Đề xuất siết tiêu chí kiểm tra, nghiệm thu bảo trì đường sắt quốc gia

Thiết lập bộ tiêu chí thống nhất cho toàn mạng lưới

Bộ Xây dựng đang xây dựng Thông tư quy định tiêu chí chất lượng và cơ chế kiểm tra, giám sát, nghiệm thu dịch vụ quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.

Dự thảo Thông tư áp dụng đối với hoạt động quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia được thực hiện theo phương thức đặt hàng, cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến quá trình kiểm tra, giám sát, đánh giá và nghiệm thu.

Theo dự thảo, hệ thống tiêu chí chất lượng được chia thành sáu nhóm, bao quát những bộ phận thiết yếu của kết cấu hạ tầng đường sắt.

Cụ thể, nhóm thứ nhất liên quan đến việc lập, cập nhật, lưu trữ hồ sơ; công tác tuần đường, tuần cầu, tuần hầm và hoạt động gác hầm, gác đường ngang, gác cầu chung. Các nhóm còn lại lần lượt quy định tiêu chí bảo dưỡng công trình đường sắt; cầu, cống, hầm; đường ngang; công trình kiến trúc; hệ thống thông tin, tín hiệu đường sắt.

Việc xây dựng tiêu chí riêng cho từng nhóm công trình được kỳ vọng tạo cơ sở thống nhất để kiểm soát chất lượng dịch vụ bảo trì trên toàn mạng lưới, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của đơn vị quản lý tài sản, đơn vị giám sát và đơn vị trực tiếp bảo dưỡng.

Công tác kiểm tra, giám sát sẽ kết hợp giữa kiểm tra hồ sơ và kiểm tra hiện trường. Những vị trí bảo dưỡng tập trung, các hoạt động thay thế vật tư, thiết bị chủ yếu hoặc có khối lượng lớn phải được giám sát tại hiện trường.

Các điểm xung yếu, công trình xuống cấp có nguy cơ mất an toàn, hạng mục xuất hiện dấu hiệu hư hỏng ảnh hưởng đến chạy tàu và hệ thống thông tin, tín hiệu quan trọng cũng thuộc diện được tập trung kiểm tra.

Đối với những vị trí khác, việc đánh giá có thể dựa trên số liệu quan trắc, kết quả kiểm định, dữ liệu theo dõi an toàn công trình, kết quả đo bằng thiết bị chuyên dùng và hồ sơ hoàn thành bảo dưỡng.

Đơn vị bảo dưỡng tự chi trả chi phí khắc phục sai sót

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là chất lượng dịch vụ quản lý, bảo trì đường sắt được đánh giá theo hai mức: "đạt yêu cầu" và "không đạt yêu cầu".

Dịch vụ chỉ được xác định đạt yêu cầu khi công tác lập, cập nhật, lưu trữ hồ sơ được thực hiện đầy đủ và toàn bộ hạng mục bảo dưỡng đều đạt tiêu chí chất lượng.

Với những hạng mục không đạt, đơn vị thực hiện bảo dưỡng phải sửa chữa, khắc phục sai sót trong vòng năm ngày để được tổ chức kiểm tra, đánh giá lại.

Riêng các công việc liên quan trực tiếp đến an toàn chạy tàu như cự ly đường ray, thủy bình, cao thấp, phương hướng, chèn tà vẹt, phụ tùng nối giữ và hệ thống thông tin, tín hiệu, thời hạn khắc phục được rút xuống còn một ngày.

Việc kiểm tra, đánh giá lại được thực hiện tối đa hai lần và phải lập biên bản giữa đơn vị bảo dưỡng với đơn vị được giao nhiệm vụ giám sát, kèm theo tài liệu chứng minh kết quả khắc phục.

Đáng chú ý, toàn bộ chi phí sửa chữa các tồn tại, sai sót để được đánh giá lại sẽ do đơn vị thực hiện bảo dưỡng chi trả. Quy định này góp phần gắn trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ với chất lượng công việc, hạn chế nguy cơ ngân sách phải chi trả cho những hạng mục chưa bảo đảm yêu cầu.

Theo dự thảo, dịch vụ quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt chỉ được nghiệm thu khi chất lượng được đánh giá đạt yêu cầu. Đơn vị bảo dưỡng và đơn vị giám sát phải tổ chức nghiệm thu hằng tháng; doanh nghiệp quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt thực hiện nghiệm thu theo hợp đồng đặt hàng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công.

Hồ sơ nghiệm thu tháng gồm báo cáo kết quả thực hiện, nhật ký bảo dưỡng, dữ liệu giám sát, số liệu kiểm tra, quan trắc, kiểm định và báo cáo xác nhận hoàn thành của đơn vị giám sát.

Cách tiếp cận này giúp quá trình nghiệm thu không chỉ dựa trên báo cáo hành chính mà còn có dữ liệu kỹ thuật và bằng chứng tại hiện trường.

Số hóa hồ sơ, tăng giám sát bằng thiết bị chuyên dụng

Dự thảo cho phép hồ sơ quản lý hạ tầng được lập, cập nhật và lưu trữ dưới dạng giấy, điện tử hoặc thông qua cơ sở dữ liệu kết cấu hạ tầng đường sắt. Yêu cầu cốt lõi là thông tin phải đầy đủ, chính xác và phản ánh đúng hiện trạng công trình.

Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất ưu tiên ứng dụng khoa học, kỹ thuật, thiết bị đo chuyên dụng và công cụ giám sát hình ảnh. Đây là cơ sở để tăng khả năng phát hiện sớm bất thường, giảm phụ thuộc vào kiểm tra thủ công và nâng cao tính minh bạch trong đánh giá chất lượng bảo trì.

Vật tư, vật liệu và thiết bị chủ yếu đưa vào công trình phải được kiểm tra về số lượng, chủng loại, chất lượng và nguồn gốc xuất xứ. Việc đánh giá được thực hiện thông qua kết quả thí nghiệm hoặc chứng nhận của nhà cung cấp, kết hợp kiểm tra trực quan và đo bằng thiết bị chuyên dùng.

Về trách nhiệm quản lý, Cục Đường sắt Việt Nam được đề xuất thực hiện kiểm tra theo kế hoạch hoặc đột xuất đối với việc duy trì hệ thống quản lý chất lượng và trách nhiệm của các đơn vị liên quan.

Doanh nghiệp quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt phải bố trí bộ máy kiểm tra, giám sát, tổ chức nghiệm thu khối lượng và chất lượng dịch vụ. Đơn vị trực tiếp bảo dưỡng phải kiểm tra thường xuyên, định kỳ hoặc đột xuất, nghiệm thu nội bộ và chịu trách nhiệm về chất lượng công việc do mình thực hiện.

Theo kế hoạch nêu trong Tờ trình, dự thảo dự kiến được gửi thẩm định trong tháng 8/2026, trình Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành vào tháng 9/2026. Cục Đường sắt Việt Nam kiến nghị Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 nhằm đồng bộ với kế hoạch bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.