Đưa hương vị núi rừng Điện Biên đến gần người tiêu dùng

Sản phẩm đặc trưng có chất lượng, đậm bản sắc

Từ những tấm khăn thổ cẩm được dệt thủ công, mật ong khai thác từ nguồn hoa rừng tự nhiên đến thịt trâu gác bếp, đông trùng hạ thảo, các sản phẩm đặc trưng của Điện Biên đang từng bước tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường. Đằng sau mỗi sản phẩm không chỉ là câu chuyện sinh kế của người dân mà còn có giá trị văn hóa, tri thức bản địa và nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống. Tuy nhiên, để những sản phẩm này đi xa hơn, bài toán kết nối thị trường, mở rộng kênh phân phối và tiếp cận người tiêu dùng vẫn cần lời giải căn cơ.

Giới thiệu đến phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Loan, Công ty Thương mại và Dịch vụ Loan Nhé cho biết, các sản phẩm đông trùng hạ thảo khô, đông trùng hạ thảo ngâm mật ong, ngâm rượu, thịt trâu gác bếp, thịt bò sấy khô và mật ong rừng của công ty đều là đặc sản của đồng bào dân tộc thiểu số địa phương.

“Điểm nổi bật của các sản phẩm là không sử dụng chất bảo quản. Đối với các sản phẩm thịt khô, cơ sở cũng không sử dụng mì chính mà chỉ sử dụng các loại gia vị tự nhiên như mắc khén, hạt tiêu, ớt và một chút súp để tạo hương vị đặc trưng”, bà Loan chia sẻ.

Đáng chú ý, các sản phẩm đều do cơ sở trực tiếp sản xuất. Người làm ra sản phẩm cũng là người kiểm soát quá trình chế biến trước khi đưa hàng ra thị trường. Hiện cơ sở có hai sản phẩm được công nhận OCOP là đông trùng hạ thảo khô và đông trùng hạ thảo ngâm rượu; sản phẩm thịt trâu gác bếp đang được xây dựng, hoàn thiện để tham gia đánh giá, công nhận OCOP.

Không chỉ có sản phẩm thực phẩm, những giá trị văn hóa truyền thống cũng đang được chuyển hóa thành hàng hóa có khả năng thương mại. Chị Lò Thị Nhung, đại diện Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm chia sẻ, hiện hợp tác xã có 9 thành viên, đều là phụ nữ dân tộc Lào, chủ yếu là những người dân trong bản. Khi có đơn đặt hàng hoặc khách lựa chọn mẫu sản phẩm đặc trưng, hợp tác xã sẽ chuyển mẫu để các thành viên và bà con cùng thực hiện.

Một điểm đáng chú ý là nguyên liệu sản xuất có sự kết hợp giữa sợi công nghiệp và sợi bông tự nhiên. Một số loại khăn được dệt bằng sợi công nghiệp, trong khi những sản phẩm có họa tiết, hoa văn thổ cẩm truyền thống đặc trưng sử dụng sợi bông tự nhiên do bà con tự trồng, thu hoạch và kéo sợi.

Giá sản phẩm dao động từ khoảng 50.000 đồng đến hơn 2 triệu đồng, tùy loại. Những sản phẩm có giá trị cao thường có hoa văn phức tạp, kỹ thuật dệt khó, đòi hỏi sự tỉ mỉ và nhiều thời gian, công sức hoàn thiện.

“Chúng tôi mong muốn mang sản phẩm đến giới thiệu để nhiều người biết hơn về nghề dệt thủ công truyền thống của dân tộc Lào. Đây cũng là cách để lưu giữ, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, lan tỏa giá trị của nghề truyền thống và đưa sản phẩm thổ cẩm đến gần hơn với đông đảo người tiêu dùng”, chị Nhung cho biết.

