Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy khi xây dựng nhà máy thông minh

Cạm bẫy từ tư duy "dùng tiền mua công nghệ"

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và làn sóng chuyển đổi xanh đòi hỏi tính minh bạch khắt khe trên toàn chuỗi cung ứng, việc "thông minh hóa" quy trình sản xuất đã trở thành bài toán sống còn đối với khối doanh nghiệp công nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, một thực trạng đang diễn ra khá phổ biến: nhiều doanh nghiệp ngộ nhận rằng sản xuất thông minh chỉ đơn thuần là cuộc đua "dốc tiền" mua sắm máy móc hiện đại, tự động hóa dây chuyền hay cài đặt các phần mềm đắt đỏ.

Tư duy xem công nghệ là "chìa khóa vạn năng" tự động giải quyết mọi lỗ hổng quản trị đang biến các khoản đầu tư lớn thành sự lãng phí. Máy móc chỉ là phần ngọn; nếu thiếu đi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ tư duy lãnh đạo cho đến năng lực làm chủ dữ liệu, doanh nghiệp sẽ khó thu lại hiệu quả thực chất.

Tâm lý vội vàng "đi tắt đón đầu" bằng ngân sách thay vì bằng phương pháp luận đã đẩy không ít doanh nghiệp vào cảnh tổn thất tài chính lớn. Nhiều đơn vị nhỏ và vừa rót hàng tỷ đồng mua sắm thiết bị hiện đại nhưng đành bất lực nhìn dự án thất bại do không thể tích hợp vào hệ thống hiện hành hoặc thiếu nhân sự vận hành dữ liệu.

Ở góc độ địa phương, nhìn nhận về thực trạng này, ông Nguyễn Văn Trừ, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Đà Nẵng cho biết, nhiều doanh nghiệp thành phố đã chú trọng đến phát triển nhà máy thông minh, đầu tư mạnh cho chuyển đổi số, tuy nhiên, việc chỉ chú trọng đầu tư máy móc khiến nhiều doanh nghiệp tiêu tốn nhiều tỷ đồng nhưng vẫn thất bại trong nâng cấp từ nhà máy sản xuất truyền thống lên nhà máy số, thông minh. “Thực tế đã có đơn vị bỏ khoản tiền rất lớn để tự làm nhưng vẫn thất bại, bởi họ không tìm ra được cốt lõi của sản xuất thông minh là gì. Doanh nghiệp thường lầm tưởng cứ mua thiết bị, mua phần mềm là xong. Nhưng vấn đề quan trọng nhất là phải đi từ nhận thức, xác định rõ sản xuất thông minh đối với doanh nghiệp mình thực chất là cái gì”, ông Trừ nói.

Thực tế cho thấy công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Việc vung tiền mua phần cứng mà bỏ qua bài toán định hình nhận thức chiến lược sẽ chỉ tạo ra những "ốc đảo công nghệ" đắt đỏ nhưng kém hiệu quả.

Thoát bẫy phong trào bằng lộ trình thực chiến

Làm rõ hơn bức tranh hoạt động của doanh nghiệp trước làn sóng công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI) hay các hệ thống điều hành sản xuất (MES), ông Đào Hải, Tổng Giám đốc Tập đoàn Ouransoft, chuyên gia tư vấn Bộ Tài chính, chuyên gia tư vấn chuyển đổi số và nhà máy thông minh, nhận định thị trường hiện nay đang rơi vào trạng thái "bội thực" khái niệm giống như thời điểm chuyển đổi số bùng nổ 3-4 năm trước. Doanh nghiệp nghe rất nhiều về AI, về sản xuất thông minh nhưng lại bế tắc trước câu hỏi: ứng dụng vào đâu và làm như thế nào để tạo ra giá trị thực?

Theo ông Đào Hải, doanh nghiệp cần thoát khỏi cách tiếp cận ngắn hạn theo kiểu "tốn bao nhiêu tiền" hay "có bán được hàng ngay không", mà phải đặt sản xuất thông minh vào bài toán sinh tồn lâu dài: "Hành trình ở đây cũng không bắt đầu từ cái câu chuyện là chúng ta đầu tư rồi sản phẩm có bán được hàng hay không, mà hành trình của chúng ta bắt đầu từ câu chuyện là tương lai chúng ta có tồn tại được hay không." Muốn công nghệ phát huy công năng, cốt lõi của nhà máy phải nằm ở năng lực số hóa, kết nối và chuẩn hóa dữ liệu sản xuất thay vì chỉ chạy theo các công nghệ thời thượng.

Để giúp doanh nghiệp cởi bỏ rào cản nhận thức và đi đúng lộ trình chuẩn hóa dữ liệu, vai trò đồng hành, tư vấn bài bản từ các cơ quan quản lý cùng đội ngũ chuyên gia là mắt xích không thể thiếu. Dẫn chứng về hiệu quả của mô hình hỗ trợ bài bản này qua chương trình tư vấn do Bộ Công Thương phối hợp với Samsung triển khai tại TP. Đà Nẵng, ông Nguyễn Văn Trừ cho hay: “Thông qua sự hỗ trợ của Bộ Công Thương và đơn vị tư vấn trong hệ sinh thái của Samsung, Đà Nẵng đã hỗ trợ nhiều doanh nghiệp địa phương tham gia đề án. Đến thời điểm hiện tại, có thể khẳng định dự án đã rất thành công. Các doanh nghiệp này đã dịch chuyển từ cấp độ 0 lên cấp độ 3 hoặc 3,5 trên thang đo 5 cấp độ về sản xuất thông minh”.

Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Đà Nẵng cho biết thêm, ban đầu khi tiếp cận, doanh nghiệp thường không mặn mà vì lo ngại kết quả không như ý. Tuy nhiên, sau khi được tư vấn lộ trình chuẩn xác, các đơn vị đều đạt được thành công rõ rệt, những điển hình có thể nhắc đến như Công ty TNHH Thương mại và Sản xuất Minh Thịnh Lợi, Công ty TNHH In Trùng Khoa, Công ty TNHH Bao bì Tân Long. Điều này chứng minh rằng khi đã tiếp cận đúng phương pháp và đi từ bản chất, hiệu quả mang lại cho doanh nghiệp là rất lớn.

Xây dựng nhà máy thông minh không phải là một chiến dịch mua sắm thiết bị ngắn hạn, mà là hành trình tái cấu trúc toàn diện dựa trên nhận thức đúng đắn, quy trình chuẩn hóa và năng lực làm chủ dữ liệu. Chỉ khi từ bỏ tư duy lệ thuộc vào máy móc, doanh nghiệp mới có thể tạo ra giá trị gia tăng thực sự và đứng vững trước những biến động khắt khe của thị trường.

Xây dựng nhà máy thông minh không nằm ở cuộc đua mua sắm máy móc đắt đỏ mà nằm ở sự thay đổi tư duy và làm chủ dữ liệu sản xuất. Việc ngộ nhận công nghệ là chìa khóa vạn năng khiến nhiều doanh nghiệp lãng phí ngân sách lớn. Muốn chuyển đổi thành công và sinh tồn lâu dài, doanh nghiệp cần thoát khỏi tâm lý phong trào, lấy chuẩn hóa dữ liệu làm cốt lõi và thực thi theo lộ trình bài bản.