Doanh nghiệp phải 'soi chiếu' chính sách để tối ưu chi phí

Doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn về chi phí đầu tư, nghiên cứu và phát triển (R&D), nhân lực cũng như chi phí tuân thủ, yêu cầu tối ưu nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở nên cấp thiết.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) - Bộ Tài chính, cho biết, doanh nghiệp cần chủ động soi chiếu các quy định theo từng ngành, lĩnh vực để xác định những chính sách hỗ trợ phù hợp, đồng thời tận dụng các cơ chế về R&D, sử dụng chung hạ tầng nghiên cứu và hỗ trợ đổi mới sáng tạo để tối ưu chi phí.

Hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh

- Trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn về chi phí, theo ông, Nhà nước đang có những chính sách hỗ trợ nào để doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh?

Ông Đỗ Tiến Thịnh: Trước tiên, phải chia sẻ rằng vấn đề áp lực chi phí là câu chuyện mà chính các doanh nghiệp đang trực diện nhất. Không ai hiểu vấn đề này bằng các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nhìn từ phía cơ quan Nhà nước, chúng tôi vừa tham gia xây dựng chính sách, vừa thực thi chính sách và hiện đang hỗ trợ hàng nghìn doanh nghiệp liên quan đến đầu tư, tối ưu chi phí. Chúng tôi cho rằng Việt Nam hiện có khá nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Tất nhiên, những chính sách này có thể chưa đáp ứng được kỳ vọng của toàn bộ 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động và 5,5 triệu hộ kinh doanh. Nhưng đã có những chính sách mới hỗ trợ khá tốt cho bài toán giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tôi lấy ví dụ, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo là một trong những luật đầu tiên đưa vấn đề hỗ trợ doanh nghiệp về chi phí cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo vào chính sách.

Điều đó cho thấy tư duy của Nhà nước cũng đã thay đổi. Trước đây, việc hỗ trợ chi phí phần lớn tập trung vào doanh nghiệp nhỏ và vừa, bao gồm cả các chi phí tuân thủ, chẳng hạn chi phí gia nhập thị trường.

Đến nay, quan điểm đã thay đổi. Đối với những ngành chiến lược, Nhà nước sẵn sàng dành nguồn lực lớn để hỗ trợ chi phí cho các doanh nghiệp tham gia những ngành này.

Chẳng hạn, Viettel là doanh nghiệp có lợi nhuận sau thuế hàng năm ở mức hàng chục nghìn tỷ đồng, nhưng Nhà nước vẫn có chính sách hỗ trợ. Trong lĩnh vực bán dẫn, Viettel triển khai nhà máy tại Hòa Lạc và Nhà nước có thể hỗ trợ. Các doanh nghiệp làm về 5G nếu đáp ứng các tiêu chí cũng có thể được hỗ trợ.

Đây là những ví dụ cho thấy doanh nghiệp cần soi chiếu vào các quy định theo từng ngành, từng lĩnh vực để xem mình thuộc đối tượng nào và có thể được hưởng chính sách hỗ trợ gì. Nhiều dư địa để doanh nghiệp giảm chi phí R&D, sử dụng nguồn lực chung.

- Với các doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo, chi phí R&D và nhân lực chuyên môn là khoản chi đáng kể. Những chính sách nào có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực ở các khoản này?

Ông Đỗ Tiến Thịnh: Tất cả các doanh nghiệp đều có một khoản chi phí liên quan đến nghiên cứu và phát triển. Theo quy định hiện nay, trong Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, khoản chi phí này được Nhà nước cho phép nhân 2.

Đây là chính sách rất đáng chú ý. Gần đây, tôi gặp nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ thông tin đang được ươm tạo tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC). Với nhiều công ty công nghệ thông tin, chi phí R&D chiếm tỷ trọng rất lớn. Khi khoản chi phí này được nhân 2 để khấu trừ vào thuế thu nhập, đây sẽ là một trong những cách giúp doanh nghiệp giảm chi phí.

Một vấn đề khác là chi phí thuê chuyên gia và thuế thu nhập cá nhân. Đối với lĩnh vực startup, khi các tập đoàn tạo ra startup, hiện có chính sách thuế thu nhập bằng 0.

