Động lực mới cho hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam - Nhật Bản

Nhận lời mời của Nhà nước Nhật Bản, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8-11/11/2026. Nhân dịp này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Tạ Đức Minh, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản về ý nghĩa chuyến thăm, những động lực hợp tác mới và kỳ vọng thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai nước trong thời gian tới.

Nhiều dư địa trong hợp tác năng lượng, công nghiệp chế biến

- Thưa ông, nhìn lại chặng đường hợp tác vừa qua, ông đánh giá như thế nào về những dấu ấn nổi bật trong quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nhật Bản, cũng như những đóng góp của Nhật Bản đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam?

Tham tán thương mại Tạ Đức Minh: Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nhật Bản tiếp tục phát triển tích cực, đặc biệt sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2023. 

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 51,4 tỷ USD, tăng trên 11% so với năm 2024. 9 tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều đạt khoảng 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Nhật Bản tiếp tục là một trong những đối tác thương mại và đầu tư hàng đầu của Việt Nam, với tổng vốn đầu tư đăng ký lũy kế khoảng 80 tỷ USD, đứng thứ ba trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là quan hệ thương mại hai nước có tính bổ trợ cao. Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng dệt may, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải và phụ tùng, gỗ, thủy sản, thực phẩm chế biến; đồng thời nhập khẩu máy móc, công nghệ, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.

Trong bối cảnh tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt cột mốc 1.000 tỷ USD, Nhật Bản không chỉ đóng góp vào tăng trưởng thương mại mà còn có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng tăng trưởng, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Trong giai đoạn tới, hợp tác kinh tế và thương mại giữa hai nước cần hướng tới mục tiêu không chỉ tăng kim ngạch mà còn nâng cao giá trị gia tăng, tỷ lệ nội địa hóa và sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng của Nhật Bản.

- Bên cạnh những lĩnh vực hợp tác đã đạt được kết quả tích cực, theo ông, Việt Nam và Nhật Bản còn những dư địa nào có thể tiếp tục khai thác để mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế, thương mại song phương?

Tham tán thương mại Tạ Đức Minh: Tôi cho rằng có ba nhóm lĩnh vực có tiềm năng lớn.

Thứ nhất là nông sản, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng. Nhật Bản có nhu cầu ổn định đối với thủy sản, cà phê, rau quả, thực phẩm đông lạnh, đồ gỗ và các sản phẩm tiêu dùng chất lượng cao. Đặc biệt, xu hướng già hóa dân số và gia tăng nhu cầu đối với thực phẩm tiện lợi, tốt cho sức khỏe đang tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ hai là công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Các doanh nghiệp Nhật Bản đang tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở ra cơ hội cho Việt Nam trong các lĩnh vực linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, phụ tùng ô tô, thiết bị công nghiệp và vật liệu mới. Vấn đề quan trọng là hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn để trở thành nhà cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn Nhật Bản.

Thứ ba là năng lượng, chuyển đổi xanh và công nghệ cao. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý, trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về phát triển điện khí LNG, năng lượng tái tạo, hạ tầng điện, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Các cơ chế hợp tác như AZEC (Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á - Asia Zero Emission Community - khuôn khổ hợp tác đa phương do Nhật Bản khởi xướng), cùng với hợp tác về chuyển đổi số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và logistics... sẽ mở ra những hướng hợp tác mới. Cần chuyển từ hợp tác thương mại đơn thuần sang liên kết sản xuất, đầu tư và phát triển chuỗi giá trị.

- Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào những giải pháp nào để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thị trường và mở rộng thị phần tại Nhật Bản, thưa ông?

Tham tán thương mại Tạ Đức Minh: Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp tại địa bàn, chúng tôi nhận thấy Nhật Bản là thị trường có tiềm năng lớn nhưng đòi hỏi rất cao về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và uy tín trong kinh doanh.

Trước hết, doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ nhu cầu thị trường, từ chất lượng, mẫu mã, quy cách đóng gói đến thị hiếu tiêu dùng. Nhiều sản phẩm Việt Nam có chất lượng tốt nhưng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về bao bì, nhãn mác, tính đồng nhất và phương thức phân phối tại Nhật Bản.

Tiếp theo, cần đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng và an toàn phổ biến toàn cầu như: HACCP, JAS, JIS... đồng thời bảo đảm giao hàng đúng hạn, duy trì chất lượng ổn định và xây dựng uy tín lâu dài.