Ở một lĩnh vực khác, Hợp tác xã Ong mật Điện Biên đang khai thác lợi thế nguồn hoa tự nhiên của vùng Tây Bắc để phát triển các dòng mật ong đặc trưng. Ông Đỗ Xuân Đoàn, đại diện hợp tác xã, cho biết đã có 47 năm gắn bó với nghề nuôi ong, khai thác và chế biến mật ong. Hiện hợp tác xã có hai sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao là mật ong bánh tổ và mật ong hoa ban.

Theo ông Đoàn, nguồn mật chủ yếu đến từ hoa rừng tự nhiên, hoa nhãn và hoa keo. Trong đó, mùa hoa ban đầu xuân là một trong những thời điểm đặc sắc, tạo nên dòng sản phẩm mang dấu ấn thiên nhiên Tây Bắc.

“Mật ong hoa ban được đặt tên để nhấn mạnh nét đặc trưng của mùa hoa rừng Tây Bắc. Màu sắc mật có thể thay đổi theo mùa và từng năm, tùy thuộc vào nguồn hoa mà đàn ong khai thác. Đây là đặc điểm tự nhiên của mật ong từ nhiều nguồn hoa rừng”, ông Đoàn chia sẻ.

Đối với sản phẩm mật ong bánh tổ, hợp tác xã cũng đang chú trọng phương thức khai thác mật nguyên sáp, giữ nguyên bánh tổ thay vì chỉ quay mật như cách làm truyền thống. Sự thay đổi này xuất phát từ quá trình tiếp xúc với thị trường quốc tế và yêu cầu ngày càng cao của khách hàng đối với hình thức, đặc tính sản phẩm.

Gỡ điểm nghẽn phân phối, mở đường cho sản phẩm địa phương

Có thể thấy, các sản phẩm của Điện Biên không thiếu lợi thế để tạo dấu ấn trên thị trường. Tuy nhiên, từ sản xuất đến tiêu thụ vẫn còn khoảng cách. Nhiều cơ sở đã có sản phẩm đạt OCOP, có khách hàng và thị trường nhất định, nhưng quy mô kinh doanh còn nhỏ, phương thức phân phối chủ yếu dựa vào quan hệ quen biết, thương lái hoặc các đầu mối truyền thống.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Loan là một ví dụ. Các sản phẩm của cơ sở đã tiếp cận thị trường Hà Nội khoảng 11 năm, riêng thịt trâu, thịt bò khô đã được kinh doanh khoảng 30 năm. Hà Nội hiện là thị trường tiêu thụ chính. Dù vậy, phương thức bán hàng vẫn chủ yếu là nhỏ lẻ, thông qua thương lái và các đầu mối phân phối.

Bà Loan cho biết: “Tôi rất mong muốn có cơ hội tiếp cận và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử để mở rộng thị trường, tiếp cận thêm nhiều khách hàng. Hiện tại, cơ sở chưa triển khai bán hàng qua các nền tảng này, nhưng trong thời gian tới, các con tôi sẽ hỗ trợ thực hiện”.

Với Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm, câu chuyện mở rộng thị trường còn có những đặc thù riêng. Sản phẩm được làm thủ công, đa dạng về mẫu mã, màu sắc và hoa văn. Ngay cả những sản phẩm cùng một mẫu cũng có thể có khác biệt nhất định do nguyên liệu và quá trình dệt thủ công. Đây vừa là giá trị tạo nên tính độc đáo, vừa là thách thức khi đưa sản phẩm lên các nền tảng bán hàng trực tuyến vốn đòi hỏi thông tin, hình ảnh và quy cách hàng hóa rõ ràng.

Hiện hợp tác xã chủ yếu bán hàng qua Facebook hoặc tiếp nhận đơn đặt trực tiếp. Khách hàng được gửi hình ảnh để lựa chọn trước khi đặt mua. Hợp tác xã chưa triển khai livestream vì lo ngại khó giới thiệu đầy đủ sự khác biệt giữa các sản phẩm.

