Tin Khu Vực
LTS: Dọc biên giới tỉnh Lai Châu có 11 xã, 172 bản làng, trong đó 85% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Giữa núi cao, biên giới xa xôi, câu chuyện sinh kế vẫn là một trong những bài toán khó. Tại bản Ngài Thầu (cũ), xã Sì Lở Lầu, cứ 10 hộ dân thì gần 8 hộ thuộc diện nghèo hoặc cận nghèo. Sản xuất nhỏ lẻ, cái nghèo còn đẩy một bộ phận người dân rời bản, xuất cảnh trái phép đi làm thuê, gây rủi ro cho an ninh khu vực biên giới.
Từ thực tiễn ấy, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu triển khai hỗ trợ người dân với các mô hình kinh kế như trồng rau xanh tập trung hay giúp Nhân dân trồng cây Sâm Lai Châu phát triển kinh tế, nhằm mở ra một hướng phát triển bền vững cho đồng bào nơi đây. Loạt 3 bài với tựa đề: "Điểm tựa sinh kế vùng biên", sẽ gợi mở và làm rõ hơn các mô hình sinh kế của Bộ đội Biên phòng nơi đây đang góp phần giúp dân xoá đói, giảm nghèo, bám bản, bám làng và từng bước hình thành “thế trận lòng dân” nơi phên giậu Tổ quốc.
Bản biên giới sau ngày sắp xếp
Các xã biên giới giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội. Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách đặc thù đối với khu vực biên giới. Trong đó, Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 10/10/2017 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội các xã biên giới đất liền kết hợp với tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh, đối ngoại, xác định: “Tập trung xây dựng, củng cố hệ thống chính trị các xã biên giới đất liền ngày càng vững mạnh. Phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của bộ đội biên phòng trên địa bàn…”.
Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 28/9/2018 của Bộ Chính trị về Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia, chủ trương: “…Tiếp tục thực hiện chủ trương tăng cường cán bộ Biên phòng cho các xã biên giới khó khăn…; giao nhiệm vụ cho đảng viên của đồn Biên phòng phụ trách hộ gia đình ở khu vực biên giới, cử đảng viên ở các đồn Biên phòng tham gia sinh hoạt ở các tổ đảng thôn, bản biên giới…”.
Quán triệt các văn bản và chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng về nhiệm vụ tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã và đang mang đến diện mạo mới cho các bản làng bằng những mô hình sinh kế giàu sức sống.
Trong chuyến công tác dài ngày tại dọc dải đất biên cương Lai Châu, ghé thăm từng đồn Biên phòng, tôi được tận mắt chứng kiến niềm vui của bà con nơi đây; và điều gây ấn tượng nhất đối với tôi, đó là cách Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu triển khai các mô hình với phương châm "lấy ngắn nuôi dài", hướng dẫn đồng bào trồng rau, nuôi gà lợn, ổn định cuộc sống, tạo đà tâm lý vững vàng trước khi gặt hái "quả ngọt" từ cây sâm quý Lai Châu.
Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu (hàng trên cùng, thứ 2 từ trái qua) cùng đoàn công tác kiểm tra vườn tăng gia - mô hình trồng rau của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Sin Suối Hồ.
Kể từ ngày 1/7/2025, khi chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành, địa giới hành chính vùng biên Lai Châu có nhiều thay đổi. Quy mô dân số và diện tích của các xã tăng khoảng 1,5 lần; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 85%. Khu vực biên giới của tỉnh có 11 xã biên giới với 172 bản, trong đó có 68 bản giáp biên.
Tại bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, sau sắp xếp, hiện có 129 hộ, 536 nhân khẩu. Riêng bản Ngài Thầu (cũ), nơi được chọn “Triển khai mô hình điểm Bộ đội Biên phòng trồng rau xanh tập trung, chăn nuôi gia súc, gia cầm; thiết lập vùng thực phẩm an toàn cung cấp cho các trường liên cấp ở khu vực biên giới, giúp Nhân dân phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo” có 54 hộ, 267 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông; trong đó, có 27 hộ nghèo, chiếm 50% và 16 hộ cận nghèo, chiếm 29,6%.
Theo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu, cứ 10 hộ thì gần 8 hộ thuộc diện nghèo hoặc cận nghèo. Dù có khí hậu mát mẻ quanh năm, lợi thế để trồng dược liệu quý, nhưng bà con vẫn chủ yếu gắn bó với nương lúa, nương ngô, năng suất bấp bênh. Cái đói, cái nghèo cùng nỗi lo sinh kế, còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới.
Ông Lê Văn Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu chia sẻ, bản Ngài Thầu có địa hình ít thuận lợi, đời sống Nhân dân trước đây gặp rất nhiều khó khăn do phụ thuộc vào canh tác nông nghiệp bấp bênh và thiếu nguồn thực phẩm tại chỗ. Kể từ khi được Bộ đội Biên phòng hỗ trợ, đời sống người dân dần tốt lên.