Cuối cùng, cần đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển thương hiệu và tận dụng các hiệp định thương mại tự do như: Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Về phía thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản đã tích cực phối hợp tổ chức và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia các triển lãm lớn như Hội chợ Quốc tế Thực phẩm và Đồ uống - FOODEX Japan 2026; Triển lãm quốc tế hàng đầu về công nghệ và máy móc chế biến thực phẩm - FOOMA JAPAN 2026; Triển lãm và Hội nghị Cà phê Đặc sản Thế giới SCAJ lần thứ 12 và các Lễ hội Việt Nam tại Tokyo và các địa phương của Nhật Bản cũng như các chương trình giới thiệu tại tuần hàng Việt Nam tại hệ thống AEON Nhật Bản. Thông qua các hoạt động này, thương vụ không chỉ quảng bá sản phẩm mà còn trực tiếp kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và đối tác sản xuất Nhật Bản, hỗ trợ trao đổi yêu cầu kỹ thuật, tìm kiếm nguồn cung và phát triển quan hệ kinh doanh lâu dài.

Xung lực mới cho quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản

- Thưa ông, chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này được kỳ vọng sẽ tạo thêm những động lực mới cho quan hệ hai nước. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của chuyến thăm đối với việc thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong thời gian tới?

Tham tán thương mại Tạ Đức Minh: Chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nhật Bản là sự kiện đối ngoại quan trọng, góp phần củng cố tin cậy chính trị, tạo động lực mới cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, công nghiệp, năng lượng và khoa học công nghệ.

Tôi kỳ vọng chuyến thăm sẽ thúc đẩy ba kết quả quan trọng: tạo điều kiện hoàn thiện các cơ chế hợp tác và tháo gỡ khó khăn trong đầu tư, thương mại, dự án lớn; thúc đẩy hợp tác công nghiệp bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng bền vững; đồng thời tăng cường kết nối trực tiếp giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chuyến thăm, dự kiến diễn ra Diễn đàn hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ Việt Nam - Nhật Bản ngày 9/11/2026, cùng các hoạt động trao đổi cấp bộ trưởng về hợp tác công nghiệp, thương mại và năng lượng. Đây là cơ hội để các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai nước trao đổi những vấn đề cụ thể, giới thiệu các dự án ưu tiên, thúc đẩy đầu tư chất lượng cao và hình thành các quan hệ hợp tác mới. Chúng tôi kỳ vọng chuyến thăm không chỉ tạo thêm động lực về chính trị và chính sách mà còn mang lại những kết quả thiết thực về thương mại, đầu tư, chuyển giao công nghệ và hợp tác doanh nghiệp.

- Sau chuyến thăm, Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản kỳ vọng những định hướng, thỏa thuận hoặc cơ chế hợp tác nào sẽ được thúc đẩy nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại, đầu tư và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp hai nước?

Tham tán thương mại Tạ Đức Minh: Từ góc độ Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản, chúng tôi kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo động lực để hai bên tiếp tục thúc đẩy các cơ chế hợp tác hiện có, đồng thời triển khai những chương trình, dự án cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp.

Trước hết, chúng tôi mong muốn tiếp tục phát huy hiệu quả cơ chế hợp tác giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, năng lượng và phát triển chuỗi cung ứng.

Trong lĩnh vực năng lượng, ưu tiên là thúc đẩy hợp tác về dự trữ dầu mỏ, điện khí LNG, năng lượng tái tạo, chuyển đổi xanh, đồng thời phối hợp tháo gỡ khó khăn cho các dự án có sự tham gia của doanh nghiệp Nhật Bản.

Về xúc tiến thương mại, thương vụ sẽ tiếp tục phối hợp với Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), Trung tâm ASEAN-Japan (AJC - ASEAN-Japan Centre), các hiệp hội ngành hàng, hệ thống phân phối và doanh nghiệp Nhật Bản để tổ chức các hoạt động kết nối chuyên sâu, đưa hàng Việt Nam vào các kênh phân phối và tìm kiếm đối tác đầu tư, sản xuất.

Trong năm 2026, bên cạnh các chương trình quảng bá hàng Việt Nam tại AEON, thương vụ đã hỗ trợ các hoạt động tại FOODEX JAPAN, FOOMA JAPAN, triển lãm cà phê đặc sản SCAJ và các sự kiện xúc tiến công nghiệp. Chúng tôi cũng đặc biệt quan tâm việc kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhật Bản với các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, chế biến thực phẩm, thiết bị công nghiệp và công nghệ cao.

Mục tiêu của thương vụ là chuyển mạnh từ xúc tiến thương mại mang tính giới thiệu sang kết nối theo nhu cầu cụ thể, có đối tác, có đơn hàng, có dự án và có kết quả theo dõi được. Tôi tin tưởng rằng với nền tảng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và những động lực mới từ chuyến thăm, hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam - Nhật Bản sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, không chỉ về quy mô kim ngạch mà còn về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nhật Bản tiếp tục phát triển tích cực. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 51,4 tỷ USD, tăng trên 11% so với năm 2024. 9 tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều đạt 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ.