Để thị trường chứng khoán sớm được MSCI nâng hạng

Dòng vốn gián tiếp còn nhỏ, chưa tương xứng tiềm năng

Theo Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN), tính đến giữa tháng 5/2026, vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 410 tỷ USD, quy mô thị trường cổ phiếu tương đương khoảng 80% GDP; tổng quy mô thị trường vốn (bao gồm cổ phiếu, trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp) đạt khoảng 110-120% GDP; thanh khoản bình quân đạt khoảng 1,2 tỷ USD mỗi phiên; số tài khoản nhà đầu tư vượt 13 triệu - cao hơn mục tiêu 10 triệu tài khoản từng được đặt ra trong Đề án tái cơ cấu thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2025.

Dù thị trường chứng khoán Việt Nam đạt nhiều kết quả ấn tượng, một nghịch lý vẫn tồn tại: dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài còn nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng thị trường. Hoạt động góp vốn, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp của các quỹ đầu tư, định chế tài chính toàn cầu và nhà đầu tư nước ngoài còn hạn chế, quản lý thiếu chặt chẽ.

Đáng chú ý, trong năm 2025, mặc dù VN-Index tăng mạnh, song khối ngoại vẫn duy trì xu hướng bán ròng trên thị trường. Xu hướng bán ròng tiếp tục diễn ra trong những tháng đầu năm 2026.

Xu hướng bán ròng trên thị trường chứng khoán diễn ra tại nhiều nước trong thời gian gần đây và Việt Nam không phải là trường hợp riêng biệt. Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy yêu cầu cải cách thị trường cần tiếp tục đẩy mạnh trước thềm Việt Nam chính thức được nâng hạng theo chuẩn FTSE và hướng tới nâng hạng theo chuẩn MSCI.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách

Nghị quyết 10-NQ/TW xác định mục tiêu rõ ràng: "Phấn đấu trước năm 2030, thị trường chứng khoán được tổ chức xếp hạng thị trường MSCI nâng hạng".

Khi được MSCI nâng hạng, Việt Nam sẽ mở cửa cho dòng vốn tổ chức quốc tế quy mô lớn và ổn định, bởi số quỹ lấy MSCI làm chuẩn tham chiếu lớn hơn nhiều so với FTSE. Việc nâng hạng không chỉ giúp thu hút dòng vốn thụ động mà còn mở ra cơ hội đón nhận lượng lớn dòng vốn chủ động từ quốc tế.

Theo đó, Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư gián tiếp nước ngoài. Phát triển thị trường vốn trung và dài hạn theo hướng minh bạch, hiện đại, an toàn, bền vững, giảm sự phụ thuộc vào thị trường tín dụng ngắn hạn; hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu, định chế trung gian; khẩn trương triển khai xây dựng và đưa vào vận hành các Trung tâm tài chính quốc tế, khu vực; đẩy nhanh lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán trên cơ sở cải cách thực chất về khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng và sự đa dạng nguồn cung hàng hóa minh bạch thông tin, an toàn hệ thống và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Cùng với đó là tăng nguồn cung hàng hóa cho thị trường vốn thông qua đẩy mạnh cổ phần hóa gắn với niêm yết, thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân huy động vốn và niêm yết trên thị trường, nâng cao quản trị công ty và minh bạch thông tin. Thí điểm có kiểm soát việc phát triển các sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Nghị quyết cũng yêu cầu phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng đa dạng hóa loại hình và nhóm các nhà đầu tư, tập trung nâng cao tỷ trọng nhóm nhà đầu tư tổ chức, nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí bổ sung, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư tăng trưởng; khuyến khích dòng vốn nước ngoài dài hạn, ổn định, có trách nhiệm.

Nâng cao khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài, hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán, bù trừ, lưu ký, các công cụ phòng ngừa rủi ro và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư; tiếp tục cải thiện chất lượng công bố thông tin, chuẩn mực kế toán, quản trị công ty và giám sát thị trường theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trên thị trường vốn; nâng cao hiệu quả tiếp nhận, xử lý khiếu nại, tranh chấp và thực thi nghĩa vụ công bố thông tin, quản trị công ty; đồng thời tăng cường giám sát dòng vốn, ngoại hối, phòng, chống rửa tiền và rủi ro hệ thống.

