Doanh nghiệp sản xuất tìm lời giải vượt 'gọng kìm' chi phí

Hội thảo “Vượt gọng kìm chi phí - Kinh nghiệm thực chiến cho doanh nghiệp sản xuất” diễn ra chiều 16/9 tại Trung tâm Hội chợ triển lãm Quốc gia (VEC), quy tụ đại diện doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia cùng trao đổi về bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng gia tăng.

Các diễn giả tập trung phân tích những yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp sản xuất trong giai đoạn mới, từ kiểm soát giá thành, nâng cao năng suất, ứng dụng công nghệ đến khai thác các nguồn lực hỗ trợ cho đổi mới sáng tạo.

Áp lực kép: Chất lượng quốc tế, giá thành cạnh tranh

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Công Cường - Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghiệp chủ lực TP. Hà Nội (HAMI) cho biết, chương trình hướng tới việc tạo không gian để doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm thực tế trong quản lý sản xuất, quản trị và tìm kiếm giải pháp cho giai đoạn phát triển mới.

Từ thực tế điều hành doanh nghiệp, ông Nguyễn Xuân Phú - Chủ tịch HAMI, Chủ tịch Tập đoàn SUNHOUSE cho rằng, một trong những bài toán khó hiện nay là vừa đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng của các thị trường phát triển vừa duy trì giá thành đủ sức cạnh tranh.

Ông Phú chia sẻ, SUNHOUSE đang đầu tư nhà máy sản xuất vi mạch phục vụ gia công cho các hãng, hướng tới thị trường Mỹ. Đây là lĩnh vực mới, yêu cầu chất lượng cao, trong khi giá thành phải cạnh tranh với sản phẩm từ Trung Quốc. “Chất lượng phải vào được như hàng châu Âu và Mỹ, nhưng giá phải bằng Trung Quốc. Đây là bài toán hóc búa mà tôi phải giải 3 năm nay rồi chưa giải xong”, ông Phú nói.

Theo ông Phú, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng và nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp ngoài Trung Quốc đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, cùng lúc, sự hiện diện của các doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam cũng tạo sức ép cạnh tranh lớn hơn.

Qua quá trình đưa sản phẩm vào thị trường Mỹ, SUNHOUSE từng đối mặt với bài toán giá thành cao hơn đối thủ Trung Quốc. Có thời điểm, sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam được chào bán khoảng 59 USD, trong khi sản phẩm tương đương từ Trung Quốc khoảng 51 USD.

Khách hàng chấp nhận khoảng cách giá trong giai đoạn đầu nhưng yêu cầu doanh nghiệp phải liên tục thu hẹp. Trong khi đó, mỗi bước cải tiến của SUNHOUSE lại gặp sự cải tiến nhanh hơn từ đối thủ. Từ thực tế này, ông Phú cho rằng, doanh nghiệp cần xây dựng giá thành tiêu chuẩn và quản trị từng nhóm chi phí thay vì chỉ nhìn vào giá thành kế toán.

Theo đó, doanh nghiệp phải xác định mức sản lượng tiêu chuẩn phù hợp với đặc thù ngành, sau đó phân bổ định phí và xây dựng giá thành mục tiêu. Giá thành tiêu chuẩn cũng phải được so sánh với đối thủ để xác định khoảng cách cần cải thiện. “Nếu cạnh tranh với Trung Quốc, giá thành tiêu chuẩn của mình phải cạnh tranh với Trung Quốc. Nếu cạnh tranh với Indonesia, phải lấy Indonesia làm chuẩn. Mỗi lĩnh vực đều phải xác định một chuẩn của ngành”, ông Phú nói.

Khi đã có chuẩn, từng nhóm chi phí phải được giao cho một bộ phận chịu trách nhiệm. Nguyên liệu cao hơn chuẩn thuộc về mua hàng; năng suất thấp là trách nhiệm của sản xuất; tỷ lệ lỗi cao thuộc về chất lượng; sản lượng chưa đủ để hấp thụ định phí là bài toán của kinh doanh. Cách làm này giúp doanh nghiệp chuyển từ tư duy “cắt giảm chi phí” sang quản trị chi phí bằng dữ liệu, tiêu chuẩn và trách nhiệm cụ thể.

Công nghệ không thể đứng ngoài bài toán quản trị

Từ góc độ tự động hóa, ông Nguyễn Trọng Thưởng - Tổng Giám đốc Công ty CP Tự động hóa ETEK cho rằng, công nghệ đang trở thành một trong những công cụ quan trọng để doanh nghiệp sản xuất nâng năng suất và giảm chi phí.

