Dư âm chiến thắng 'lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu'

Gắn liền với thắng lợi ấy là tầm vóc tư tưởng của Hồ Chí Minh, nghệ thuật quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bản lĩnh của dân tộc Việt Nam trong thời đại mới. Qua dư âm câu thơ nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu: “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, bài viết phân tích giá trị lịch sử và hiện thực của Chiến thắng Điện Biên Phủ dưới góc nhìn lịch sử quân sự và chiến lược quốc phòng, từ đó rút ra những luận điểm có ý nghĩa định hướng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay.

Trong dòng chảy lịch sử nhân loại, không nhiều trận đánh mang tầm vóc làm thay đổi cục diện chính trị - quân sự toàn cầu như Điện Biên Phủ năm 1954. Chiến thắng ấy không chỉ kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp ở Đông Dương, mà còn mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi thế giới.

Câu thơ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” không chỉ là sự thăng hoa của cảm xúc thi ca, mà còn là sự khái quát mang tính khoa học về tầm ảnh hưởng của chiến thắng. Đặt trong chỉnh thể “Việt Nam - Hồ Chí Minh - Võ Nguyên Giáp - Điện Biên Phủ”, ta thấy rõ một hệ quy chiếu hoàn chỉnh: từ tư tưởng, lãnh đạo chiến lược đến tổ chức thực tiễn và kết quả lịch sử.

Hồ Chí Minh - nền tảng tư tưởng của chiến tranh nhân dân

Dưới góc nhìn lịch sử quân sự, Chiến thắng Điện Biên Phủ trước hết là sự hiện thực hóa tư tưởng chiến tranh nhân dân của Hồ Chí Minh. Đây là sự kế thừa sáng tạo truyền thống giữ nước của dân tộc kết hợp với lý luận quân sự Mác - Lênin.

Tư tưởng đó thể hiện ở ba phương diện cốt lõi: Chiến tranh toàn dân, không chỉ quân đội mà toàn dân tham gia, từ hậu cần, vận tải đến chiến đấu. Hình ảnh hàng vạn dân công hỏa tuyến, xe đạp thồ, gùi thóc, kéo pháo là minh chứng sinh động cho sức mạnh này.

Chiến tranh toàn diện, kết hợp quân sự với chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa. Điện Biên Phủ không chỉ là trận đánh trên chiến trường mà còn là đòn quyết định trên bàn đàm phán tại Hội nghị Geneva.

Chiến tranh lâu dài, kiên trì, bền bỉ, lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch nhiều. Chính nền tảng tư tưởng này đã tạo nên “thế trận lòng dân” - yếu tố quyết định để biến những điều tưởng như không thể thành hiện thực. Từ góc độ chiến lược quốc phòng, đây là bài học có giá trị xuyên thời đại: sức mạnh quân sự không thể tách rời sức mạnh chính trị - xã hội.

Võ Nguyên Giáp - đỉnh cao nghệ thuật quân sự Việt Nam hiện đại

Nếu Hồ Chí Minh là người kiến tạo tư tưởng, thì Võ Nguyên Giáp là người hiện thực hóa tư tưởng ấy bằng nghệ thuật quân sự độc đáo. Điểm nổi bật nhất là quyết định chuyển từ phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” - một quyết định mang tính bước ngoặt.

Dưới góc nhìn khoa học quân sự, quyết định này thể hiện tư duy chiến lược linh hoạt: không giáo điều, không máy móc, mà căn cứ vào thực tiễn lực lượng, địa hình, hậu cần. Khả năng đánh giá đúng tương quan lực lượng, nhận thức rõ hạn chế của ta và ưu thế của địch để lựa chọn phương án tối ưu.

Đặt yếu tố con người lên trên, tránh tổn thất không cần thiết, bảo toàn lực lượng lâu dài. Nghệ thuật quân sự tại Điện Biên Phủ còn thể hiện qua phương thức tác chiến “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt” - một hệ thống chiến thuật toàn diện, từng bước bào mòn, chia cắt và tiêu diệt tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của đối phương. Điều này khẳng định một chân lý: nghệ thuật quân sự Việt Nam không chỉ là sản phẩm của hoàn cảnh, mà còn là kết tinh của trí tuệ, bản lĩnh và sáng tạo.

Điện Biên Phủ - đỉnh cao của chiến tranh nhân dân

Chiến thắng Điện Biên Phủ là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, nhưng nổi bật nhất là sự phát huy tối đa sức mạnh chiến tranh nhân dân. Từ góc độ lịch sử quân sự, có thể khái quát ba đặc trưng:

Một là, chủ động chiến lược. Ta lựa chọn Điện Biên Phủ làm nơi quyết chiến chiến lược, biến “cái bẫy” của địch thành “cái bẫy” của ta.

Hai là, hiệp đồng binh chủng. Lần đầu tiên quân đội ta tổ chức tác chiến quy mô lớn với pháo binh, công binh, bộ binh hiệp đồng chặt chẽ.

Ba là, sáng tạo trong hậu cần. Hệ thống vận tải thủ công nhưng hiệu quả cao, bảo đảm cung cấp liên tục cho chiến dịch kéo dài. Từ một đội quân chủ yếu chiến đấu du kích, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã trưởng thành vượt bậc, đủ sức đánh bại một tập đoàn cứ điểm được coi là “pháo đài bất khả xâm phạm”.

Câu thơ của Tố Hữu không chỉ là cảm xúc dân tộc mà còn phản ánh đúng tầm vóc quốc tế của chiến thắng. Về lịch sử thế giới, Điện Biên Phủ đã giáng đòn quyết định vào chủ nghĩa thực dân cũ, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh. Làm thay đổi cán cân lực lượng quốc tế, góp phần định hình trật tự thế giới trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Truyền cảm hứng cho các dân tộc bị áp bức, khẳng định rằng một quốc gia nhỏ vẫn có thể chiến thắng cường quốc nếu có đường lối đúng đắn.

Từ góc nhìn chiến lược quốc phòng, đây là minh chứng điển hình cho chiến tranh bất đối xứng; nơi yếu tố chính trị, tinh thần và chiến lược có thể vượt qua ưu thế về vũ khí và công nghệ.

Khát vọng phát triển quốc gia hùng cường

Trong bối cảnh thế giới biến động phức tạp, những giá trị của Điện Biên Phủ vẫn còn nguyên ý nghĩa thời sự.

Thứ nhất, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh. “Thế trận lòng dân” vẫn là nền tảng. Quốc phòng không chỉ là nhiệm vụ của quân đội mà của toàn xã hội.

Thứ hai, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Nếu trước đây là sự ủng hộ của phe xã hội chủ nghĩa, thì כיום là hội nhập quốc tế, hợp tác quốc phòng, ngoại giao đa phương.

Thứ ba, phát triển nghệ thuật quân sự trong điều kiện mới. Chiến tranh hiện đại có sự tham gia của công nghệ cao, không gian mạng, tác chiến điện tử. Tuy nhiên, nguyên lý cốt lõi – linh hoạt, sáng tạo, lấy con người làm trung tâm – vẫn không thay đổi.

Thứ tư, giữ vững độc lập, tự chủ chiến lược. Điện Biên Phủ cho thấy chỉ khi tự chủ về đường lối và quyết sách, quốc gia mới có thể giành thắng lợi bền vững.

“Việt Nam - Hồ Chí Minh - Võ Nguyên Giáp - Điện Biên Phủ” không chỉ là một chuỗi sự kiện lịch sử, mà là một hệ giá trị mang tính biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng dân tộc. Dư âm “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” vẫn còn vang vọng đến hôm nay như một lời nhắc nhở về sức mạnh của một dân tộc không nằm ở quy mô lãnh thổ hay tiềm lực vật chất, mà ở ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết và đường lối đúng đắn.

Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, hùng cường, thì những bài học từ Điện Biên Phủ vẫn là kim chỉ nam cho tư duy chiến lược: Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; linh hoạt trong phương thức thực hiện; phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của quốc gia. Chiến thắng Điện Biên Phủ vì thế không chỉ thuộc về quá khứ, mà còn là nguồn lực tinh thần to lớn cho hiện tại và tương lai - một biểu tượng bất diệt của Việt Nam trong lịch sử nhân loại./.

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu

Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam