm sản phẩm, mỹ phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 36% tổng số cảnh báo trong năm 2025; tiếp đến là đồ chơi với 16% và thiết bị, đồ điện 11%. Về loại rủi ro, hóa chất chiếm 53%, tiếp theo là nguy cơ gây thương tích 14% và hóc, nghẹn 9%. Đáng chú ý, gần 8 trong 10 cảnh báo đối với mỹ phẩm liên quan sự hiện diện của BMCHA, một loại hương liệu tổng hợp bị cấm có thể gây ảnh hưởng đến hệ sinh sản và kích ứng da.

Bên cạnh Hệ thống cảnh báo nhanh, Safety Gate được tổ chức thành một hệ sinh thái gồm Cổng thông tin Safety Gate và Safety Business Gateway, đồng thời kết nối với các công cụ dành cho từng chủ thể. Doanh nghiệp có thể báo cáo sản phẩm nguy hiểm hoặc tai nạn; người tiêu dùng phản ánh vấn đề an toàn qua Consumer Safety Gateway; các sàn thương mại điện tử có kênh đăng ký riêng, trong khi SAGA hỗ trợ đánh giá rủi ro sản phẩm.

Cơ chế này tạo ra dòng thông tin giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng trực tuyến và người tiêu dùng, hỗ trợ phát hiện, truy vết và xử lý sản phẩm nguy hiểm trên thị trường.

Siết “cửa ngõ” thương mại điện tử bằng công nghệ

Theo Ủy ban châu Âu, năm 2024, khoảng 4,6 tỷ lô hàng giá trị thấp, trị giá không quá 150 euro, đã được nhập khẩu vào thị trường EU, tương đương khoảng 12 triệu kiện hàng mỗi ngày và gấp đôi năm 2023.

Khối lượng hàng hóa lớn, tốc độ giao dịch nhanh và khả năng người bán tiếp cận trực tiếp khách hàng tại nhiều quốc gia đang tạo thêm sức ép đối với hoạt động giám sát thị trường. Trước thực tế đó, EU đang tăng cường các công cụ giám sát trên môi trường số.

Một trong những công cụ đáng chú ý là eSurveillance Webcrawler. Công cụ này được sử dụng để phát hiện những sản phẩm đã nằm trong danh sách cảnh báo của Safety Gate, nhưng vẫn tiếp tục được chào bán hoặc xuất hiện trở lại trên các cửa hàng trực tuyến và sàn thương mại điện tử. Trong năm 2025, công cụ này đã rà quét hơn 1,6 triệu đường dẫn trên môi trường trực tuyến, qua đó phát hiện hơn 20.800 đường dẫn liên quan đến các sản phẩm nguy hiểm đã được cảnh báo.

Cùng với việc tăng cường công cụ giám sát, EU cũng siết trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh trực tuyến. Quy định chung về an toàn sản phẩm (GPSR) xác lập nguyên tắc mọi sản phẩm bán tại EU, dù trực tuyến hay trực tiếp và bất kể xuất xứ, đều phải bảo đảm an toàn. Các sàn thương mại điện tử hoạt động tại EU phải đăng ký trên Cổng thông tin Safety Gate và cung cấp một đầu mối liên hệ duy nhất. Đến cuối năm 2025, hơn 1.200 sàn thương mại điện tử đã đăng ký.

Bước sang năm 2026, hoạt động giám sát tiếp tục được mở rộng với cơ chế “product safety sweep” (tạm dịch: chiến dịch rà soát an toàn sản phẩm). Đây là hoạt động kiểm tra được tiến hành đồng thời trên môi trường trực tuyến nhằm xác định những trường hợp không tuân thủ các yêu cầu của EU về an toàn sản phẩm trong một lĩnh vực cụ thể. Thông qua các hoạt động phối hợp về an toàn sản phẩm (CASP), cơ quan quản lý các nước cũng phối hợp kiểm nghiệm những nhóm sản phẩm cụ thể và trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả giám sát thị trường.

Yêu cầu tăng cường phối hợp xuyên biên giới tiếp tục được đặt ra tại Tuần lễ An toàn Sản phẩm Quốc tế lần thứ 20, diễn ra từ ngày 7-11/9/2026 tại Brussels (Bỉ). Với chủ đề “Product safety in motion” (tạm dịch: An toàn sản phẩm trong thị trường chuyển động), sự kiện quy tụ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức người tiêu dùng, tổ chức quốc tế, giới học thuật và các chuyên gia an toàn sản phẩm. Các phiên thảo luận tập trung vào tương lai của hoạt động thực thi trong một thị trường thay đổi nhanh chóng, trong đó thương mại điện tử và sự phát triển của các sản phẩm thông minh, có khả năng kết nối đang đặt ra những thách thức mới đối với an toàn sản phẩm.

Phát biểu tại sự kiện, Ủy viên châu Âu phụ trách Dân chủ, Tư pháp, Pháp quyền và Bảo vệ Người tiêu dùng Michael McGrath nhấn mạnh, khi thương mại điện tử và các công nghệ mới đang định hình lại thị trường, sự hợp tác giữa các nhà hoạch định chính sách, lực lượng thực thi, các nhà đổi mới sáng tạo và những tổ chức bảo vệ người tiêu dùng quan trọng hơn bao giờ hết.