Đại tá Lê Công Thành, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Đại tá Lê Công Thành, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu nhìn nhận, khó khăn lớn của người dân biên giới là “sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, chưa có quy hoạch và đầu ra ổn định... phụ thuộc vào thương lái, thị trường không ổn định, giá trị gia tăng thấp”.
Với vai trò là đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất; lực lượng chuyên trách, nòng cốt trong quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã xác định hướng đi xa hơn, dài hơn: đưa sâm Lai Châu - dược liệu quý hiếm trở thành cây trồng chủ lực giúp bà con thoát nghèo bền vững, thông qua mô hình “Bộ đội Biên phòng bảo tồn và phát triển giống cây Sâm Lai Châu, giúp Nhân dân phát triển kinh tế gắn với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia”.
“Đây là hướng đi mới, kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội, giúp Nhân dân xóa đói, giảm nghèo bền vững; đồng thời xây dựng ‘thế trận lòng dân’, củng cố nền Biên phòng toàn dân vững chắc”, Đại tá Lê Công Thành nói.
Toàn tỉnh hiện có khoảng 30.000 ha đất và rừng phù hợp trồng sâm; riêng khu vực biên giới có gần 190.000 ha rừng nguyên sinh, điều kiện lý tưởng để phát triển sâm dưới tán rừng, vừa giữ rừng vừa tạo sinh kế. Nhưng sâm Lai Châu là cây dài ngày, phải 5-7 năm mới cho thu hoạch, thậm chí trên 6 năm tuổi mới bảo đảm hàm lượng dược chất để khai thác.
Với những hộ dân vốn đã nghèo, sống dựa vào từng vụ mùa ngắn, câu hỏi thực tế hơn cả là: Lấy gì để sống trong 5-7 năm chờ đợi?
Đây cũng là điều khiến cán bộ, chiến sĩ Biên phòng trăn trở. Không thể để bà con “treo niêu” chờ sâm lớn, trong khi thực tế vẫn còn tình trạng người dân vùng biên xuất cảnh trái phép đi làm thuê kiếm sống, tiềm ẩn rủi ro cả về an ninh lẫn an toàn bản thân.
Bà con bản biên giới Ngài Thầu xới đất, chuẩn bị cho đợt gieo giống rau xanh, thực hiện phương châm “lấy ngắn nuôi dài”.
Rau xanh và cách “làm chung, chia sau”
Theo Đại tá Lê Công Thành, lời giải cho bài toán kinh tế vùng biên được Bộ đội Biên phòng Lai Châu gói trong bốn chữ “lấy ngắn nuôi dài”: Các đồn biên phòng hướng dẫn bà con thực hiện mô hình trồng rau xanh tập trung, chăn nuôi gia súc, gia cầm ngắn ngày, cho thu hoạch chỉ sau vài tuần đến vài tháng; song song đó là trồng sâm với sinh kế dài hơi.
Mô hình được triển khai theo lộ trình chặt chẽ với 4 giai đoạn. Giai đoạn 1, từ tháng 4 đến tháng 6/2026, đơn vị thực hiện khảo sát đất đai, nguồn nước, lao động, nhu cầu của người dân và thị trường tiêu thụ; giai đoạn 2, từ tháng 6 đến tháng 8, hỗ trợ bà con cải tạo mặt bằng, chuẩn bị chuồng trại, hệ thống nước tưới, tập huấn kỹ thuật trồng rau, chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh.
Giai đoạn 3 (từ tháng 9/2026 trở ra) tổ chức sản xuất. Ở giai đoạn này, các hộ sẽ được hướng dẫn thành lập Tổ hợp tác, bầu Ban quản trị làm đại diện pháp lý để ký hợp đồng tiêu thụ, đồng thời xây dựng quy chế ràng buộc trách nhiệm từng hộ tuân thủ quy trình sản xuất an toàn. Giai đoạn 4, đưa đi tiêu thụ và đánh giá hiệu quả mô hình.
Khu vực trồng rau tập trung khoảng 2 ha đang được san gạt mở rộng.
Hiện, khu vực trồng rau tập trung khoảng 2 ha đang được san gạt mở rộng. Trên những triền đất dốc không phù hợp trồng sâm, bà con được hướng dẫn trồng su su, bí đỏ, bí xanh.
Điểm gần gũi, thân thuộc ở đây là cách tổ chức “làm chung, chia sau”: Diện tích rau ban đầu được canh tác chung của cả bản, có phân công ngày công lao động; đến khi thu hoạch sẽ tính chia sản lượng, giúp bà con làm quen dần với sản xuất hàng hóa tập trung trước khi tự chủ trên phần diện tích riêng.
Với mô hình trồng cây sâm, có 54 hộ với 267 nhân khẩu bản Ngài Thầu (cũ), tự nguyện đăng ký tham gia trồng thí điểm. Mỗi hộ được hỗ trợ một mái che với hai luống trồng sâm, tổng diện tích 80 m², có cắm biển tên riêng từng hộ.
Khu vực mô hình điểm trồng sâm có diện tích gần 1,5 ha với 89 nhà giàn, mái che. Bộ đội Biên phòng đang trồng thực nghiệm hơn 55.000 cây giống, tỷ lệ sinh trưởng khoảng 85%.
