Đáp ứng tiêu chuẩn xanh, giữ vững vị thế hàng Việt tại thị trường RCEP

Ngày 1/1/2022, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) chính thức có hiệu lực, kết nối 10 nước ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand trong một không gian thương mại chung. Sau gần 4 năm thực thi, trong bối cảnh Mỹ và EU ngày càng siết rào cản kỹ thuật, thuế quan, RCEP đang trở thành điểm tựa để doanh nghiệp Việt mở rộng và đa dạng hóa thị trường. Nhưng cơ hội luôn đi cùng thách thức: khi bước vào các thị trường này, hàng Việt phải đối diện với tiêu chuẩn ngày một cao, đặc biệt là tiêu chuẩn xanh.

Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động, các thị trường xuất khẩu lớn và truyền thống như Mỹ hay EU đang gia tăng rất nhiều rào cản kỹ thuật, thuế quan lẫn phi thuế quan, cùng với chi phí logistics vận tải biển tăng cao. Trước những khó khăn này, các doanh nghiệp có xu hướng tập trung dịch chuyển sang những thị trường có vị trí địa lý gần Việt Nam như Trung Quốc và khu vực ASEAN, giúp kim ngạch xuất khẩu sang hai thị trường này tăng trưởng mạnh mẽ.

Sau 9 tháng năm 2026, xuất khẩu thuỷ sản đã vượt mốc 9 tỷ USD. Trong đó, ASEAN đạt gần 84 triệu USD trong tháng 9, tăng 45,4%; lũy kế đạt 620 triệu USD trong 9 tháng, tăng 21%. Hàn Quốc đạt 652 triệu USD, tăng 6,1%.

Có thể thấy, với những cam kết ưu đãi thuế quan của Hiệp định RCEP đang rộng mở cơ hội để hàng Việt tham gia vào sân chơi thị trường quy mô lớn nhất toàn cầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đại diện ngành hàng cam kết ưu đãi thuế quan không thể thay thế cho các điều kiện nhập khẩu, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định chuyên ngành tại thị trường đích. Đặc biệt, khi những tiêu của thị trường đang thay đổi rất nhanh theo xu hướng chung của thương mại toàn cầu đó là xanh hóa và bảo vệ môi trường.

Trên thế giới, các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và lao động. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU đã đi vào vận hành đầy đủ từ đầu năm 2026, biến các tiêu chuẩn môi trường từ khẩu hiệu thành nghĩa vụ có hiệu lực tài chính. Xanh hóa sản xuất vì thế không còn là lựa chọn mà là con đường bắt buộc để giữ năng lực cạnh tranh.

Làn ‘sóng xanh” cũng đang hiện diện rõ nét tại các thị trường RCEP. Trung Quốc từ ngày 1/6/2026 áp dụng Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan, thay thế Lệnh 248, siết chặt việc đăng ký và quản lý các cơ sở nước ngoài sản xuất, chế biến, lưu trữ thực phẩm xuất khẩu vào nước này. Còn tại Nhật Bản, Hàn Quốc, các quốc gia ASEAN các chứng nhận nuôi trồng thuỷ sản bền vững như ASC, BAP được nhiều nhà nhập khẩu và hệ thống bán lẻ ưu tiên. Với mặt hàng nông sản, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng cũng đã trở thành “bộ lọc” mới; gạo phát thải thấp, chất lượng cao ngày càng được thị trường đang được ưa chuộng, là lợi thế cạnh tranh hàng đầu của sản phẩm...