Tôi từng tham gia một dự án về Cơ sở dữ liệu quốc gia. Riêng chi phí thuê một chuyên gia phân tích nghiệp vụ (BA) cách đây khoảng 20 năm đã lên tới 4.000 USD. Nếu tính cả thuế thu nhập cá nhân thì chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra còn lớn hơn. Vì vậy, từ góc độ cơ chế, chính sách, hiện có khá nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí.

Chúng tôi cũng đang đề xuất các phòng thí nghiệm, phòng nghiên cứu trọng điểm mở cửa theo hướng sharing lab, tức chia sẻ nguồn lực và thiết bị nghiên cứu.

Nếu mỗi doanh nghiệp, mỗi tập đoàn đều tự đầu tư một trung tâm R&D nội bộ thì sẽ không tối ưu. Các trường đại học cũng đang bắt đầu triển khai chương trình sharing lab. Việc sử dụng thiết bị dùng chung có thể giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí đầu tư.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ gần đây cũng đã thay đổi quy chế, điều lệ đối với Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF). Tôi vừa gặp một doanh nghiệp ở miền Nam và doanh nghiệp này nhận được hỗ trợ khá lớn cho hoạt động R&D. Tôi không tiện nói con số cụ thể, nhưng bình quân một dự án hỗ trợ có thể ở mức 10-20 tỷ đồng dưới hình thức grant (hỗ trợ không hoàn lại). Nhà nước hiện cũng có các chính sách hỗ trợ chi phí đầu tư.

Giảm chi phí tuân thủ để doanh nghiệp thuận lợi rút khỏi thị trường

- Ngoài chi phí đầu tư, R&D và nhân lực, ông đánh giá thế nào về nhóm chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp đang phải đối mặt?

Ông Đỗ Tiến Thịnh: Chi phí luôn là bài toán đau đầu đối với mọi doanh nghiệp. Đặc biệt, từ góc độ cơ quan Nhà nước, chúng tôi cho rằng một trong những nhóm chi phí cần đặc biệt quan tâm là chi phí tuân thủ. Khoản chi phí này rất lớn. Gần đây, chúng ta cũng nghe câu chuyện doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ còn lại để hoàn tất thủ tục.

Có trường hợp doanh nghiệp chỉ còn nợ một khoản thuế, nhưng việc này có thể dẫn đến nhiều hạn chế, thậm chí liên quan đến xuất cảnh. Hiện nay, các quy định đã được điều chỉnh theo hướng nhanh chóng tháo gỡ những vướng mắc này.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là chi phí tuân thủ không chỉ nằm ở quá trình doanh nghiệp gia nhập thị trường hay hoạt động trên thị trường, mà còn bao gồm cả chi phí để doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Các cơ chế, chính sách hiện cũng đang bắt đầu thay đổi để giảm những chi phí này.

- Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp tại NIC, Trung tâm đang có những chương trình nào giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách và giảm chi phí đổi mới sáng tạo?

Ông Đỗ Tiến Thịnh: Từ góc độ NIC, chúng tôi cùng các cơ quan liên quan đang triển khai những chương trình cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp. Ví dụ, tại NIC, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo ở Hà Nội có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đổi mới được hỗ trợ về không gian làm việc. Chẳng hạn, với chi phí chỗ ngồi khoảng 2 triệu đồng, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 50%. Một số doanh nghiệp hiện đã nộp hồ sơ lên Sở Tài chính để được hỗ trợ một phần chi phí mặt bằng.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, dù ngân sách của Việt Nam hiện còn tương đối eo hẹp, Nhà nước đã có những cơ chế, chính sách nhất định nhằm hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí, cả chi phí tuân thủ và chi phí trực tiếp.

Các chính sách này sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Từ góc độ NIC, chúng tôi tin rằng các hiệp hội cũng đang đồng hành và tiếp tục có những kiến nghị để hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến, đổi mới với chi phí tối ưu nhất, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tăng đầu tư. Đặc biệt, với những doanh nghiệp chịu áp lực cạnh tranh lớn, đổi mới sáng tạo và cải tiến phải diễn ra hàng ngày. Về phía Nhà nước và NIC, chúng tôi cũng đang đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình này. 

Chính sách hỗ trợ chi phí đang mở thêm dư địa để doanh nghiệp giảm áp lực tài chính và tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Tận dụng đúng cơ chế sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh.