Đánh giá 5 sao trên sàn thương mại điện tử: Cẩn trọng với những 'người mua ảo'

 Khi nick thật không đồng nghĩa với người mua thật

Với vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể tìm kiếm và đặt mua nhiều loại hàng hóa từ thực phẩm, mỹ phẩm đến thiết bị điện tử, quần áo và đồ gia dụng. Trước khi quyết định đặt hàng, bên cạnh giá bán và thông tin giới thiệu, nhiều người có thói quen kéo xuống phần đánh giá (feedbacks) để tham khảo nhận xét của những khách hàng đã mua sản phẩm. Số sao, lượng bình luận và hình ảnh thực tế được đăng tải trở thành những căn cứ giúp người mua hình dung phần nào về chất lượng hàng hóa.

Chị Thu Phương (29 tuổi, Hà Nội) thường tìm mua quần áo trên các sàn thương mại điện tử. Trước khi đặt hàng, chị không chỉ quan tâm đến giá bán hay kiểu dáng sản phẩm mà còn dành thời gian xem phần đánh giá của những khách hàng đã mua trước đó. Với các mặt hàng thời trang, những hình ảnh do người mua tự chụp đặc biệt hữu ích, giúp chị Phương hình dung rõ hơn về màu sắc, chất liệu và kiểu dáng trang phục khi mặc thực tế.

Theo chị Phương, hình ảnh quảng cáo thường được đầu tư về ánh sáng, góc chụp và cách phối đồ nên sản phẩm khi nhận về đôi khi có thể khác với hình dung ban đầu. Một chiếc áo trên ảnh có màu sắc bắt mắt nhưng ngoài thực tế có thể lệch tông, kiểu dáng được người mẫu mặc vừa vặn chưa chắc phù hợp với vóc dáng của người mua. Vì vậy, cô thường xem cả hình ảnh sản phẩm do khách hàng đăng tải, đọc nhận xét về chất liệu, kích cỡ và độ vừa vặn trước khi quyết định.

Thói quen tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn, đối chiếu hình ảnh và đọc nhận xét của người mua trước phần nào giúp người tiêu dùng hạn chế rủi ro khi mua sắm trực tuyến. Tuy nhiên, không phải lúc nào những thông tin hiển thị trên sàn cũng phản ánh đầy đủ chất lượng và trải nghiệm thực tế. Đặc biệt, với những sản phẩm có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lượt đánh giá tích cực, người mua thường khó kiểm chứng từng bình luận để xác định mức độ tin cậy.

Một sản phẩm được chấm 5 sao, đi kèm nhiều lời khen về chất liệu, kiểu dáng hay chất lượng có thể nhanh chóng tạo thiện cảm với khách hàng. Ngược lại, những sản phẩm có ít đánh giá hoặc điểm số thấp hơn dễ bị bỏ qua, dù chưa chắc chất lượng thực tế kém hơn. Khi quyết định mua hàng ngày càng chịu tác động từ các phản hồi trực tuyến, số sao và lượng bình luận có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến lựa chọn của người tiêu dùng.

Đáng chú ý, những đánh giá thiếu trung thực không nhất thiết xuất hiện dưới các tài khoản có dấu hiệu giả mạo dễ nhận biết. Một tài khoản có hình ảnh đại diện, thông tin cá nhân và lịch sử hoạt động vẫn có thể tạo cảm giác như một người mua hàng bình thường. Bởi vậy, việc nhìn vào số lượng tài khoản hay hình thức hiển thị của bình luận chưa đủ để xác định tính xác thực của những đánh giá này.

Để không mắc ''bẫy'' 5 sao

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm Đào tạo quản trị mạng và An ninh mạng quốc tế Athena cho biết, các đối tượng có thể lợi dụng công nghệ để tạo dựng những bình luận tích cực, lượt mua không có thật nhằm gia tăng độ tin cậy cho sản phẩm và gian hàng trên sàn thương mại điện tử. Đáng chú ý, phương thức này không còn giới hạn ở việc sử dụng một vài tài khoản giả mạo đơn lẻ mà đã được tổ chức với quy mô lớn, thông qua việc huy động số lượng lớn thiết bị và tài khoản.

