Đổi mới quản lý kế toán và kiểm toán, chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm

Bãi bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh trong dịch vụ kế toán

Chiều 17/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.

Trình bày Tờ trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật xuất phát từ các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn cấp bách. Nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Đảng về đẩy mạnh cải cách hành chính, loại bỏ các rào cản kinh doanh không cần thiết và tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật với định hướng cắt giảm, đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán độc lập.

Dự thảo luật tập trung vào các nội dung cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính dịch vụ kế toán, dịch vụ kiểm toán theo chủ trương của Đảng, Quốc hội và của Chính phủ.

Đối với lĩnh vực dịch vụ kế toán, dự thảo luật xây dựng theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, để giảm thiểu chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, đồng thời góp phần thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán phát triển nhưng vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ kế toán, không đẩy rủi ro cho khách hàng.

Cho phép các cá nhân được kinh doanh dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua các tổ chức cung ứng dịch vụ kế toán thay vì yêu cầu phải hành nghề tại một tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán như quy định hiện hành.

Thay đổi mô hình quản lý hoạt động kinh doanh của dịch vụ kế toán theo hướng các cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn tại dự án luật sẽ được kinh doanh dịch vụ kế toán mà không phải đăng ký và không phải nộp phí để được Bộ Tài chính chấp thuận trước khi cung cấp dịch vụ kế toán.

Dự thảo luật cũng bổ sung chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán với bản chất là giấy chứng nhận năng lực về chuyên môn cung cấp dịch vụ kế toán, là tiêu chuẩn của cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán ký tên trên báo cáo tài chính của khách hàng hoặc cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng; còn cá nhân cung cấp dịch vụ ghi sổ kế toán không ký trên báo cáo tài chính của khách hàng thì không yêu cầu tiêu chuẩn này. Đây là sự phân tầng về năng lực và trách nhiệm cụ thể, không quy định chung, đồng nhất giữa các loại hình dịch vụ kế toán có mức độ rủi ro khác nhau, tránh đẩy rủi ro cho khách hàng.

Đồng thời, dự thảo luật cũng tăng cường các giải pháp hậu kiểm quản trị, vừa đảm bảo chất lượng dịch vụ kế toán, vừa tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Bộ Tài chính đồng hành cùng hiệp hội hành nghề trong quy định việc thi, cấp, thu hồi, quản lý giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán, cập nhật kiến thức cho cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán… Bên cạnh đó, Bộ Tài chính có trách nhiệm quy định rõ các nội dung trọng yếu của hợp đồng dịch vụ kế toán, quản lý, kiểm tra, giám sát, công khai các thông tin về hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán, đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán.

Đối với lĩnh vực dịch vụ kiểm toán, dự thảo luật xây dựng theo hướng cắt giảm các điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh của dịch vụ kiểm toán.

Siết chặt cơ chế hậu kiểm, tránh đẩy rủi ro cho khách hàng

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật cũng như việc trình Quốc hội xem xét theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá hồ sơ dự án Luật do Chính phủ chuẩn bị bảo đảm đầy đủ các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu tại Tờ trình. Dự thảo Luật phù hợp với chủ trương của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và tương thích với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Kế toán, liên quan tới bãi bỏ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí, phù hợp với thông lệ đa số các quốc gia không coi dịch vụ kế toán là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, mở rộng nguồn cung, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Đề nghị hoàn thiện hậu kiểm, bảo đảm rõ trách nhiệm, tiêu chuẩn, năng lực của chủ thể cung cấp dịch vụ, kể cả qua biên giới.

Về chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán, dự thảo đã phân biệt rõ cá nhân độc lập, hộ kinh doanh và tổ chức cung cấp dịch vụ, cơ quan thẩm tra đề nghị thống nhất khái niệm, duy trì người chịu trách nhiệm chuyên môn đối với doanh nghiệp dịch vụ kế toán, nhất là khi thay đổi cơ cấu sở hữu.

Về chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán, dự thảo duy trì chứng chỉ là giấy xác nhận năng lực chuyên môn không bắt buộc do cá nhân tự nguyện thi, cơ bản thống nhất vì có thước đo năng lực khi bỏ điều kiện kinh doanh, tránh đẩy rủi ro sang khách hàng, doanh nghiệp, người sử dụng báo cáo tài chính. Đề nghị phân định chứng nhận năng lực chuyên môn với điều kiện kinh doanh, bảo đảm thể chế hóa chủ trương của Đảng về cắt giảm điều kiện kinh doanh.

Liên quan tới trách nhiệm khai báo và nhận diện chủ thể, đề nghị hoàn thiện hậu kiểm dựa trên rủi ro, không biến khai báo, cập nhật thông tin thành điều kiện kinh doanh, làm rõ kết nối, khai thác dữ liệu, công khai thông tin gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh.

Đối với kinh doanh dịch vụ kế toán qua biên giới vào Việt Nam, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành bổ sung quy định, đề nghị quy định nguyên tắc về tuân thủ pháp luật Việt Nam, nghĩa vụ thuế, đầu mối chịu trách nhiệm tại Việt Nam, bảo mật, lưu trữ, chuyển giao dữ liệu.

Đối với việc sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán độc lập, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành loại bỏ thành phần hồ sơ mà cơ quan nhà nước có thể tự khai thác từ cơ sở dữ liệu, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục; đề nghị chỉ bãi bỏ thành phần hồ sơ mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu, bảo đảm doanh nghiệp được thành lập, hoạt động hợp pháp.