Bà Lý Thị Dở, người Mông ở bản Ngài Thầu cho biết, gia đình được nhận chăm sóc hai luống sâm và tham gia trồng rau chung của cả bản. Bà cảm ơn Bộ đội Biên phòng đã đồng hành, giúp gia đình học cách làm kinh tế để sau này có thu nhập tốt hơn.
Bà Lý Thị Dở và chàng trai Mông 23 tuổi Vàng A Lìn chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương tại khu vực san gạt trồng rau ở bản Ngài Thầu.
Còn Vàng A Lìn, chàng trai Mông 23 tuổi, bày tỏ: “Thời gian qua, Bộ đội Biên phòng đã hỗ trợ chúng tôi rất nhiều trong trồng rau và trồng sâm để chúng tôi phát triển kinh tế. Nhờ đó chúng tôi học thêm được kỹ thuật, giúp sản lượng, đầu ra tốt hơn”.
Cây sâm Lai Châu được bộ đội trồng thử nghiệm trước khi hướng dẫn dân
Dẫn tôi lên vườn sâm mô hình điểm tại bản Ngài Thầu, Thượng tá Nguyễn Bình Thắng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu, người trực tiếp làm mô hình chia sẻ, cán bộ, chiến sĩ nơi đây áp dụng cách làm “vừa làm vừa đúc rút kinh nghiệm”.
Thượng tá Nguyễn Bình Thắng, Phó Chủ nhiệm Chính trị Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu hướng dẫn bà con cách trồng sâm trên bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu.
Trước khi vận động bà con trồng đại trà, các chiến sĩ “đến từng hộ, nói từng việc, làm cùng Nhân dân”. Chính đơn vị đã tự trồng thử nghiệm sâm ngay trong khuôn viên, đạt tỷ lệ sống khoảng 85-90%. “Chỉ khi có kết quả thực tế, đơn vị mới giới thiệu, hướng dẫn kỹ thuật cho bà con làm theo, giúp giảm rủi ro cho người dân vốn không có nhiều dư địa để thử và sai”, Thượng tá Nguyễn Bình Thắng cho hay.
Theo ông Lê Văn Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu, Bộ đội Biên phòng đồng hành triển khai mô hình trồng sâm Lai Châu dưới tán rừng kết hợp trồng rau xanh, chăn nuôi tập trung đã giúp giải quyết bài toán sinh kế trước mắt; và quan trọng nhất là làm thay đổi căn bản tư duy sản xuất của bà con.
“Nhờ tinh thần ‘cầm tay chỉ việc’ tận tụy của các chiến sĩ, người dân từ chỗ e ngại, thụ động đến nay đã biết áp dụng khoa học - kỹ thuật vào làm luống, dựng giàn chăm sóc cây sâm quý và tự chủ nguồn rau sạch hàng ngày”, Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu nói.
Chia sẻ về mục tiêu của mô hình, Đại tá Lê Công Thành cho rằng, nguồn thu từ rau xanh, chăn nuôi và các sản phẩm nông nghiệp ngắn ngày sẽ giúp bà con sớm có thu nhập, ổn định đời sống, đồng thời yên tâm tham gia phát triển cây sâm Lai Châu, cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng cần 5-7 năm mới cho thu hoạch.
Tuy nhiên, rau trồng ra nếu không có đầu ra ổn định, bà con rồi cũng rơi lại vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá”. Vì vậy, ngay từ đầu, mô hình được thiết kế thành chuỗi liên kết gồm các bên: Chính quyền tạo điều kiện về đất đai; doanh nghiệp hỗ trợ giống, vốn, kỹ thuật; Bộ đội Biên phòng làm cầu nối, trực tiếp đồng hành; nhà trường hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm; người dân góp ngày công, trồng, chăm sóc, thu hoạch và thụ hưởng.
Khoảng cách từ “chưa biết” đến “hiểu, làm, làm đúng” đang thu hẹp từng ngày nhờ những dấu chân không mỏi của người lính biên phòng.
Với bà con bản Ngài Thầu, những luống rau, luống sâm xanh tốt trên sườn núi sẽ là lời giải cho hướng phát triển bền vững nơi dải đất biên cương. “Sự chuyển biến này tạo ra ‘hiệu quả kép’: Vừa giúp người dân nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo vệ rừng nguyên sinh, vừa củng cố vững chắc thế trận lòng dân”, Phó Chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu Lê Văn Đức nhận định.
Từ mô hình điểm trồng rau, trồng sâm tạo sinh kế, chủ trương của Đảng ủy, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh là nhân rộng nhanh, đồng bộ: 13 đồn biên phòng được chỉ đạo phối hợp triển khai tại 11 xã biên giới, mỗi đơn vị hỗ trợ ít nhất một bản hoặc nhóm hộ, phấn đấu hoàn thành trước tháng 10/2026, mốc thời gian gấp rút, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ cấp ủy, chỉ huy đến từng cán bộ, chiến sĩ bám bản, bám dân.
Bài 2: Bữa cơm bán trú và chuỗi liên kết vùng