El Niño rất mạnh đang hình thành, Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Nguy cơ xuất hiện El Niño mạnh tương đương giai đoạn 2015 - 2016

Tại buổi họp báo nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 17/6, bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, cho biết hiện tượng El Niño đã chính thức hình thành trên khu vực xích đạo trung tâm Thái Bình Dương và đang có xu hướng tiếp tục phát triển mạnh trong những tháng tới.

Theo kết quả theo dõi và các mô hình dự báo khí hậu trong nước và quốc tế, El Niño gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Niño rất mạnh hiện được đánh giá ở mức 60-65%. Nếu kịch bản này xảy ra, đây có thể là một trong những đợt El Niño mạnh nhất kể từ năm 1950, với cường độ tương đương sự kiện El Niño lịch sử giai đoạn 2015-2016.

Theo bà Đặng Thanh Mai, quá trình hình thành El Niño năm nay diễn ra tương đối nhanh. Chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6, cho thấy trạng thái El Niño đã được xác lập rõ ràng. Sự chuyển đổi nhanh từ trạng thái trung tính sang El Niño phản ánh quá trình ấm lên mạnh của vùng trung tâm Thái Bình Dương cùng với sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển. Đây là yếu tố làm gia tăng khả năng El Niño tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới.

Thông tin thêm về diễn biến này, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết cơ quan khí tượng đã theo dõi sát hiện tượng El Niño từ đầu năm 2026 và liên tục cập nhật các kịch bản dự báo. Nếu như dự báo tháng 4 chỉ ghi nhận khoảng 20% khả năng xuất hiện El Niño mạnh, thì đến tháng 5 con số này tăng lên 37% và hiện nay đã đạt mức 60-65%. Xu hướng này cho thấy nguy cơ xuất hiện El Niño rất mạnh đang ngày càng rõ nét. Trước nguy cơ đó, ngày 10/6 vừa qua, Tổng Thư ký Liên hợp quốc cũng đã đưa ra cảnh báo về các rủi ro toàn cầu do El Niño gây ra, đồng thời khuyến nghị các quốc gia sớm xây dựng kế hoạch ứng phó.

Thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng

Theo đánh giá của cơ quan khí tượng thủy văn, tác động đáng lo ngại nhất của El Niño đối với Việt Nam là tình trạng thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng. Dự báo trong các tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, nền nhiệt có thể cao hơn từ 1-2 độ C. Điều này đồng nghĩa với việc Bắc Bộ và Trung Bộ có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn so với trung bình nhiều năm, thậm chí ghi nhận các mức nhiệt vượt kỷ lục lịch sử.

Bên cạnh đó, lượng mưa tại nhiều khu vực được dự báo giảm từ 25-50%, tập trung chủ yếu ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Đây đều là những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước. Tại Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ, mùa mưa năm nay có nguy cơ thiếu hụt đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất vụ hè thu. Trong khi đó, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long được dự báo sẽ đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đối với Tây Nguyên, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường, làm gia tăng áp lực về nguồn nước tưới cho các cây công nghiệp chủ lực như cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả. Đặc biệt, nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá ở mức cao. Đây là khu vực từng chịu tác động nặng nề trong đợt El Niño 2015-2016 và hạn mặn lịch sử giai đoạn 2019-2020.

Theo ông Mai Văn Khiêm, bài học từ đợt hạn mặn năm 2019-2020 cho thấy việc dự báo sớm và chủ động điều chỉnh lịch thời vụ đã giúp giảm đáng kể thiệt hại. Nhiều địa phương đã dịch chuyển thời gian gieo sạ vụ lúa thứ ba để tránh cao điểm xâm nhập mặn, qua đó bảo vệ sản xuất hiệu quả hơn.

Không chỉ tác động trong nước, El Niño còn có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Hiện Cục Khí tượng Thủy văn đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và cơ quan khí tượng các nước để đánh giá tác động của hiện tượng này đối với sản xuất nông nghiệp tại nhiều quốc gia.

Một số nước sản xuất nông nghiệp lớn như Thái Lan đã bắt đầu triển khai các kế hoạch tích trữ nguồn nước trên lưu vực sông Mekong nhằm giảm thiểu rủi ro. Những động thái này có thể tác động nhất định tới nguồn nước ở hạ lưu, bao gồm khu vực Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ quan khí tượng cũng lưu ý El Niño không đồng nghĩa với việc thiên tai giảm bớt. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trong các năm El Niño, nhưng nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng vẫn hiện hữu.

Thực tế cho thấy nhiều hiện tượng thiên tai nghiêm trọng từng xảy ra trong các năm El Niño. Điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 hay các đợt lũ lớn tại miền Trung trong những năm El Niño trước đây.

Trước những diễn biến khó lường của thời tiết, ngành khí tượng thủy văn đang tiếp tục theo dõi sát tình hình, cập nhật các kịch bản tác động và tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Chính phủ xây dựng phương án ứng phó từ sớm. Các địa phương, doanh nghiệp và người dân cũng được khuyến nghị chủ động kế hoạch sản xuất, tích trữ nguồn nước và triển khai các giải pháp thích ứng nhằm giảm thiểu rủi ro đối với sản xuất và đời sống.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp, khả năng El Niño kéo dài sang năm 2027 là khá cao, có thể tác động mạnh tới sản xuất nông nghiệp, tài nguyên nước, thủy điện và cung ứng điện. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao các đơn vị chuyên môn xây dựng kịch bản dự báo, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp ứng phó, đồng thời tham mưu Chính phủ triển khai các biện pháp phòng ngừa từ sớm nhằm giảm thiểu rủi ro cho sản xuất và đời sống.