Điều gì đang thay đổi cách doanh nghiệp Việt nâng tầm cà phê Robusta?

Từ xuất khẩu sản lượng lớn đến bài toán nâng cao giá trị Robusta

Việt Nam hiện đang giữ vị thế hàng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu cà phê Robusta. Trong nhiều năm, lợi thế về sản lượng và năng lực cung ứng đã góp phần đưa cà phê Việt Nam trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng của thị trường quốc tế.

Theo số liệu của Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) công bố mới đây, trong niên vụ cà phê 2025-2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,8 triệu tấn cà phê, kim ngạch xuất khẩu khoảng 8,5 tỷ USD, tăng 21% về khối lượng và tăng 1% về kim ngạch so với niên vụ 2024-2025. Đây là mức kim ngạch xuất khẩu cao nhất từ trước đến nay của ngành hàng.

Tuy nhiên, khi yêu cầu của thị trường ngày càng thay đổi, quy mô xuất khẩu không còn là thước đo duy nhất cho năng lực cạnh tranh. Giá trị của hạt cà phê ngày càng được xác định bởi nhiều yếu tố: chất lượng nguyên liệu, phương pháp canh tác, kỹ thuật sơ chế, khả năng truy xuất nguồn gốc, tính bền vững và mức độ khác biệt của sản phẩm.

Đó cũng là những yếu tố thúc đẩy doanh nghiệp cà phê Việt Nam chuyển dịch từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang phát triển chuỗi giá trị có chiều sâu hơn.

Từ kinh nghiệm của doanh nghiệp dẫn đầu cả nước về xuất khẩu cà phê nhân trong niên vụ 2025-2026, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đang từng bước thúc đẩy sự chuyển dịch này thông qua việc đầu tư vùng trồng, phát triển chế biến sâu, gia tăng giá trị và khẳng định bản sắc vùng nguyên liệu.

Thay vì chỉ tập trung vào năng lực cung ứng, doanh nghiệp hướng đến khai thác những giá trị khác biệt của Robusta, từ đặc điểm vùng trồng đến kỹ thuật sản xuất và chất lượng thành phẩm. Trong đó, Fine Robusta được Vĩnh Hiệp xác định là một trong những hướng phát triển nhằm nâng cao giá trị cho dòng cà phê vốn là thế mạnh của Việt Nam.

Nếu Robusta từng được thị trường nhìn nhận chủ yếu qua năng suất, sản lượng và vai trò nguyên liệu phối trộn, thì định hướng phát triển Fine Robusta đặt trọng tâm vào chất lượng cảm quan, đặc tính hương vị, kỹ thuật chế biến và khả năng thể hiện bản sắc xuất xứ của cà phê Việt Nam. Đây không đơn thuần là việc tạo ra một dòng sản phẩm mới, mà còn là bước chuyển trong cách doanh nghiệp tiếp cận giá trị của hạt cà phê Việt Nam.

Xây dựng bản sắc thương hiệu từ vùng nguyên liệu

Mới đây, ngày 22/10, ông Giuseppe Lavazza – Chủ tịch Tập đoàn cà phê Lavazza (Italy) cùng đoàn lãnh đạo cấp cao đã đến thăm Vĩnh Hiệp Organic Coffee Farm tại vùng đất núi lửa Hàm Rồng, Gia Lai.

Lavazza là một trong những tên tuổi lâu đời của ngành cà phê Italy. Được thành lập năm 1895, doanh nghiệp này từng bước phát triển nghệ thuật phối trộn cà phê từ nhiều vùng nguyên liệu, tạo nên những hương vị mang dấu ấn riêng. Chuyến thăm này đã mở ra cơ hội tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp cà phê Việt Nam với tập đoàn cà phê hơn 130 năm lịch sử, hướng đến phát triển ngành cà phê bền vững.

Theo đó, vùng nguyên liệu cà phê Hàm Rồng đang tập trung phát triển cà phê chất lượng cao, gắn hoạt động canh tác với quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Vùng đất này mang dấu ấn địa chất núi lửa cổ, với nền thổ nhưỡng hình thành từ quá trình phong hóa vật liệu núi lửa, kết hợp điều kiện khí hậu cao nguyên và truyền thống canh tác cà phê lâu đời của địa phương.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, đại diện Công ty Vĩnh Hiệp cho biết, Hàm Rồng không chỉ là vùng sản xuất nguyên liệu mà còn là nơi doanh nghiệp phát triển định hướng Fine Robusta mang bản sắc riêng. Tại đây, chất lượng cà phê được tiếp cận từ nhiều công đoạn, bắt đầu từ chăm sóc cây trồng, quản lý vườn, lựa chọn thời điểm thu hoạch đến sơ chế và kiểm soát chất lượng.

Bên cạnh điều kiện tự nhiên, yếu tố con người giữ vai trò quan trọng. Những nông hộ trực tiếp canh tác là một phần của chuỗi giá trị, nơi kinh nghiệm sản xuất được kết hợp với các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và tính minh bạch. Thông qua hoạt động liên kết nông hộ, Vĩnh Hiệp hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu có khả năng kiểm soát chất lượng, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Việc đầu tư vào vùng nguyên liệu cũng cho thấy một thay đổi trong chiến lược cạnh tranh: thay vì chỉ gia tăng khối lượng sản phẩm, doanh nghiệp cà phê cần tập trung phát triển những yếu tố tạo nên giá trị khác biệt và khả năng nhận diện nguồn gốc.

Chuyến thăm của Chủ tịch Lavazza và đoàn lãnh đạo cấp cao tại Gia Lai cũng cho thấy ý nghĩa của việc kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp cà phê quốc tế với những vùng sản xuất tại Việt Nam.

Theo VICOFA, sự phát triển của ngành cà phê Việt Nam trong những thập kỷ qua đã chứng minh năng lực sản xuất và cung ứng trên quy mô lớn. Tuy nhiên, để gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành cà phê cần tiếp tục đầu tư vào chất lượng, công nghệ chế biến và khả năng xây dựng bản sắc sản phẩm.

Đối với ngành cà phê, phát triển bền vững không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực duy trì chất lượng vùng nguyên liệu, sinh kế của người nông dân và khả năng đáp ứng yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu. Những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, sản xuất có trách nhiệm và quản lý tác động môi trường đang ngày càng ảnh hưởng đến cách các doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng.

Từ câu chuyện của hai doanh nghiệp cà phê Việt – Ý, một vấn đề lớn hơn được đặt ra: làm thế nào để Robusta Việt Nam không chỉ tiếp tục khẳng định lợi thế về sản lượng, mà còn tạo dựng vị thế bằng chất lượng, giá trị gia tăng và bản sắc vùng nguyên liệu.

Theo VICOFA, thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, chống mất rừng, trách nhiệm xã hội và minh bạch chuỗi cung ứng. Về sản xuất, tổng diện tích cà phê cả nước hiện nay là trên 722.000 ha đang cho thu hoạch. Tổng sản lượng cà phê của Việt Nam niên vụ cà phê 2025-2026 đạt khoảng 31,7 triệu bao (tương đương gần 1,9 triệu tấn), tăng khoảng 10,5% so với niên vụ trước. Do thời gian qua giá cà phê ở mức cao, người nông dân tập trung đầu tư vào cây cà phê, đồng thời các diện tích cà phê tái canh, trồng mới cũng bắt đầu cho thu hoạch.