ESG và chuyển đổi số mở hướng phát triển bền vững cho doanh nghiệp

Đây là thông điệp được các chuyên gia trong và ngoài nước chia sẻ tại Hội thảo quốc tế CIBM 2026 do Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức ngày 28/7.

ESG trở thành yêu cầu tất yếu của doanh nghiệp

Từ góc nhìn của nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, Đại biểu Quốc hội khóa XV - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam Nguyễn Quang Huân cho rằng, phát triển bền vững không còn là xu hướng mang tính khuyến nghị mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi nền kinh tế.

Ông Nguyễn Quang Huân nhắc lại, hơn hai thập kỷ trước, Việt Nam là một trong số ít quốc gia hoàn thành ấn tượng các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) và cũng thuộc nhóm những nước sớm cam kết thực hiện Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc với 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs). Điều đó cho thấy, phát triển bền vững đã trở thành định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển của Việt Nam cũng như của cộng đồng quốc tế.

Theo ông Huân, nếu trước kia mục tiêu chủ yếu là tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và an sinh xã hội thì ngày nay, các yếu tố kinh tế, xã hội và quản trị minh bạch phải được tích hợp ngay trong hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp vì thế trở thành lực lượng trung tâm quyết định thành công của quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế bền vững.

Cùng với sự thay đổi của tư duy quản trị, cách tiếp cận đối với doanh nghiệp cũng được nâng lên. Nếu trước đây, doanh nghiệp chủ yếu thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR), thì hiện nay nhiều quốc gia đã chuyển sang mô hình quản trị toàn diện hơn thông qua ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), coi đây là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và tạo ra giá trị dài hạn.

Tuy nhiên, mức độ tiếp cận ESG giữa các quốc gia vẫn còn khác biệt. “Tại nhiều nền kinh tế phát triển ở châu Âu, Hoa Kỳ và một số nước châu Á, ESG đã trở thành tiêu chuẩn quen thuộc trong quản trị doanh nghiệp và đầu tư. Trong khi đó, tại Việt Nam, ESG vẫn còn là khái niệm tương đối mới, đặc biệt đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi chỉ khoảng 30% doanh nghiệp bước đầu quan tâm hoặc triển khai các hoạt động liên quan đến ESG”, ông Huân cho hay.

Thực tế này cũng được phản ánh tại Horasis Asia Meeting 2026 diễn ra ở Hengqin (Trung Quốc). Theo ông Huân, nhiều chuyên gia trong khu vực đều cho rằng nhận thức về ESG vẫn chưa thống nhất. Một trong những vấn đề được quan tâm là làm thế nào để hạn chế tình trạng “greenwashing” (tô vẽ hình ảnh xanh) và “greenhushing” (cố tình không công bố các hoạt động ESG), qua đó bảo đảm ESG được triển khai thực chất thay vì chỉ mang tính hình thức.

Ông cũng cho rằng, ESG không thể áp dụng theo một khuôn mẫu chung cho mọi ngành nghề. Các lĩnh vực như năng lượng, hạ tầng, tài chính, sản xuất hay cấp nước đều có đặc thù riêng, đòi hỏi hệ thống tiêu chuẩn và chính sách phù hợp. Đây cũng là khoảng trống lớn mà Việt Nam cần sớm hoàn thiện nếu muốn ESG thực sự trở thành động lực đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Hoàn thiện thể chế để ESG tạo giá trị thực chất

Nhận định của ông Nguyễn Quang Huân nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia quốc tế. Theo PGS.TS Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, môi trường kinh doanh toàn cầu đã chuyển từ trạng thái ổn định sang “đứt gãy thường trực”. Vì vậy, doanh nghiệp không thể chỉ theo đuổi hiệu quả mà phải xây dựng năng lực dự báo, thích ứng và phục hồi trước các cú sốc.

GS. Nguyễn Huy Tâm (Trường Đại học Nottingham Trent, Vương quốc Anh) cho rằng, bất định về năng lượng và địa chính trị không chỉ tạo ra rủi ro mà còn có thể trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo xanh nếu doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ sạch. Tuy nhiên, điều này chỉ bền vững khi được hỗ trợ bởi chất lượng thể chế và chính sách ổn định.

Ở góc độ quản trị, TS Bradley A. Corbett, Phó Giáo sư Trường Kinh doanh Ivey (Canada), nhấn mạnh các nhà lãnh đạo cần chuyển từ tư duy quản trị truyền thống sang tư duy lãnh đạo dựa trên hệ thống, có khả năng kết nối các yếu tố kinh tế, công nghệ và xã hội để đưa ra các quyết định dài hạn. Trong khi đó, TS. Yap Kwong Weng, Tổng Giám đốc Vietnam SuperPort®, cho rằng chuyển đổi số, dữ liệu và tự động hóa chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng thời với chuyển đổi xanh và ESG.

Từ góc nhìn nghiên cứu và thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức của doanh nghiệp mà ở khoảng trống về thể chế. Việt Nam chưa có một khung ESG thống nhất ở cấp quốc gia; chưa xây dựng bộ tiêu chí theo từng ngành; còn thiếu cơ chế công bố, giám sát và đánh giá độc lập; đồng thời chưa hình thành đầy đủ hệ sinh thái hỗ trợ, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Để ESG thực sự trở thành động lực phát triển, Việt Nam cần sớm xây dựng Khung ESG quốc gia với lộ trình phù hợp; ưu tiên ban hành bộ tiêu chí cho các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, hạ tầng, tài chính, sản xuất và cấp nước trước khi mở rộng sang các ngành khác. Bên cạnh đó là hoàn thiện cơ chế minh bạch thông tin, phát triển tài chính xanh, tăng cường đào tạo, tư vấn và chuyển giao công nghệ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp triển khai ESG một cách hiệu quả.

“Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm nhiều báo cáo ESG, mà là xây dựng được một hệ thống thể chế đủ hiệu quả để ESG cùng với chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo giá trị cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới”, ông Nguyễn Quang Huân nhìn nhận.

Tại Hội thảo quốc tế CIBM 2026, các chuyên gia khẳng định, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) cùng chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Hiện nay, Việt Nam vẫn còn khoảng trống thể chế khi thiếu khung ESG quốc gia và tiêu chuẩn riêng cho từng ngành. Do đó, hoàn thiện thể chế và cơ chế minh bạch là chìa khóa để triển khai ESG thực chất, tạo giá trị dài hạn.