Theo chuyên gia, điểm đáng chú ý của phương thức này là tài khoản được tạo lập và vận hành trên những thiết bị có thật, có hoạt động tương tự người dùng thông thường. Do đó, việc nhận diện không dễ dàng nếu chỉ quan sát hình thức tài khoản hay nội dung bình luận. “Nếu xét về mặt tài khoản, đó là những tài khoản thật. Tuy nhiên, các tài khoản này lại do một cá nhân hoặc một nhóm người tạo lập và điều khiển. Đó chính là tình trạng tài khoản thật nhưng người dùng ảo”, ông Thắng phân tích.

Thủ đoạn này khiến những đánh giá 5 sao không còn mặc nhiên phản ánh trải nghiệm thực tế của người mua. Một sản phẩm có nhiều lượt đánh giá tích cực chưa chắc đã tương ứng với chất lượng hàng hóa, trong khi số lượng bình luận và điểm số hiển thị có thể tạo ấn tượng về mức độ tin cậy của gian hàng.

“Có rất nhiều thông tin đánh giá 5 sao, nhưng những thông tin đó chưa chắc đã chính xác. Vì vậy, khi giao dịch trên các sàn thương mại điện tử, nếu chỉ hoàn toàn tin tưởng vào số sao thì người tiêu dùng rất dễ rơi vào bẫy”, ông Võ Đỗ Thắng cảnh báo.

Từ thực tế này, chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng không nên xem điểm đánh giá là căn cứ duy nhất để lựa chọn sản phẩm. Số sao cần được đặt trong mối tương quan với những thông tin khác về hàng hóa và người bán; đồng thời, người mua cần chủ động tìm kiếm, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn trước khi quyết định giao dịch.

Trong bối cảnh các công cụ trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, người tiêu dùng có thể sử dụng AI như một kênh tham khảo bổ sung khi tìm hiểu sản phẩm. “Hiện nay đã có trí tuệ nhân tạo (AI), chúng ta có thể sao chép đường link sản phẩm và đặt câu hỏi để có thêm thông tin về sản phẩm cũng như đường link dự định giao dịch”, ông Thắng chia sẻ.

Theo ông, thông tin do AI cung cấp có thể giúp người mua có thêm cơ sở xem xét sản phẩm và nhận diện những dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là nguồn tham khảo, cần được đối chiếu với các thông tin khác trước khi đưa ra quyết định.

Ông Võ Đỗ Thắng cũng lưu ý, những người mới tham gia mua sắm trực tuyến là nhóm dễ gặp rủi ro do chưa có nhiều kinh nghiệm nhận diện các dấu hiệu bất thường trong bình luận và tài khoản đánh giá. Khi chưa có đủ kỹ năng kiểm chứng, họ dễ bị tác động bởi những thông tin tích cực được sắp đặt.

“Đối với người tiêu dùng mới, để tránh bị lừa đảo, cần hết sức thận trọng và tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn. Do chưa có nhiều kinh nghiệm nhận diện, đánh giá và xem xét các nhận xét, bình luận trên tài khoản trực tuyến, họ rất dễ bị tác động bởi thông tin hoặc những bình luận không có thật”, ông Thắng nhận định.

Để hạn chế rủi ro, ông Võ Đỗ Thắng khuyến nghị người tiêu dùng chủ động dành thời gian tìm hiểu, kiểm chứng thông tin trước khi quyết định mua hàng. Theo ông, khoảng 15 phút tra cứu, đối chiếu thông tin trên các cộng đồng trực tuyến, Google, Facebook và tham khảo thêm công cụ AI có thể giúp người mua có thêm cơ sở đánh giá sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào số sao và những bình luận hiển thị trên sàn thương mại điện tử