Tin Khu Vực
Hạ tầng năng lượng đối mặt với 4 áp lực lớn
An ninh năng lượng đang trở thành một trong những vấn đề chiến lược của Việt Nam khi nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng cao, nhu cầu điện liên tục gia tăng và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra với nhiều áp lực.
Trao đổi với Báo Công Thương, TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) cho biết, bên cạnh áp lực từ nhu cầu điện tăng nhanh và các tác động từ thị trường năng lượng thế giới, hạ tầng năng lượng Việt Nam sẽ gặp 4 thách thức cần được nhận diện.
Trước hết là áp lực huy động nguồn vốn đầu tư khổng lồ cho phát triển hệ thống năng lượng. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, riêng giai đoạn 2031 - 2035, nhu cầu vốn cho phát triển nguồn điện và lưới truyền tải ước tính lên tới khoảng 130 tỷ USD (trong đó đầu tư cho nguồn điện khoảng 114,1 tỷ USD và lưới truyền tải khoảng 15,9 tỷ USD). Con số này cho thấy áp lực đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030 cũng sẽ ở mức rất lớn khi nhu cầu điện liên tục gia tăng.
TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA). Ảnh: P.C
Thách thức thứ hai là tích hợp nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn và đảm bảo ổn định hệ thống. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu tăng mạnh tỷ lệ năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) lên mức 28% đến 36% vào năm 2030. Năng lượng tái tạo có tính bất định cao (phụ thuộc thời tiết), gây áp lực cực lớn lên khả năng điều độ của hệ thống. Để hấp thụ nguồn năng lượng tái tạo biến đổi lớn, Việt Nam cần phát triển từ 2.000 đến 3.000 MW nguồn điện linh hoạt vào năm 2030 và nguồn lưu trữ, tích năng. Các dự án điện mặt trời tập trung bắt buộc phải kết hợp lắp đặt pin lưu trữ với tỷ lệ tối thiểu 10% công suất để điều hòa phụ tải, đòi hỏi suất đầu tư công nghệ rất cao từ phía doanh nghiệp.
Thách thứ ba nằm ở hạ tầng truyền tải điện và kết nối lưới điện khu vực. Sự phân bổ không đồng đều giữa các trung tâm nguồn điện và trung tâm phụ tải đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống truyền tải quốc gia. Trong khi nhu cầu tiêu thụ điện tập trung chủ yếu tại miền Bắc, nhiều dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn lại được phát triển ở miền Trung và miền Nam. Điều này đòi hỏi hạ tầng truyền tải phải được nâng cấp với tốc độ cao để bảo đảm khả năng truyền tải công suất giữa các vùng, nhất là trong các thời điểm cao điểm mùa khô.
Theo chuyên gia, thời gian tới Việt Nam cần đẩy nhanh đầu tư các tuyến đường dây 500 kV, các trạm biến áp công suất lớn và từng bước nghiên cứu ứng dụng công nghệ truyền tải điện một chiều cao áp (HVDC) nhằm nâng cao năng lực truyền tải Bắc - Nam.
Thách thức thứ tư là rủi ro đối với chuỗi cung ứng nhiên liệu nhập khẩu. Theo chuyên gia, các cú sốc địa chính trị hoặc biến động mạnh về giá nhiên liệu có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành của các nhà máy điện khí. Trong trường hợp nguồn cung LNG hoặc than nhập khẩu bị gián đoạn, các nguồn điện nền của hệ thống sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng, làm gia tăng nguy cơ thiếu điện và tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất công nghiệp cũng như tăng trưởng kinh tế.
Ba trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia
Trước những thách thức nêu trên, TS Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, Việt Nam cần tiếp cận an ninh năng lượng theo hướng toàn diện hơn, thay vì chỉ tập trung vào việc phát triển thêm nguồn điện. Theo ông, tương lai của an ninh năng lượng quốc gia sẽ phụ thuộc vào ba trụ cột quan trọng.
Đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao tính linh hoạt của hệ thống và tăng khả năng tự chủ năng lượng sẽ là chìa khóa để Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn. Ảnh minh họa
Thứ nhất là đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo đi kèm các giải pháp lưu trữ năng lượng như hệ thống pin lưu trữ (BESS) và thủy điện tích năng. Đây được xem là hướng đi giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đồng thời tăng khả năng chống chịu của hệ thống điện trước các biến động bên ngoài.
Thứ hai là hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, ổn định và tạo điều kiện thuận lợi cho các mô hình mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây là yếu tố quan trọng để thu hút nguồn vốn tư nhân tham gia đầu tư vào hạ tầng năng lượng.
Thứ ba là hiện đại hóa hệ thống truyền tải điện, đồng thời mở rộng kết nối lưới điện khu vực nhằm tận dụng hiệu quả các nguồn điện nhập khẩu chiến lược từ các nước láng giềng.
Những diễn biến trên thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy điện than nhập khẩu và LNG không còn là những lựa chọn tuyệt đối an toàn như trước. Vì vậy, đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao tính linh hoạt của hệ thống và tăng khả năng tự chủ năng lượng sẽ là chìa khóa để Việt Nam tự chủ, bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.