Tin Khu Vực 
Đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh
Quyết định số 726/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 đã nêu rõ quan điểm: Kết hợp hài hòa giữa phát triển chiều rộng và chiều sâu, phát triển nhanh và bền vững ngành công nghiệp hóa chất, ứng dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, hướng tới tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn; ứng dụng chuyển đổi số, kỹ thuật số để tăng hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực hóa chất.
Ngành hóa chất đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Ảnh: Q.N
Đồng thời, đặt ra mục tiêu đến năm 2030, hình thành chuỗi giá trị, tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất ngành công nghiệp Việt Nam và khu vực. Sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên; ứng dụng công nghệ hiện đại, kinh tế số và chuyển đổi số nhằm gia tăng giá trị tăng thêm, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành, thúc đẩy tích tụ vốn của các tập đoàn kinh tế hoạt động trong lĩnh vực hóa chất.
Đến năm 2040, công nghiệp hóa chất Việt Nam được phát triển với đa số các phân ngành có công nghệ tiên tiến chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, cạnh tranh bình đẳng trong hội nhập quốc tế; đội ngũ lao động chuyên nghiệp, có kỷ luật và năng suất cao; bước đầu chủ động trong các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, làm chủ công nghệ sản xuất một số sản phẩm chất lượng cao; phát huy nội lực, góp phần vào phát triển một nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự chủ.
Luật Hóa chất 2025 (Luật số 69/2025/QH15 của Quốc hội) cũng quy định rõ tại Chương II về phát triển ngành công nghiệp hóa chất như sau: Chủ đầu tư dự án hóa chất có nghĩa vụ lựa chọn, sử dụng công nghệ bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm thiểu việc sử dụng hóa chất nguy hiểm và giảm thiểu chất thải hóa chất; áp dụng bộ nguyên tắc trong thiết kế, lựa chọn công nghệ, thiết bị, quy trình sản xuất, sử dụng và thải bỏ hóa chất nhằm giảm thiểu hoặc loại bỏ việc sử dụng và tạo ra hóa chất nguy hiểm.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại diện Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) cho biết, đối với ngành công nghiệp hóa chất - một ngành công nghiệp nền tảng, có tính lan tỏa cao đến nhiều lĩnh vực sản xuất, thì khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là “yếu tố hỗ trợ” mà thực sự là động lực cốt lõi để tái cấu trúc và nâng tầm phát triển.
Trước hết, khoa học và công nghệ quyết định trực tiếp đến năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Việc làm chủ, cải tiến công nghệ sản xuất giúp doanh nghiệp hóa chất giảm tiêu hao nguyên, nhiên liệu, tối ưu hóa quy trình, đồng thời kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát thải ngày càng khắt khe, công nghệ trở thành “tấm vé” để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh đó, đổi mới sáng tạo là chìa khóa để ngành hóa chất thoát khỏi mô hình tăng trưởng dựa vào gia công, sản phẩm cơ bản, tiến tới phát triển các dòng sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao, giá trị gia tăng lớn. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần định vị lại vai trò của ngành trong nền kinh tế.
Đặc biệt, chuyển đổi số đang mở ra một không gian phát triển hoàn toàn mới cho ngành hóa chất. Từ quản trị doanh nghiệp, vận hành nhà máy đến dự báo thị trường, tối ưu chuỗi cung ứng… đều có thể được nâng cao hiệu quả nhờ dữ liệu và các nền tảng số. Việc ứng dụng các công nghệ như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, khả năng ra quyết định nhanh và chính xác hơn.
Quan tâm ứng dụng khoa học, công nghệ
Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp ngành hóa chất đã ngày càng quan tâm và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng như chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, mà còn là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam cũng như nhiều doanh nghiệp trong ngành, nhiều dây chuyền sản xuất đã được đầu tư theo hướng hiện đại, tự động hóa cao, ứng dụng các hệ thống điều khiển thông minh, quản trị số và giám sát vận hành theo thời gian thực. Một số đơn vị đã triển khai các giải pháp quản trị doanh nghiệp trên nền tảng số, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong quản lý sản xuất, bảo trì thiết bị và tối ưu vận hành.
Bên cạnh đó, hoạt động nghiên cứu khoa học, cải tiến kỹ thuật, nội địa hóa công nghệ và phát triển sản phẩm mới cũng được chú trọng hơn. Nhiều đề tài nghiên cứu đã được ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp. Việc áp dụng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thời gian qua đã tạo ra các sản phẩm chiến lược như hóa chất phụ tử, vật liệu mới và nhiên liệu ngày càng tốt hơn.
Đơn cử, Công ty Cổ phần Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao đã thực hiện thành công công trình “Nghiên cứu sử dụng 100% quặng apatit tuyển ẩm không qua sấy để sản xuất supe lân thương phẩm 16 - 16,5% P2O5 hữu hiệu”, giúp giảm tiêu hao than do không phải sử dụng quặng nguyên khai; giảm tiêu hao điện năng do dừng các hệ thống sấy, nghiền với tổng công suất các thiết bị dừng là 1.293 kW; giảm lượng khí thải, và tiếng ồn do không phải vận hành nhà máy nghiền bi.
Hay, công trình “Nghiên cứu nâng cao chất lượng sản phẩm phân lân nung chảy đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước và xuất khẩu” đã sản xuất được phân lân nung chảy ở mức chất lượng 17-19% P205 hữu hiệu; sản phẩm phân lân nung chảy của Công ty Phân lân nung chảy Văn Điển ngoài việc đáp ứng nhu cầu trong nước còn xuất khẩu sang Australia, Nhật Bản, Malaysia, Đài Loan (Trung Quốc).
Công ty cổ phần Hóa chất cơ bản miền Nam, Công ty Cổ phần hóa chất Việt Trì đã nghiên cứu, sản xuất sản phẩm PAC (Poly Aluminium Chloride) có chất lượng cao, giá thành hạ có thể cạnh tranh với sản phẩm PAC nhập khẩu từ Trung Quốc…
Tuy nhiên, mức độ ứng dụng khoa học công nghệ trong ngành hóa chất hiện nay vẫn chưa đồng đều. Một số doanh nghiệp lớn có điều kiện đầu tư đã tiếp cận nhanh với công nghệ hiện đại, nhưng nhiều doanh nghiệp khác, đặc biệt là doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, vẫn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân lực chất lượng cao và khả năng tiếp cận công nghệ mới.
Vì vậy, để thực hiện hiệu quả mục tiêu của Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất đến năm 2030, các chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục có cơ chế, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho hoạt động đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực cho ngành.
Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất Việt Nam nêu rõ định hướng phát triển: Duy trì và phát triển các nhà máy sản xuất có công nghệ tiên tiến. Hạn chế tối đa việc hình thành mới và từng bước loại bỏ những cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, sử dụng công nghệ lạc hậu, hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp, chất lượng sản phẩm kém, gây ô nhiễm môi trường...