Về phía cơ quan quản lý, UBCKNN đã tích cực triển khai nhiều hoạt động liên quan đến hoàn thiện thể chế, nâng chất lượng hàng hóa, tích cực xử lý vi phạm, vận hành thị trường ổn định và hướng đến được tổ chức xếp hạng thị trường MSCI nâng hạng.

Chiều ngày 15/6/2026, tại UBCKNN, cơ quan này đã có buổi làm việc với đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội về tiến độ xây dựng và các nội dung trọng tâm của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Phát biểu tại buổi làm việc, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán lần này xuất phát trước hết từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Quốc hội, Chính phủ trong giai đoạn mới, đặc biệt là yêu cầu hoàn thiện thể chế, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68 và phát triển thị trường vốn an toàn, minh bạch, hiệu quả, bền vững.

Cũng trong ngày 15/6, tại Hà Nội, UBCKNN đã tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Luật do Phó Chủ tịch Ủy ban Bùi Hoàng Hải chủ trì. Tại hội thảo, ông Bùi Hoàng Hải cho biết, việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán là cần thiết nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới, yêu cầu hội nhập quốc tế, sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin cũng như yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo đó, dự thảo Luật tập trung vào ba nhóm chính sách lớn, gồm: tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán; bổ sung cơ sở pháp lý đối với một số vấn đề mới phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường tài chính quốc tế như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu…; đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định về giao dịch điện tử, người hành nghề chứng khoán, hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư chứng khoán và chính sách đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành chứng khoán.

Có thể nhận thấy, ngành chứng khoán đã và đang tích cực chuẩn bị từ hạ tầng đến cơ sở pháp lý để chuẩn bị cho sự gia nhập lớn hơn của các nhà đầu tư nước ngoài, các quỹ đầu tư. Cùng với đó là nâng cao chất lượng hàng hóa, tăng sức hấp dẫn cho thị trường.

Cần sự nâng cấp quản trị từ phía doanh nghiệp

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, một chuyên gia chứng khoán cho biết, một thị trường muốn được nâng từ cận biên lên mới nổi phải chứng minh rằng nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận thị trường thuận lợi, bình đẳng và an toàn, bao gồm toàn bộ chuỗi từ mở tài khoản, đặt lệnh, thanh toán, lưu ký, chuyển vốn, tiếp cận thông tin, phòng ngừa rủi ro đến thoái vốn khi cần thiết. MSCI đánh giá thị trường theo 3 nhóm tiêu chí chính: mức độ phát triển kinh tế, quy mô và thanh khoản thị trường, cùng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, với tổng cộng 18 tiêu chí về khả năng tiếp cận.

Cùng với đó, dù mỗi tổ chức như FTSE, MSCI đều có những bộ chỉ số tham chiếu khác nhau, nhưng tất cả đều xoay quanh các tiêu chí định tính về niềm tin của nhà đầu tư tổ chức đối với hạ tầng thị trường, chất lượng doanh nghiệp và tính minh bạch.

Về phía doanh nghiệp, một số vấn đề đặt ra như yêu cầu công bố thông tin bằng tiếng Anh đảm bảo công bằng trong tiếp cận thông tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Cùng với đó là việc công bố thông tin đầy đủ, minh bạch về cơ cấu cổ đông, quyền sở hữu và các yếu tố quản trị. Tại một số thị trường, việc nhà đầu tư nước ngoài không thể gia tăng tỷ lệ sở hữu thường xuất phát từ những hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài hoặc thiếu minh bạch trong công bố thông tin. Tiêu chí ESG (môi trường, xã hội và quản trị) của doanh nghiệp cũng đang dần trở thành một phần trong bộ tiêu chí đánh giá của nhiều quỹ đầu tư lớn.

Để được tổ chức xếp hạng thị trường MSCI sớm nâng hạng rõ ràng không chỉ cần nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng, hoàn thiện thể chế mà còn cần sự vào cuộc của chính các doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về công bố thông tin, về chuẩn mực kế toán và phát triển bền vững...

Rạng sáng 19/6/2026 theo giờ Việt Nam, MSCI sẽ công bố Báo cáo Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu, một trong hai tài liệu quan trọng nhất mà tổ chức này công bố hằng năm liên quan đến Việt Nam. Năm ngày sau, rạng sáng 24/6, MSCI tiếp tục công bố Báo cáo Phân loại thị trường thường niên. Theo dự báo của giới chuyên môn, Việt Nam có nhiều cơ hội được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (watchlist) từ tháng 6 năm nay.