Tin Khu Vực
Đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo đà cho xuất khẩu tăng trưởng hai con số
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động, thương mại toàn cầu đối mặt với nhiều rào cản mới, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý II và 6 tháng đầu năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD, tăng tới 21%.
Đây không chỉ là những con số tăng trưởng đơn thuần mà còn phản ánh khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp cũng như hiệu quả của các chính sách điều hành, hỗ trợ sản xuất, xúc tiến thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế. Đằng sau mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số là sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa Nhà nước, các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp nhằm tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường thế giới.
Xuất nhập khẩu duy trì đà tăng trưởng trong những tháng đầu năm.
Bức tranh xuất khẩu 6 tháng đầu năm tiếp tục cho thấy vai trò chủ lực của nhóm hàng công nghiệp chế biến với kim ngạch 239,8 tỷ USD, chiếm tới 90% tổng kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, nhóm nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đóng góp quan trọng với gần 25 tỷ USD.
Đáng chú ý, có tới 29 mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 5 mặt hàng vượt mốc 10 tỷ USD gồm điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc thiết bị; điện thoại và linh kiện; dệt may; giày dép. Những con số này cho thấy, nền sản xuất trong nước tiếp tục được củng cố, đồng thời phản ánh hiệu quả của quá trình hội nhập sâu rộng.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, trong bối cảnh tình hình thế giới còn nhiều khó khăn, kết quả tăng trưởng xuất khẩu khoảng 21% là rất ấn tượng và với tốc độ hiện nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2026 hoàn toàn có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Tuy nhiên, ông Trần Thanh Hải cũng cho rằng, đằng sau những con số tích cực vẫn còn nhiều thách thức cần được nhìn nhận đầy đủ. Nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu xuất phát từ nhu cầu nhập máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ mở rộng đầu tư, đặc biệt là các dự án FDI, đồng thời doanh nghiệp chủ động tích trữ nguyên liệu để chuẩn bị cho sản xuất trong những tháng cuối năm.
Quan trọng hơn, theo ông Trần Thanh Hải, những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải không thể được giải quyết bởi một cơ quan đơn lẻ mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều bộ, ngành.
Trong đó, Bộ Công Thương tiếp tục xác định việc khơi thông sản xuất, tạo nguồn hàng, nâng cao giá trị hàng hóa Việt Nam là giải pháp mang tính nền tảng. Việc tham mưu xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mới cho sản xuất công nghiệp, qua đó gia tăng năng lực xuất khẩu trong dài hạn.
Song song với đó là đẩy mạnh xúc tiến thương mại quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, đồng thời giúp doanh nghiệp ứng phó với các rào cản thương mại mới.
Theo ông Trần Thanh Hải, bên cạnh các biện pháp phòng vệ thương mại truyền thống, nhiều thị trường hiện yêu cầu ngày càng khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và sở hữu trí tuệ. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn về công nghệ, quản trị và chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.
Một giải pháp quan trọng khác được ông nhấn mạnh là tận dụng hiệu quả mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA). Muốn hưởng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải chủ động đáp ứng quy tắc xuất xứ, ưu tiên sử dụng nguyên liệu trong nước hoặc tận dụng cơ chế cộng gộp xuất xứ từ các quốc gia cùng tham gia FTA. Đồng thời, cần cảnh giác với tình trạng lợi dụng xuất xứ Việt Nam, tránh nguy cơ bị các nước áp dụng biện pháp trừng phạt thương mại đối với cả ngành hàng.
Doanh nghiệp chủ động thích ứng
Nếu chính sách đóng vai trò mở đường thì doanh nghiệp chính là lực lượng trực tiếp biến mục tiêu tăng trưởng thành kết quả thực tế. Thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, 6 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước. Dù tốc độ tăng trưởng trong quý II chậm hơn do biến động của thị trường Hoa Kỳ và sự sụt giảm của mặt hàng cá ngừ, kết quả này vẫn phản ánh nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp trong việc duy trì sản xuất và tận dụng các cơ hội từ hội nhập.
Ông Nguyễn Hoài Nam cho biết, Hiệp hội đã tăng khoảng 30-40% khối lượng hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ đầu năm; đồng thời đẩy mạnh kết nối thị trường, xúc tiến thương mại nhằm mở rộng cơ hội xuất khẩu. Ông cũng đánh giá cao những nỗ lực của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính trong cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm rào cản và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Tuy nhiên, doanh nghiệp thủy sản vẫn đang chịu sức ép từ ba "điểm nghẽn" lớn gồm thiếu lao động, khó tiếp cận tín dụng và chi phí đầu vào cao. Cùng với đó là các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, chống khai thác IUU và những vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận phục vụ xuất khẩu tại một số địa phương.
Theo ông Nguyễn Hoài Nam, nhiều kiến nghị của VASEP tập trung vào việc tiếp tục rà soát thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn về hoàn thuế, tín dụng, lao động và giảm các chi phí chưa hợp lý để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Ở lĩnh vực gỗ, bức tranh cũng cho thấy sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp trước biến động thị trường. Trong cuộc trao đổi mới đây với phóng viên Báo Công Thương, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), công nghiệp gỗ hiện là một trong những ngành xuất siêu lớn của Việt Nam nhờ chủ động được hơn 80% nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước. Đây là nền tảng giúp ngành giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu, tạo giá trị gia tăng cao và đóng góp tích cực cho tăng trưởng xuất khẩu.
Tuy nhiên, ngành gỗ cũng đang chịu áp lực từ chi phí logistics tăng cao và các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về tính hợp pháp của gỗ, truy xuất nguồn gốc và tăng trưởng xanh. Trước những thách thức này, doanh nghiệp không lựa chọn đứng yên mà tích cực mở rộng thị trường, tận dụng các FTA và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Ông Ngô Sỹ Hoài cũng kiến nghị điều chỉnh một số chính sách thuế đối với gỗ xẻ từ nguyên liệu nhập khẩu, viên nén đen và gỗ lạng. Theo ông, nếu các vướng mắc này được tháo gỡ, ngành gỗ có thể tăng thêm khoảng 500-700 triệu USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm.
Có thể thấy, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số không chỉ dựa trên những kỳ vọng về thị trường mà đang được xây dựng trên nền tảng của sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Một bên tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, mở rộng không gian hội nhập và tháo gỡ điểm nghẽn; bên còn lại chủ động đổi mới công nghệ, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tận dụng hiệu quả các FTA và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Khi các chính sách hỗ trợ được triển khai đồng bộ, các rào cản được tháo gỡ kịp thời và doanh nghiệp tiếp tục phát huy tinh thần chủ động thích ứng, xuất khẩu sẽ tiếp tục là động lực quan trọng đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước trong năm 2026 và những năm tiếp theo.