Theo ông Thưởng, sau khoảng 20 năm hoạt động trong lĩnh vực tự động hóa, ông nhận thấy công nghệ sản xuất ngày càng là sự kết hợp giữa cơ khí chế tạo, điều khiển, tự động hóa, dữ liệu, xử lý hình ảnh và trí tuệ nhân tạo. Khi được triển khai đúng, các giải pháp này có thể giúp tăng năng suất, giảm phụ thuộc vào lao động, hạn chế sai lỗi và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, ông Thưởng lưu ý doanh nghiệp không nên xem tự động hóa là lời giải duy nhất cho bài toán chi phí. “Năng suất của một nhà máy không chỉ phụ thuộc vào công nghệ. Có nhiều yếu tố liên quan như nguyên vật liệu đầu vào, quy trình, con người, máy móc, bảo trì, môi trường và hệ thống đo lường chất lượng”, ông Thưởng phân tích.

Theo ông, nếu nguyên liệu đầu vào chưa được kiểm soát, quy trình còn bất hợp lý hoặc thiết bị thường xuyên dừng máy thì việc đầu tư một dây chuyền tự động hóa hiện đại chưa chắc mang lại hiệu quả tương ứng.

Vì vậy, trước khi tìm đến giải pháp công nghệ, doanh nghiệp cần xác định chính xác “nút thắt” nằm ở đâu. Đây là công việc bắt đầu từ chính nội bộ doanh nghiệp, thay vì chờ đơn vị cung cấp công nghệ chỉ ra vấn đề. “Điều đầu tiên là từ người đứng đầu phải có ý chí thay đổi, cải tiến liên tục. Sau đó phải có đội ngũ Kaizen hoặc đội dự án đổi mới để nhận diện vấn đề và giải quyết từ bên trong”, ông Thưởng nói.

Khi vấn đề đã được xác định, doanh nghiệp mới có thể lựa chọn giải pháp phù hợp, từ cải tiến quy trình, thay đổi phương thức tổ chức sản xuất đến đầu tư máy móc, tự động hóa hoặc ứng dụng dữ liệu và AI. Cách tiếp cận này cũng giúp doanh nghiệp tránh tình trạng đầu tư công nghệ theo phong trào, trong khi bài toán thực sự lại nằm ở năng suất, quy trình hoặc quản trị.

Ở góc độ chính sách, ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho rằng, áp lực chi phí hiện nay đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải đồng thời tự đổi mới và chủ động khai thác các nguồn lực bên ngoài.

Theo ông Thịnh, doanh nghiệp cần quan tâm nhiều hơn đến các chính sách hỗ trợ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển (R&D), nhất là trong quá trình đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm và nâng cao năng lực sản xuất.

Không chỉ chi phí đầu tư trực tiếp, doanh nghiệp còn phải tính đến chi phí nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định, tuân thủ và khả năng tiếp cận hạ tầng phục vụ đổi mới. Nếu từng doanh nghiệp phải tự đầu tư toàn bộ hệ thống nghiên cứu, thử nghiệm hoặc thiết bị chuyên dụng, chi phí sẽ trở thành rào cản lớn, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Do đó, theo ông Thịnh, việc hình thành và khai thác các phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu và không gian đổi mới dùng chung có thể giúp doanh nghiệp giảm một phần chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời rút ngắn quá trình thử nghiệm và phát triển sản phẩm. “Nhà nước và NIC đang đồng hành để doanh nghiệp cải tiến, đổi mới với chi phí tối ưu nhất và có thể tăng đầu tư”, ông Thịnh chia sẻ.

Ông Thịnh cũng cho rằng, doanh nghiệp không nên chỉ tiếp cận chính sách khi đã phát sinh khó khăn, mà cần chủ động tìm hiểu các nguồn lực, chương trình và cơ chế hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, công nghệ và chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ thống quản trị rõ ràng. Trong đó, doanh nghiệp phải biết chi phí đang nằm ở đâu, nguyên nhân phát sinh là gì, bộ phận nào chịu trách nhiệm và giải pháp nào có khả năng tạo ra hiệu quả thực tế.

Kinh nghiệm được chia sẻ tại hội thảo cho thấy, giảm chi phí không đơn thuần là cắt giảm một khoản chi, mà là quá trình cải tiến liên tục từ nguyên vật liệu, quy trình, năng suất lao động, thiết bị đến thiết kế sản phẩm và phương thức quản trị. Với doanh nghiệp sản xuất, đây cũng là nền tảng để nâng năng suất, cải thiện giá thành, đáp ứng yêu cầu chất lượng ngày càng cao và tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.