“Chúng tôi rất mong muốn được hướng dẫn, chia sẻ thêm kiến thức và kinh nghiệm bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử. Qua chương trình, hợp tác xã cũng có cơ hội tham khảo cách làm của các doanh nghiệp khác, từ đó tìm ra phương thức phù hợp để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm thổ cẩm, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng”, chị Lò Thị Nhung bày tỏ.

Trong khi đó, với Hợp tác xã Ong mật Điện Biên, khó khăn lớn lại nằm ở khả năng kết nối với các đối tác phân phối và thị trường xuất khẩu. Ông Đỗ Xuân Đoàn cho biết, sản phẩm của hợp tác xã từng nhận được sự quan tâm của một số đối tác Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Đặc biệt, có đối tác Nhật Bản từng trực tiếp đến tìm hiểu cơ sở sản xuất, quan tâm đến sản phẩm mật ong bánh tổ và đề xuất yêu cầu về hình thức đóng gói.

Tuy nhiên, những cơ hội ban đầu chưa được chuyển hóa thành hoạt động hợp tác ổn định. Dịch Covid-19 ảnh hưởng đến việc đi lại, giao dịch của đối tác nước ngoài. Đến nay, hợp tác xã vẫn chủ yếu tiêu thụ trong nước, thông qua bán lẻ và một số đơn hàng riêng lẻ.

“Quy mô sản xuất chưa lớn, trong khi bản thân chủ yếu tập trung vào chuyên môn sản xuất nên chưa có nhiều điều kiện tiếp cận các kênh phân phối và khách hàng tiềm năng. Tôi kỳ vọng thông qua chương trình, hợp tác xã có thêm cơ hội kết nối với các đối tác, đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và học hỏi kỹ năng bán hàng trực tuyến”, ông Đoàn chia sẻ.

Từ ba câu chuyện trên có thể thấy, khó khăn của các cơ sở sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ nằm ở khâu làm ra sản phẩm mà còn ở năng lực tổ chức thị trường. Sản phẩm có chất lượng, có câu chuyện riêng và được công nhận OCOP mới là điều kiện ban đầu. Muốn phát triển bền vững, các cơ sở cần tiếp tục hoàn thiện quy cách, bao bì, nhãn mác, thông tin truy xuất nguồn gốc, xây dựng hình ảnh và lựa chọn kênh phân phối phù hợp.

Đặc biệt, hoạt động xúc tiến thương mại cần hướng đến kết nối thực chất giữa cơ sở sản xuất với nhà phân phối, doanh nghiệp bán lẻ, hệ thống siêu thị và các nền tảng thương mại điện tử. Với những sản phẩm có đặc trưng riêng như thổ cẩm thủ công, mật ong hoa rừng hay thịt trâu gác bếp, việc kể được câu chuyện về nguồn gốc, quy trình sản xuất và giá trị văn hóa sẽ giúp tạo khác biệt, tăng khả năng nhận diện và thuyết phục người tiêu dùng.

Một hướng đi khác là hỗ trợ các hợp tác xã, cơ sở sản xuất từng bước nâng cao năng lực bán hàng số, từ chụp ảnh, xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm đến livestream, xử lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng. Đây là những kỹ năng cần thiết để hàng hóa địa phương không chỉ xuất hiện tại các hội chợ, triển lãm mà còn có thể tiếp cận người tiêu dùng thường xuyên.

Với Điện Biên, đưa sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số ra thị trường rộng lớn hơn không đơn thuần là câu chuyện tăng doanh thu. Đó còn là cách tạo sinh kế, duy trì nghề truyền thống, phát huy giá trị tài nguyên bản địa và khuyến khích người dân gắn bó với hoạt động sản xuất. Khi những sản phẩm mang hương vị núi rừng và bản sắc văn hóa được kết nối đúng thị trường, giá trị tạo ra sẽ không chỉ dừng ở mỗi đơn hàng mà còn góp phần bảo tồn những giá trị đặc trưng của địa phương.